Działania niepożądane
Sodu octan trójwodny

Działania niepożądane sodu octanu trójwodnego

Sodu octan trójwodny jest związkiem chemicznym powszechnie wykorzystywanym w preparatach do infuzji jako źródło jonów sodowych oraz anionów octanowych. Stanowi istotny składnik wielu preparatów do żywienia pozajelitowego oraz roztworów elektrolitowych. Pomimo szerokiego zastosowania klinicznego, substancja ta może wywoływać szereg działań niepożądanych, które należy uwzględnić podczas stosowania produktów zawierających tę substancję.^{1 2}

Zaburzenia układu immunologicznego

Produkty zawierające sodu octan trójwodny mogą wywoływać różnorodne reakcje immunologiczne o różnym nasileniu. Wśród najpoważniejszych wymienia się:³

• Reakcje anafilaktyczne – poważne, zagrażające życiu reakcje nadwrażliwości objawiające się jako: sinica, wstrząs, niedotlenienie, świst krtaniowy, ucisk w gardle, hiperwentylacja, wymioty, nudności, parestezje w jamie ustnej, ból jamy ustnej i gardła, uogólniony obrzęk, nagłe zaczerwienienie, rumień, bladość⁴
• Reakcje rzekomoanafilaktyczne – klinicznie przypominające reakcje anafilaktyczne, jednak niezwiązane z mechanizmem IgE-zależnym⁵
• Reakcje nadwrażliwości o objawach takich jak: pokrzywka, ból głowy, tachykardia, kołatanie serca, niedociśnienie, nadciśnienie, przekrwienie, duszność, świszczący oddech, wysypka, świąd, jeżenie się włosów, zimne poty, bóle stawów, bóle mięśni, uczucie pieczenia, ból w klatce piersiowej, dyskomfort w klatce piersiowej, osłabienie, złe samopoczucie, obrzęk obwodowy, gorączka, dreszcze, zwiększenie częstości oddechów⁶

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

W kontekście zaburzeń metabolicznych, sodu octan trójwodny może przyczyniać się do następujących nieprawidłowości:^{7 8}

• Hiperkaliemia – podwyższone stężenie potasu we krwi, szczególnie istotne przy jednoczesnym podawaniu preparatów zawierających potas⁹
• Przewodnienie – występujące bardzo często (≥1/10) u pacjentów z zaburzeniami serca lub obrzękiem płuc¹⁰
• Niewydolność serca – występująca bardzo często (≥1/10) u pacjentów z zaburzeniami serca lub obrzękiem płuc¹¹
• Obrzęk spowodowany przeciążeniem wodą i/lub sodem – o częstości występowania trudnej do określenia na podstawie dostępnych danych¹²

Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia

Stosowanie preparatów zawierających sodu octan trójwodny może prowadzić do zaburzeń oddychania. Objawy te mogą wynikać zarówno z bezpośredniego działania substancji, jak i pośrednio poprzez wpływ na gospodarkę wodno-elektrolitową.¹³

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Roztwory zawierające sodu octan trójwodny mogą być związane z różnorodnymi zaburzeniami funkcji wątroby i dróg żółciowych. Obserwowano następujące działania niepożądane:¹⁴

• Hiperamonemia – podwyższone stężenie amoniaku we krwi¹⁵
• Niewydolność wątroby – upośledzenie funkcji wątroby prowadzące do zaburzeń metabolicznych¹⁶
• Marskość wątroby – przewlekła choroba wątroby charakteryzująca się zastąpieniem prawidłowej tkanki wątrobowej przez tkankę bliznowatą¹⁷
• Zwłóknienie wątroby – proces tworzenia się tkanki łącznej włóknistej w wątrobie¹⁸
• Cholestaza – zaburzenie przepływu żółci¹⁹
• Stłuszczenie wątroby – nadmierne gromadzenie się tłuszczu w komórkach wątroby²⁰
• Zapalenie pęcherzyka żółciowego – stan zapalny pęcherzyka żółciowego²¹
• Kamica pęcherzyka żółciowego – obecność kamieni w pęcherzyku żółciowym²²

