Działania niepożądane
Retinol

Działania niepożądane retinolu (witaminy A)

Retinol (witamina A) stosowany w preparatach leczniczych jest substancją, która przy prawidłowym dawkowaniu zgodnym z zaleceniami jest zazwyczaj dobrze tolerowana. Jednakże, jak każda substancja aktywna, może wywoływać działania niepożądane, szczególnie przy przedawkowaniu lub długotrwałym stosowaniu zwiększonych dawek.^{1 2}

Tolerancja retinolu przy prawidłowym dawkowaniu

Charakterystyki produktów leczniczych zawierających retinol wskazują, że przy stosowaniu zgodnym z zaleceniami, substancja ta jest dobrze tolerowana. Dla przykładu, w przypadku Maści ochronnej z witaminą A (800 j.m./g), nie odnotowano występowania działań niepożądanych przy zastosowaniu miejscowym.³ Podobnie preparaty Vitaminum A + E Hasco (30 000 j.m. + 70 mg), Vitaminum A 12000 + E 70 Hasco (12 000 j.m. + 70 mg) oraz Vitaminum A + E Medana (2500 IU + 200 mg) w normalnych dawkach są dobrze tolerowane i nie powodują znaczących działań niepożądanych.^{4 5 6}

Działania niepożądane związane z drogą podania

Istotnym czynnikiem wpływającym na występowanie działań niepożądanych retinolu jest droga podania. Zgodnie z informacjami zawartymi w ChPL Maści ochronnej z witaminą A, znane przypadki działań niepożądanych dotyczą wyłącznie doustnego lub parenteralnego przyjmowania witaminy A, a nie stosowania miejscowego.⁷

W przypadku preparatu Viantan (proszek do sporządzania roztworu do infuzji), który jest podawany pozajelitowo i zawiera kompleks witamin w tym retinol, odnotowano rzadkie przypadki reakcji anafilaktoidalnych.⁸

Działania niepożądane przy przedawkowaniu

Działania niepożądane retinolu są najczęściej związane z przedawkowaniem preparatu. Długotrwałe stosowanie dużych dawek witaminy A może prowadzić do hiperwitaminozy A, która objawia się licznymi niekorzystnymi efektami.⁹

W przypadku preparatu Vitaminum A + E Medana, długotrwałe stosowanie dużych dawek (powyżej 4 kapsułek na dobę) może spowodować następujące objawy:¹⁰

• Biegunka
• Bóle brzucha
• Nudności
• Inne zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego
• Uczucie zmęczenia
• Osłabienie mięśniowe
• Bóle głowy
• Nieostre widzenie

¹¹

Zgodnie z informacjami zawartymi w ChPL Viantan, przedawkowanie retinolu (witaminy A) może prowadzić do poważniejszych objawów, takich jak sucha, łuszcząca się skóra i objawy podwyższonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego. Ponadto, może wystąpić uszkodzenie wątroby prowadzące do żółtaczki lub wodobrzusza.¹²

Działania niepożądane związane z podaniem pozajelitowym

W przypadku preparatu Viantan, który zawiera kompleks witamin w tym retinol i jest podawany dożylnie, odnotowano specyficzne działania niepożądane związane z tą drogą podania:¹³

Tabela działań niepożądanych retinolu

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi retinolu

Mimo że retinol podawany zgodnie z zaleceniami jest zwykle dobrze tolerowany, istnieją określone ryzyka i niebezpieczeństwa związane z jego stosowaniem, szczególnie w kontekście przedawkowania lub podania pozajelitowego.

Ryzyko hiperwitaminozy A

Największe niebezpieczeństwo związane z retinolam stanowi możliwość wystąpienia hiperwitaminozy A przy przewlekłym przedawkowaniu. Hiperwitaminoza A jest stanem potencjalnie niebezpiecznym, który może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych.¹⁴

Szczególnie niebezpieczne mogą być następujące objawy hiperwitaminozy A:¹⁵

• Objawy podwyższonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego – mogą prowadzić do poważnych powikłań neurologicznych
• Uszkodzenie wątroby – może skutkować żółtaczką lub wodobrzuszem, co stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia

¹⁶

Ryzyko reakcji anafilaktycznych

Innym istotnym niebezpieczeństwem związanym z retinolam, szczególnie w kontekście preparatów podawanych pozajelitowo, jest ryzyko wystąpienia reakcji anafilaktoidalnych.¹⁷

W najpoważniejszych przypadkach może dojść do rozwoju wstrząsu anafilaktycznego, który jest stanem zagrażającym życiu i wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.¹⁸

Ryzyko dla pacjentów z grup szczególnego ryzyka

Ryzyko przedawkowania retinolu i związanych z tym działań niepożądanych jest szczególnie duże w określonych grupach pacjentów:¹⁹

• Pacjenci otrzymujący witaminy z wielu źródeł jednocześnie
• Pacjenci, u których suplementacja witaminowa nie jest dostosowana do indywidualnych potrzeb
• Pacjenci ze zwiększoną podatnością na hiperwitaminozę, szczególnie:
  • Z zaburzeniami czynności wątroby
  • Z zaburzeniami czynności nerek

²⁰

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku podejrzenia przedawkowania retinolu i wystąpienia objawów hiperwitaminozy A, zaleca się następujące postępowanie:²¹

• Natychmiastowe zaprzestanie suplementacji witaminą A
• Wdrożenie odpowiedniego leczenia objawowego zgodnie ze wskazaniami klinicznymi
• Monitoring parametrów laboratoryjnych, szczególnie funkcji wątroby

²²

Monitorowanie działań niepożądanych retinolu

Monitorowanie bezpieczeństwa stosowania produktów zawierających retinol jest istotnym elementem nadzoru nad bezpieczeństwem farmakoterapii. Po dopuszczeniu produktów leczniczych do obrotu, istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka ich stosowania.^{23 24 25}

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.^{26 27}

Dane kontaktowe do zgłaszania działań niepożądanych:²⁸

• Adres: Aleje Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa
• Tel.: + 48 22 49 21 301
• Fax: + 48 22 49 21 309
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

²⁹

Działania niepożądane można zgłaszać również bezpośrednio podmiotowi odpowiedzialnemu za dany produkt leczniczy.^{30 31}