Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Sodu octan trójwodny

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania octanu sodu trójwodnego

Octan sodu trójwodny jest substancją czynną powszechnie stosowaną w preparatach do żywienia pozajelitowego i płynach infuzyjnych. Występuje m.in. w produktach leczniczych takich jak Aminomel 10E, Aminomel 12,5E oraz Venolyte. Jako składnik elektrolitowy wymaga szczególnej uwagi podczas stosowania ze względu na potencjalne ryzyko wystąpienia zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej i wodno-elektrolitowej. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące bezpiecznego stosowania tej substancji, z uwzględnieniem specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności.¹

Ryzyko zasadowicy metabolicznej

Octan sodu trójwodny, jako sól ulegająca metabolizmowi do wodorowęglanów, może powodować zasadowicę metaboliczną. Produkty zawierające tę substancję nie są wskazane do leczenia zasadowicy hipochloremiczno-hipokaliemicznej i należy je stosować z ostrożnością u pacjentów z tą jednostką chorobową.² W przypadku Venolyte, który zawiera jony octanowe, istnieje również ryzyko rozwoju zasadowicy metabolicznej, chociaż produkt ten nie jest przeznaczony do stosowania w leczeniu ciężkiej kwasicy metabolicznej lub oddechowej.³

W sytuacjach klinicznych, w których należy unikać alkalizacji, zaleca się stosowanie innych roztworów, takich jak 0,9% roztwór chlorku sodu, zamiast roztworów alkalizujących zawierających octan sodu trójwodny.⁴

Zaburzenia elektrolitowe i monitorowanie pacjentów

Stosowanie produktów zawierających octan sodu trójwodny wymaga regularnego monitorowania stanu klinicznego pacjenta oraz parametrów laboratoryjnych. Szczególnie istotne jest kontrolowanie równowagi wodno-elektrolitowej, osmolarności surowicy, równowagi kwasowo-zasadowej, stężenia glukozy we krwi oraz funkcji wątroby i nerek.⁵ W przypadku Venolyte, zaleca się kontrolę równowagi płynowej, elektrolitów w krwi i w moczu oraz równowagi kwasowo-zasadowej, zwłaszcza podczas stosowania większych objętości roztworu.⁶

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami elektrolitowymi, takimi jak hipernatremia, hipermagnezemia i hiperchloremia.⁷

Ryzyko przeciążenia płynami

Podawanie dożylne produktów zawierających octan sodu trójwodny może prowadzić do przeciążenia płynami i rozpuszczonymi substancjami, co skutkuje nadmiernym nawodnieniem/hiperwolemią i stanami zastoju, w tym zastojem w krążeniu płucnym i obrzękami.⁸

Należy unikać przeciążenia płynami spowodowanego przedawkowaniem. Zwiększone ryzyko przewodnienia występuje szczególnie u pacjentów z niewydolnością serca lub ciężkimi zaburzeniami czynności nerek. W takich przypadkach należy odpowiednio dostosować dawkowanie.⁹

Stosowanie u pacjentów z niewydolnością narządową

Niewydolność nerek

Produkty zawierające octan sodu trójwodny należy podawać ze szczególną ostrożnością pacjentom z ciężką niewydolnością nerek. Podanie tych produktów może skutkować retencją sodu i/lub potasu.¹⁰ Pacjenci z niewydolnością nerek, szczególnie w przypadku jednoczesnego występowania hiperkaliemii, z czynnikami ryzyka wystąpienia lub pogorszenia kwasicy metabolicznej lub z hiperazotemią w następstwie nieprawidłowego klirensu kreatyniny, wymagają ścisłego monitorowania.¹¹

Niewydolność wątroby

Octan sodu trójwodny jako składnik roztworów aminokwasów powinien być stosowany z ostrożnością u pacjentów z chorobą wątroby w wywiadzie lub niewydolnością wątroby. U tych pacjentów należy uważnie kontrolować parametry czynności wątroby ze względu na ryzyko wystąpienia lub pogorszenia wcześniejszych zaburzeń neurologicznych w związku z hiperamonemią.¹²