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

W przypadku preparatów zawierających sodu octan trójwodny notowano przypadki azotemii, czyli podwyższonego stężenia związków azotowych we krwi, co może wskazywać na zaburzenia funkcji nerek.²³

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Działania niepożądane związane z miejscem podania roztworów zawierających sodu octan trójwodny obejmują:^{24 25}

• Zator w miejscu podania infuzji²⁶
• Zapalenie żyły w miejscu podania²⁷
• Ból w miejscu podania^{28 29}
• Rumień w miejscu podania³⁰
• Zwiększona ciepłota w miejscu podania³¹
• Obrzęk w miejscu podania³²
• Stwardnienie w miejscu podania³³
• Gorączka³⁴
• Zakażenie w miejscu wkłucia³⁵
• Podrażnienie żyły³⁶
• Zakrzepica żył³⁷
• Wynaczynienie – wyciek płynu infuzyjnego poza naczynie żylne do tkanek otaczających³⁸

Zmiany w badaniach diagnostycznych

Leki zawierające sodu octan trójwodny mogą prowadzić do zmian w wynikach badań laboratoryjnych, w tym:^{39 40}

• Zwiększenie stężenia bilirubiny⁴¹
• Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych⁴²
• Rozcieńczenie składników krwi – po podaniu dużych dawek, często obserwuje się rozcieńczenie czynników krzepnięcia i innych białek osocza⁴³
• Zmniejszenie hematokrytu – obniżenie wartości hematokrytu na skutek rozcieńczenia krwi⁴⁴

Tabela działań niepożądanych sodu octanu trójwodnego

Szczególne zagrożenia dla wybranych grup pacjentów

Sodu octan trójwodny jako składnik preparatów do infuzji może stanowić szczególne zagrożenie dla niektórych grup pacjentów. Szczególną ostrożność należy zachować u:⁴⁵

• Pacjentów z zaburzeniami serca – u których ryzyko przewodnienia i niewydolności serca jest bardzo wysokie (≥1/10)⁴⁶
• Pacjentów z obrzękiem płuc – u których ryzyko przewodnienia i niewydolności serca jest bardzo wysokie (≥1/10)⁴⁷
• Pacjentów z zaburzeniami funkcji wątroby – ze względu na ryzyko nasilenia istniejących już zaburzeń wątroby⁴⁸
• Pacjentów z zaburzeniami funkcji nerek – ze względu na ryzyko azotemii⁴⁹

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia jakichkolwiek działań niepożądanych związanych z podawaniem preparatów zawierających sodu octan trójwodny, zaleca się:⁵⁰

• Natychmiastowe przerwanie infuzji w przypadku wystąpienia niepokojących objawów⁵¹
• Wdrożenie odpowiedniego leczenia objawowego, zależnego od charakteru i nasilenia działań niepożądanych
• Zgłoszenie działania niepożądanego do odpowiednich organów nadzoru (Departament Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych)⁵²

Monitorowanie podczas terapii

Podczas stosowania preparatów zawierających sodu octan trójwodny, zaleca się regularne monitorowanie parametrów pacjenta, w tym:^{53 54}

• Parametry funkcji wątroby (stężenie bilirubiny, aktywność enzymów wątrobowych)⁵⁵
• Parametry funkcji nerek (azot mocznikowy, kreatynina)⁵⁶
• Stężenie elektrolitów w surowicy (szczególnie sodu i potasu)⁵⁷
• Morfologia krwi, w tym hematokryt⁵⁸
• Parametry układu krzepnięcia w przypadku podawania dużych dawek⁵⁹
• Stan ogólny pacjenta, w tym objawy przewodnienia u pacjentów z zaburzeniami serca lub obrzękiem płuc⁶⁰