Działania niepożądane
Sód ryzedronian

Działania niepożądane sodu ryzedronianu

Sód ryzedronian, stosowany w preparatach takich jak Risendros 35 czy Yarisen, jest substancją z grupy bisfosfonianów wykorzystywaną w leczeniu osteoporozy. Pomimo udowodnionej skuteczności terapeutycznej, jak każdy lek, może powodować działania niepożądane. Dane dotyczące bezpieczeństwa oparte są na obserwacjach z badań klinicznych III fazy, w których uczestniczyło ponad 15 000 pacjentów.^{1 2}

Istotnym jest fakt, że większość obserwowanych działań niepożądanych miała charakter łagodny lub umiarkowany i rzadko wymagała przerwania leczenia. Niemniej jednak, znajomość potencjalnych zagrożeń związanych z terapią sodu ryzedronianem jest kluczowa dla bezpiecznego prowadzenia leczenia i odpowiedniego monitorowania pacjentów.^{3 4}

Klasyfikacja działań niepożądanych

Działania niepożądane związane z sodu ryzedronianem sklasyfikowano według częstości występowania zgodnie z następującą konwencją:^{5 6}

• Bardzo często: występują u ≥1/10 pacjentów
• Często: występują u ≥1/100 do <1/10 pacjentów
• Niezbyt często: występują u ≥1/1000 do <1/100 pacjentów
• Rzadko: występują u ≥1/10 000 do <1/1000 pacjentów
• Bardzo rzadko: występują u <1/10 000 pacjentów
• Częstość nieznana: nie może być określona na podstawie dostępnych danych

^{7 8}

Najczęstsze działania niepożądane

W badaniach klinicznych III fazy, które obejmowały kobiety z osteoporozą po menopauzie leczonych przez okres do 36 miesięcy sodu ryzedronianem w dawce 5 mg/dobę, najczęściej zgłaszane działania niepożądane dotyczyły głównie układu pokarmowego oraz układu nerwowego.^{9 10}

Do często występujących działań niepożądanych zaliczamy:^{11 12}

• Ból głowy (1,8% w porównaniu z 1,4% w grupie placebo)
• Zaburzenia żołądka i jelit:
  • Zaparcie (5,0% vs 4,8%)
  • Niestrawność (4,5% vs 4,1%)
  • Nudności (4,3% vs 4,0%)
  • Ból brzucha (3,5% vs 3,3%)
  • Biegunka (3,0% vs 2,7%)
• Bóle mięśniowo-szkieletowe (2,1% vs 1,9%)

^{13 14}

Mniej częste działania niepożądane

Do niezbyt często występujących działań niepożądanych (≥1/1000 do <1/100 pacjentów) należą:^{15 16}

• Zapalenie tęczówki*
• Zaburzenia żołądka i jelit:
  • Zapalenie błony śluzowej żołądka (0,9% vs 0,7%)
  • Zapalenie błony śluzowej przełyku (0,9% vs 0,9%)
  • Utrudnienie połykania (0,4% vs 0,2%)
  • Zapalenie błony śluzowej dwunastnicy (0,2% vs 0,1%)
  • Owrzodzenie przełyku (0,2% vs 0,2%)

^{17 18}

Rzadko występujące działania niepożądane (≥1/10 000 do <1/1000 pacjentów) obejmują:^{19 20}

• Zapalenie języka (<0,1% vs 0,1%)
• Zwężenie przełyku (<0,1% vs 0,0%)
• Zmiany wskaźników badań prób czynnościowych wątroby*
• Nietypowe złamania podkrętarzowe i trzonu kości udowej (działanie niepożądane leków z grupy bisfosfonianów)**

^{21 22}

Bardzo rzadko występujące działania niepożądane (<1/10 000 pacjentów):^{23 24}

• Martwica kości przewodu słuchowego zewnętrznego (działanie niepożądane związane ze stosowaniem leków z grupy bisfosfonianów)

^{25 26}

* Przypadki nie związane z badaniami III fazy u pacjentów z osteoporozą, częstość w oparciu o działania niepożądane i/lub wyniki badań laboratoryjnych z wcześniejszych faz badań klinicznych.
** Zidentyfikowane po wprowadzeniu produktu do obrotu

Działania niepożądane o częstości nieznanej

Po wprowadzeniu sodu ryzedronianu do obrotu zaobserwowano dodatkowe działania niepożądane, których częstość nie mogła być określona na podstawie dostępnych danych:^{27 28}

• Zaburzenia oka:
  • Zapalenie tęczówki
  • Zapalenie błony naczyniowej oka
• Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej:
  • Martwica kości szczęki
• Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej:
  • Nadwrażliwość i reakcje skórne, w tym obrzęk naczynioruchowy
  • Uogólniona wysypka
  • Pokrzywka
  • Pęcherze skórne, czasami o ciężkim przebiegu
  • Zespół Stevensa-Johnsona (pojedyncze przypadki)
  • Toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (pojedyncze przypadki)
  • Leukocytoklastyczne zapalenie naczyń
  • Łysienie
• Zaburzenia układu immunologicznego:
  • Reakcja anafilaktyczna
• Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych:
  • Ciężkie zaburzenia czynności wątroby (w większości zgłoszonych przypadków pacjenci byli również leczeni innymi lekami o znanym wpływie na zaburzenia wątroby)

