Przedawkowanie
Retinol

Przedawkowanie retinolu (witaminy A) stanowi istotne zagrożenie kliniczne, prowadzące do hiperwitaminozy A, zarówno w formie ostrej, jak i przewlekłej. Toksyczna dawka dla dorosłych wynosi około 30 mg (100 000 j.m.) dziennie, jednak objawy mogą pojawić się już przy dawkach 10 mg. U dzieci dawki 7,5-15 mg przez 30 dni mogą wywołać toksyczność, a ostre zatrucie występuje po jednorazowym spożyciu 150 000 j.m. u dzieci i 1 000 000 j.m. u dorosłych. Ryzyko wzrasta przy jednoczesnym stosowaniu wielu źródeł witaminy A, zaburzeniach funkcji wątroby i nerek oraz braku indywidualizacji suplementacji. Objawy ostrego zatrucia obejmują m.in. nadmierną senność, zaburzenia psychiczne, nudności, wymioty, rumień i złuszczanie skóry, natomiast przewlekła hiperwitaminoza manifestuje się szerokim spektrum objawów neurologicznych (np. podwyższone ciśnienie wewnątrzczaszkowe, pseudotumor cerebri), skórnych (suchość, świąd, hiperkeratoza), mięśniowo-szkieletowych (bóle, osteoskleroza), pokarmowych (uszkodzenie wątroby), hematologicznych (niedokrwistość, małopłytkowość) oraz metabolicznych (hiperkalcemia).

  1. Przedawkowanie retinolu – charakterystyka i zagrożenia
    1. Dawki toksyczne retinolu
    2. Czynniki ryzyka przedawkowania
  2. Objawy przedawkowania retynolu
    1. Objawy ostrego zatrucia
    2. Objawy przewlekłego przedawkowania
  3. Postępowanie w przypadku przedawkowania retynolu
    1. Leczenie przedawkowania
    2. Monitorowanie pacjenta
  4. Zapobieganie przedawkowaniu retynolu
    1. Kolejne rozdziały

Przedawkowanie retinolu – charakterystyka i zagrożenia

Przedawkowanie retinolu (witaminy A) stanowi poważne zagrożenie zdrowotne, które może prowadzić do szeregu poważnych skutków klinicznych określanych jako hiperwitaminoza A. Przypadki te dotyczą głównie doustnego lub parenteralnego podawania witaminy A, choć długotrwałe stosowanie preparatów doustnych zawierających retynol może również prowadzić do kumulacji toksycznych ilości tej substancji w organizmie. 1

Dawki toksyczne retinolu

Za toksyczną dla osób dorosłych uznaje się dzienną dawkę 30 mg retynolu (około 100 000 j.m. witaminy A). Należy jednak podkreślić, że nawet po dłuższym przyjmowaniu dawek 10 mg może dojść do wystąpienia objawów przedawkowania. W populacji pediatrycznej dawki dzienne 7,5-15 mg retynolu podawane przez 30 dni mogą doprowadzić do hiperwitaminozy. 2

Ostre zatrucie retynolu może wystąpić po jednorazowym przyjęciu bardzo dużych dawek – 150 000 j.m. u dzieci i 1 000 000 j.m. u dorosłych. 3

Czynniki ryzyka przedawkowania

Ryzyko przedawkowania jest szczególnie duże w sytuacjach gdy:

  • Pacjent otrzymuje witaminę A z wielu źródeł jednocześnie
  • Ogólna suplementacja witaminy nie odpowiada indywidualnym potrzebom pacjenta
  • Występują zaburzenia czynności wątroby lub nerek

4

Objawy przedawkowania retynolu

Objawy przedawkowania retynolu mogą się różnić w zależności od tego czy mamy do czynienia z ostrym czy przewlekłym zatruciem. Objawy hiperwitaminozy A obejmują szeroki zakres manifestacji klinicznych, które dotyczą wielu układów i narządów. 5

Objawy ostrego zatrucia

Ostre zatrucie retynolerm charakteryzuje się wystąpieniem następujących objawów:

  • Nadmierna senność
  • Zaburzenia psychiczne
  • Zawroty głowy
  • Nudności i wymioty
  • Rumień
  • Świąd skóry
  • Złuszczanie się skóry (może wystąpić uogólnione złuszczenie naskórka w ciągu 24 godzin od przyjęcia dawki toksycznej)

6 7

Objawy przewlekłego przedawkowania

Długotrwałe przyjmowanie nadmiernych ilości retynolu prowadzi do przewlekłej hiperwitaminozy A, która manifestuje się szeregiem objawów z różnych układów. 8

