Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
Serdecznik

Wpływ substancji serdecznik na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn

Serdecznik (łac. Leonurus cardiaca L.) jest składnikiem wielu produktów leczniczych dostępnych na rynku farmaceutycznym, stosowanych głównie jako preparaty o działaniu uspokajającym, łagodzące objawy stresu, czy wspomagające pracę serca. Jako składnik różnych preparatów złożonych, może w różnym stopniu wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn, co wynika zarówno z jego właściwości farmakologicznych, jak i synergicznego działania z innymi składnikami aktywnymi oraz potencjalnej zawartości etanolu w preparatach płynnych.¹

Wpływ serdecznika w preparatach jednoskładnikowych

W przypadku preparatu jednoskładnikowego zawierającego wyłącznie ziele serdecznika (Leonuri cardiacae herba), jak np. Ziele Serdecznika do zaparzania, nie przeprowadzono specyficznych badań dotyczących wpływu na zdolność kierowania pojazdami i obsługę maszyn. Brak zatem jednoznacznych danych naukowych potwierdzających bezpośredni wpływ samego serdecznika na funkcje psychomotoryczne kluczowe podczas prowadzenia pojazdów.²

Ciekawym przykładem jest produkt Tabletki tonizujące Labofarm, który pomimo zawartości ziela serdecznika (100 mg w każdej tabletce) w połączeniu z kwiatostanem i owocem głogu oraz zielem nostrzyka, według charakterystyki produktu leczniczego nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.³

Wpływ serdecznika w preparatach złożonych

Sytuacja przedstawia się odmiennie w przypadku preparatów złożonych, w których ziele serdecznika występuje w kombinacji z innymi składnikami roślinnymi o działaniu uspokajającym i nasennym. Przykładami takich preparatów są:

• Tabletki uspokajające Labofarm – zawierające 50 mg ziela serdecznika w połączeniu z korzeniem kozłka (170 mg), szyszką chmielu (50 mg) i liściem melisy (50 mg)
• OPTIMUM Tabletki uspokajające Labofarm powlekane – o identycznym składzie jak Tabletki uspokajające Labofarm
• Nerwobonisol – płyn doustny zawierający nalewkę z ziela serdecznika (15 g/100 g) w kombinacji z innymi składnikami roślinnymi
• Stresolek – płyn doustny zawierający nalewkę z ziela serdecznika (20 g/100 g) w połączeniu z innymi składnikami

⁴⁵⁶⁷

Ograniczenia w prowadzeniu pojazdów związane z preparatami zawierającymi serdecznik

W przypadku preparatów zawierających ziele serdecznika w połączeniu z innymi ziołami o działaniu uspokajającym, producenci zamieszczają w charakterystykach produktów leczniczych informacje o potencjalnym wpływie na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwanie maszyn. Preparaty te mogą wykazywać właściwości sprzyjające zasypianiu, co jest szczególnie istotne w określonych sytuacjach:

• Przed prowadzeniem pojazdów w godzinach nocnych
• W przypadku osób zmęczonych
• Przy długotrwałym prowadzeniu pojazdów

⁸⁹

Dla preparatów Tabletki uspokajające Labofarm oraz OPTIMUM Tabletki uspokajające Labofarm powlekane jednoznacznie wskazuje się, że nie zaleca się stosowania leku na 2 godziny przed prowadzeniem pojazdów w godzinach nocnych i przez osoby zmęczone, właśnie ze względu na właściwości sprzyjające zasypianiu.¹⁰¹¹

Preparaty płynne zawierające serdecznik – etanol jako dodatkowy czynnik ryzyka

Szczególną uwagę należy zwrócić na preparaty płynne zawierające nalewkę z ziela serdecznika, które oprócz właściwości uspokajających samych ziół, zawierają znaczące ilości etanolu. Etanol jako rozpuszczalnik stosowany do ekstrakcji związków czynnych może stanowić dodatkowy czynnik wpływający na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Przykładem jest preparat Stresolek, który zawiera około 50% (v/v) etanolu. Dla tego produktu można przedstawić precyzyjne wartości zawartości etanolu w poszczególnych dawkach:

¹²

Również Nerwobonisol, zawierający 60-70% (v/v) etanolu, może osłabić zdolność do prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn w ruchu.¹³¹⁴

Zalecenia dla lekarzy dotyczące informowania pacjentów

Ze względu na potencjalny wpływ preparatów zawierających ziele serdecznika na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn, lekarz powinien dokładnie poinformować pacjenta o możliwych ograniczeniach, zwracając uwagę na następujące aspekty:

Informowanie o ryzyku w zależności od typu preparatu

1. Preparaty jednoskładnikowe zawierające wyłącznie serdecznik
   • Mimo braku jednoznacznych danych o wpływie na prowadzenie pojazdów, należy poinformować pacjenta o potencjalnych właściwościach uspokajających ziela serdecznika
   • W przypadku preparatu Tabletki tonizujące Labofarm można poinformować pacjenta o braku wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
2. Preparaty złożone zawierające serdecznik w kombinacji z innymi ziołami uspokajającymi
   • Należy wyraźnie ostrzec pacjenta przed prowadzeniem pojazdów w określonych sytuacjach, szczególnie w godzinach nocnych i w stanie zmęczenia
   • Zalecić zachowanie odstępu minimum 2 godzin między przyjęciem leku a prowadzeniem pojazdu
   • Zwrócić uwagę na synergistyczne działanie składników o właściwościach uspokajających i nasennych
3. Preparaty płynne zawierające etanol
   • Szczegółowo omówić z pacjentem zawartość etanolu w poszczególnych dawkach leku
   • Wytłumaczyć pacjentowi, że nawet niewielka ilość etanolu w kombinacji z właściwościami uspokajającymi ziół może znacząco wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów
   • Wyraźnie zalecić unikanie prowadzenia pojazdów po przyjęciu preparatu, szczególnie w przypadku leków takich jak Stresolek czy Nerwobonisol

^15161718

Indywidualizacja zaleceń

Lekarz powinien dostosować zalecenia dotyczące bezpieczeństwa prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn podczas stosowania preparatów zawierających serdecznik do indywidualnej sytuacji pacjenta, biorąc pod uwagę:

• Wiek pacjenta (osoby starsze mogą wykazywać zwiększoną wrażliwość na działanie uspokajające)
• Przyjmowanie innych leków (potencjalne interakcje zwiększające działanie depresyjne na OUN)
• Specyfikę pracy pacjenta (czy wymaga prowadzenia pojazdów, obsługi maszyn, pracy na wysokościach)
• Stosowane dawki preparatu (szczególnie istotne przy preparatach zawierających etanol)
• Indywidualną odpowiedź na leki roślinne o działaniu uspokajającym

¹⁹²⁰²¹

Dokumentacja udzielonych informacji

Zaleca się, aby lekarz odnotował w dokumentacji medycznej pacjenta fakt poinformowania go o potencjalnym wpływie preparatów zawierających serdecznik na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Jest to szczególnie istotne w przypadku:

• Pacjentów, których praca zawodowa wiąże się z prowadzeniem pojazdów
• Przepisywania preparatów płynnych z wysoką zawartością etanolu
• Pacjentów stosujących jednocześnie inne leki o działaniu depresyjnym na OUN
• Osób starszych lub z zaburzeniami poznawczymi

²²²³