^{29 30}

Zmienność działań niepożądanych w zależności od schematu dawkowania

W jednorocznym, wieloośrodkowym badaniu porównującym dawkowanie sodu ryzedronianu 5 mg na dobę z dawkowaniem 35 mg raz na tydzień u kobiet po menopauzie z osteoporozą, ogólne profile bezpieczeństwa i tolerancji były podobne. Zaobserwowano jednak pewne różnice w częstości występowania niektórych działań niepożądanych:^{31 32}

• W grupie otrzymującej 35 mg sodu ryzedronianu raz na tydzień w porównaniu z grupą otrzymującą 5 mg dziennie:
  • Zaburzenia żołądka i jelit: 1,6% vs 1,0%
  • Ból: 1,2% vs 0,8%

^{33 34}

Zaburzenia laboratoryjne

Podczas leczenia sodu ryzedronianem obserwowano również nieprawidłowości w wynikach badań laboratoryjnych:^{35 36}

• U niektórych pacjentów na początku leczenia obserwowano przemijające, bezobjawowe i łagodne zmniejszenie stężenia wapnia i fosforanów w surowicy.

^{37 38}

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Chociaż większość działań niepożądanych ma charakter łagodny lub umiarkowany, niektóre z nich mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia lub życia pacjenta.

Istotne klinicznie działania niepożądane

Na szczególną uwagę zasługują następujące działania niepożądane:

1. Martwica kości szczęki (ONJ): Jest to poważne powikłanie, które może wystąpić u pacjentów leczonych bisfosfonianami, w tym sodu ryzedronianem. Charakteryzuje się obecnością obnażonej kości w jamie ustnej, która nie goi się w ciągu 8 tygodni. Czynniki ryzyka obejmują inwazyjne procedury stomatologiczne, złą higienę jamy ustnej, współistniejące choroby i jednoczesne stosowanie innych leków.^{39 40}
2. Atypowe złamania kości udowej: Nietypowe złamania podkrętarzowe i trzonu kości udowej są rzadkim powikłaniem długotrwałego leczenia bisfosfonianami. Mogą wystąpić przy minimalnym urazie lub nawet bez urazu, a niektórzy pacjenci doświadczają bólu uda lub pachwiny, często związanego z obrazem radiograficznym stresu złamania, na tygodnie lub miesiące przed wystąpieniem pełnego złamania kości udowej.^{41 42}
3. Ciężkie reakcje skórne: W rzadkich przypadkach zgłaszano ciężkie reakcje skórne, w tym zespół Stevensa-Johnsona i toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka. Są to potencjalnie zagrażające życiu stany, które wymagają natychmiastowego przerwania leczenia i specjalistycznej opieki medycznej.^{43 44}
4. Reakcje anafilaktyczne: Są to ostre, potencjalnie zagrażające życiu reakcje nadwrażliwości, które wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.^{45 46}
5. Ciężkie zaburzenia wątroby: Choć występują rzadko, mogą być poważnym powikłaniem. Warto zauważyć, że w większości zgłoszonych przypadków pacjenci byli również leczeni innymi lekami o znanym wpływie na zaburzenia wątroby.^{47 48}
6. Martwica kości przewodu słuchowego zewnętrznego: Jest to bardzo rzadkie powikłanie związane ze stosowaniem bisfosfonianów, które może prowadzić do trwałej utraty słuchu i wymagać interwencji chirurgicznej.^{49 50}

Zarządzanie ryzykiem działań niepożądanych

Aby zminimalizować ryzyko wystąpienia działań niepożądanych lub ich konsekwencji, zaleca się:

• Monitorowanie parametrów laboratoryjnych: Okresowe badania biochemiczne, ze szczególnym uwzględnieniem stężenia wapnia, fosforanów i parametrów funkcji wątroby.
• Ocena stomatologiczna: Przed rozpoczęciem leczenia sodu ryzedronianem u pacjentów z dodatkowymi czynnikami ryzyka zaleca się przeprowadzenie badania stomatologicznego i wykonanie odpowiednich zapobiegawczych zabiegów dentystycznych.
• Edukacja pacjentów: Informowanie o konieczności przestrzegania zaleceń dotyczących przyjmowania leku (na czczo, z pełną szklanką wody, w pozycji pionowej przez co najmniej 30 minut), a także o konieczności zgłaszania bólu kości, stawów lub mięśni.
• Wczesne wykrywanie objawów niepożądanych: Szczególnie tych dotyczących skóry, przewodu pokarmowego oraz bólu kości i stawów.

Zestawienie tabelaryczne działań niepożądanych

* Przypadki nie związane z badaniami III fazy u pacjentów z osteoporozą, częstość w oparciu o działania niepożądane i/lub wyniki badań laboratoryjnych z wcześniejszych faz badań klinicznych.

Zalecenia dotyczące monitorowania i zgłaszania działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania leku. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: + 48 22 49 21 301, faks: + 48 22 49 21 309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl.^{51 52}

Działania niepożądane można również zgłaszać bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego za wprowadzenie leku do obrotu.^{53 54}