Niewydolność serca

Roztwory zawierające octan sodu trójwodny należy stosować z ostrożnością u pacjentów z obrzękiem płuc lub niewydolnością serca. Należy uważnie monitorować status płynów u tych pacjentów.¹³ Również roztwory zawierające chlorek sodu, często występujące w kombinacji z octanem sodu trójwodnym, należy stosować ostrożnie u pacjentów z nadciśnieniem, niewydolnością serca, obrzękiem obwodowym lub obrzękiem płucnym.¹⁴

Interakcje z innymi produktami leczniczymi

Octan sodu trójwodny jako składnik produktów zawierających elektrolity może wchodzić w interakcje z innymi lekami. Szczególne ryzyko występuje w przypadku jednoczesnego stosowania z:

• Lekami moczopędnymi oszczędzającymi potas – ze względu na ryzyko hiperkaliemii¹⁵
• Inhibitorami konwertazy angiotensyny, antagonistami receptora angiotensyny II, suksametonium, takrolimusem, cyklosporyną lub w przypadku ciężkiego zatrucia naparstnicą – ze względu na ryzyko wystąpienia objawów kardiologicznych¹⁶
• Krwią antykoagulowaną/konserwowaną cytrynianem – nie należy podawać produktów zawierających octan sodu trójwodny (np. Aminomel) przez te same dreny do infuzji co krew lub produkty krwiopochodne, chyba że zostało udokumentowane bezpieczeństwo takiego postępowania. Ze względu na ryzyko wykrzepiania spowodowanego wapniem zawartym w składzie (np. Aminomel), nie wolno go dodawać lub podawać równocześnie przez te same dreny do infuzji co krew antykoagulowana/konserwowana cytrynianem.¹⁷
• Ceftriaksonem – u pacjentów starszych niż 28 dni (w tym również dorosłych) nie wolno podawać ceftriaksonu równocześnie przez tę samą linię do infuzji, co roztwory dożylne zawierające wapń, w tym produkty z octanem sodu trójwodnym, które dodatkowo zawierają wapń.¹⁸

Ryzyko reakcji nadwrażliwości

Podczas podawania roztworów zawierających octan sodu trójwodny jako składnik żywienia pozajelitowego zgłaszano występowanie reakcji anafilaktycznych/rzekomoanafilaktycznych i innych reakcji nadwrażliwości/reakcji na infuzję. Infuzja musi być natychmiast zatrzymana, jeśli wystąpią jakiekolwiek objawy przedmiotowe lub podmiotowe reakcji nadwrażliwości.¹⁹

Ryzyko infekcji i zanieczyszczenia roztworu

Z powodu stosowania cewników dożylnych do podawania żywienia pozajelitowego, nieodpowiedniego postępowania z cewnikami lub podania zakażonych roztworów, mogą wystąpić zakażenia i sepsa. Do wystąpienia powikłań infekcyjnych może predysponować stosowanie immunosupresji oraz inne czynniki, takie jak hiperglikemia, niedożywienie i/lub stan choroby podstawowej.²⁰

Uważne monitorowanie objawów i wyników badań laboratoryjnych celem wykrycia dreszczy/gorączki, leukocytozy, komplikacji technicznych związanych ze sprzętem do dostępu dożylnego i hiperglikemii, może pomóc we wczesnym rozpoznaniu zakażenia. Liczbę powikłań septycznych można zmniejszyć poprzez zwiększenie nacisku na stosowanie technik aseptycznych podczas umieszczania i utrzymywania cewnika, a także w trakcie przygotowania płynów do żywienia.²¹

U pacjentów otrzymujących żywienie pozajelitowe z octanem sodu trójwodnym zgłaszano występowanie osadów w naczyniach płucnych. Niektóre przypadki zakończyły się zgonem. Dodanie zbyt dużej ilości wapnia i fosforanów zwiększa ryzyko tworzenia osadów fosforanu wapnia. Osady zgłaszano nawet jeśli w roztworze nie było soli fosforanowych.²²

W przypadku wystąpienia objawów niewydolności oddechowej, należy przerwać infuzję i rozpocząć diagnostykę medyczną. Poza kontrolą roztworu, należy okresowo sprawdzać czy osady nie występują w zestawie do infuzji i w cewniku.²³

Ryzyko zespołu ponownego odżywienia

Odżywianie pacjentów ciężko niedożywionych preparatami zawierającymi octan sodu trójwodny może spowodować wystąpienie zespołu ponownego odżywienia. Charakteryzuje się on przesunięciem potasu, fosforanów i magnezu do wnętrza komórek, ponieważ u pacjenta zaczynają przeważać przemiany anaboliczne. Może także wystąpić niedobór tiaminy oraz zatrzymanie płynów.²⁴

Takim powikłaniom można zapobiec prowadząc uważne monitorowanie i powoli zwiększając podaż substancji odżywczych, jednocześnie unikając przekarmiania.²⁵

Ryzyko podrażnienia żyły

Infuzja hipertonicznych roztworów zawierających octan sodu trójwodny do żyły obwodowej może powodować podrażnienie żyły.²⁶ Należy zachować ostrożność w przypadku podwyższonej osmolarności surowicy.²⁷

Powikłania wątrobowe podczas żywienia pozajelitowego

U pacjentów otrzymujących żywienie pozajelitowe z octanem sodu trójwodnym mogą wystąpić powikłania wątrobowe. Należą do nich cholestaza, stłuszczenie wątroby, zwłóknienie i marskość wątroby, co może powodować niewydolność wątroby, a także zapalenie i kamicę pęcherzyka żółciowego.²⁸

Pacjentów, u których występują nieprawidłowe wyniki badań laboratoryjnych lub inne objawy zaburzeń wątroby i dróg żółciowych, należy skonsultować z lekarzem specjalizującym się w chorobach wątroby w celu zidentyfikowania możliwych przyczyn i czynników współistniejących oraz możliwych interwencji terapeutycznych i postępowania profilaktycznego.²⁹

Ryzyko hiperamonemii

U pacjentów otrzymujących roztwory aminokwasów z octanem sodu trójwodnym może wystąpić zwiększenie stężenia amoniaku we krwi i hiperamonemia. U niektórych pacjentów może to wskazywać na istnienie wrodzonych zaburzeń metabolizmu aminokwasów lub niewydolność wątroby.³⁰

W zależności od stopnia nasilenia oraz etiologii, hiperamonemia może wymagać natychmiastowej interwencji. Jeśli wystąpią objawy hiperamonemii, należy przerwać podawanie produktu i ponownie ocenić stan kliniczny pacjenta.³¹

Stosowanie w szczególnych grupach pacjentów

Stosowanie u dzieci

Produkty zawierające octan sodu trójwodny (np. Aminomel) nie powinny być stosowane u niemowląt w wieku poniżej 2 lat, ponieważ skład aminokwasów nie spełnia wymagań stawianych preparatom dla tych pacjentów. U dzieci zaleca się stosowanie roztworów aminokwasów przeznaczonych do stosowania pediatrycznego.³²

Stosowanie u pacjentów w podeszłym wieku

U pacjentów w podeszłym wieku dawkę produktów zawierających octan sodu trójwodny należy dobierać z ostrożnością, biorąc pod uwagę zwiększoną częstość występowania obniżonej czynności wątroby, nerek i serca, oraz choroby współistniejące i farmakoterapię.³³

Kompleksowe podejście do żywienia pozajelitowego

Należy pamiętać, że octan sodu trójwodny jest tylko jednym ze składników wymaganych w żywieniu pozajelitowym. Dla ustalenia całkowitego żywienia pozajelitowego musi być zapewniona równoczesna podaż składników energetycznych (uwzględniając odpowiednią podaż niezbędnych kwasów tłuszczowych), elektrolitów, witamin i pierwiastków śladowych.³⁴ Podczas długotrwałego leczenia pozajelitowego pacjent musi otrzymywać odpowiednie składniki odżywcze.³⁵