Układ/Narząd Objawy przedawkowania Dodatkowe informacje
Układ nerwowy – Bóle głowy
– Podwyższenie ciśnienia wewnątrzczaszkowego
– Obrzęk tarcz nerwów wzrokowych
– Omamy słuchowe
– Drażliwość
– Dezorientacja
– Spowolnienie psychoruchowe
– Rzekomy guz mózgu (pseudotumor cerebri) 		Wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego prowadzi do szeregu neurologicznych objawów, szczególnie często obserwowanych u dzieci
Układ pokarmowy – Nudności
– Wymioty
– Brak łaknienia (anoreksja)
– Bóle brzucha
– Biegunka
– Objawy uszkodzenia wątroby (marskość, włóknienie, zaburzenia krążenia wrotnego) 		Zaburzenia funkcji wątroby mogą prowadzić do żółtaczki lub wodobrzusza
Skóra i błony śluzowe – Skóra sucha, swędząca
– Rumieniowe zapalenie skóry
– Pękanie naskórka ust
– Hiperkeratoza
– Łuszczenie się skóry
– Łysienie
– Wyprysk
– Przebarwienia skóry
– Zapalenie dziąseł 		Zmiany skórne należą do najbardziej charakterystycznych objawów hiperwitaminozy A
Układ mięśniowo-szkieletowy – Bóle mięśniowo-kostno-stawowe
– Obrzęk tkanek wokół kości długich
– Przerost okostnej prowadzący do silnej bolesności
– Ograniczenie ruchów
– Osteoporoza
– Stwardnienie kości (osteoskleroza) 		Przewlekłe przedawkowanie może prowadzić do nadmiernego kostnienia z przerostem tkanki kostnej
Narząd wzroku – Zaburzenia widzenia
– Podwójne widzenie
– Nieostre widzenie
– Zapalenie spojówek 		Zaburzenia widzenia występują głównie u dzieci na skutek wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego
Układ krwiotwórczy – Niedokrwistość
– Małopłytkowość
– Neutropenia
– Wybroczyny
– Krwawienia 		Zmiany hematologiczne mogą być skutkiem bardzo znacznego i długotrwałego przedawkowania
Metabolizm – Hiperkalcemia (podwyższenie poziomu wapnia w osoczu krwi) Zaburzenia gospodarki wapniowej mogą przyczyniać się do zmian kostnych
Inne – Uczucie zmęczenia
– Senność
– Nerwowość
– Zaburzenia czynności oddechowej 		Objawy niespecyficzne, które mogą towarzyszyć hiperwitaminozie A

Należy zaznaczyć, że w preparatach złożonych zawierających retynol oraz witaminę E mogą wystąpić również objawy przedawkowania witaminy E. Przyjmowanie dużych dawek witaminy E (400-800 j.m. czyli 400-800 mg octanu all-rac-α-tokoferylu na dobę) stosowanych przez dłuższy okres może powodować biegunkę, bóle brzucha i inne zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego, a także uczucie zmęczenia i osłabienia, nieostre widzenie, bóle głowy, wysypkę, zaburzenia czynności gruczołów płciowych, zmniejszenie stężenia hormonów tarczycy w osoczu. 9

Postępowanie w przypadku przedawkowania retynolu

W przypadku wystąpienia objawów przedawkowania retynolu należy wdrożyć odpowiednie postępowanie terapeutyczne. 10

Leczenie przedawkowania

Leczenie przedawkowania retynolu obejmuje następujące działania:

  • Natychmiastowe przerwanie stosowania wszystkich preparatów zawierających retynol
  • W przypadku ostrego zatrucia dużymi dawkami – rozważenie dekontaminacji przewodu pokarmowego (jeśli od spożycia upłynął krótki czas)
  • Leczenie objawowe zgodnie z obrazem klinicznym
  • Monitorowanie funkcji wątroby, poziomu wapnia w surowicy oraz ciśnienia wewnątrzczaszkowego w przypadkach ciężkiego zatrucia
  • Konsultacja lekarska jest bezwzględnie konieczna

11 12

Postępowanie powinno być indywidualizowane w zależności od stanu klinicznego pacjenta, czasu ekspozycji na wysokie dawki retynolu oraz współwystępujących chorób, szczególnie wątroby i nerek, które mogą upośledzać metabolizm i wydalanie witaminy A z organizmu.

Monitorowanie pacjenta

Po przerwaniu podawania retynolu, objawy hiperwitaminozy A zazwyczaj ustępują, jednak w przypadkach długotrwałego przedawkowania niektóre skutki, zwłaszcza te dotyczące układu kostnego i wątroby, mogą utrzymywać się przez dłuższy czas i wymagają monitorowania. Pacjenci z przedawkowaniem retynolu powinni być monitorowani pod kątem funkcji wątroby, poziomu wapnia oraz zmian w układzie kostnym. W ciężkich przypadkach może być konieczna hospitalizacja.

Zapobieganie przedawkowaniu retynolu

Aby zapobiec przedawkowaniu retynolu, należy przestrzegać kilku zasad:

  • Stosować preparaty zawierające retynol zgodnie z zaleceniami lekarza lub informacjami zawartymi w ulotce
  • Unikać jednoczesnego przyjmowania kilku preparatów zawierających witaminę A
  • Zachować szczególną ostrożność u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek
  • Monitorować dawkę całkowitą retynolu przyjmowanego z różnych źródeł (leki, suplementy diety, preparaty witaminowe)
  • Regularnie przeprowadzać kontrole lekarskie w przypadku długotrwałej suplementacji retynolu

Świadomość potencjalnych zagrożeń związanych z przedawkowaniem retynolu oraz respektowanie zalecanych dawek może znacząco przyczynić się do zmniejszenia ryzyka wystąpienia hiperwitaminozy A i jej poważnych konsekwencji zdrowotnych. 13

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 11.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl