Przedawkowanie
Propranolol

Przedawkowanie propranololu

Propranolol jest nieselektywnym beta-adrenolitykiem, którego przedawkowanie stanowi poważne zagrożenie dla życia pacjenta. Reakcja organizmu na przedawkowanie tej substancji jest wysoce zindywidualizowana, a zgony u dorosłych odnotowywano po spożyciu około 2 g substancji czynnej. W przypadku dzieci, nawet przyjęcie dawki powyżej 40 mg może powodować poważne zaburzenia.¹²

Objawy przedawkowania

Objawy przedawkowania propranololu można podzielić na kilka głównych grup, w zależności od układu, którego dotyczą. Klinicznie największe znaczenie mają objawy ze strony układu krążenia, ośrodkowego układu nerwowego oraz układu oddechowego.³⁴

Należy podkreślić, że w przypadku przedawkowania propranololu kardioselektywność jest znacznie mniej wyrażona niż podczas stosowania dawek terapeutycznych, co skutkuje nasileniem ogólnoustrojowych objawów blokady receptorów beta-adrenergicznych, w tym skurczu oskrzeli i sinicy. Problem ten dotyczy szczególnie pacjentów ze współistniejącą chorobą układu oddechowego.⁵⁶

Powikłania ze strony układu krążenia występują częściej u pacjentów stosujących jednocześnie inne leki o działaniu kardiologicznym, takie jak antagoniści wapnia, digoksyna, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne czy neuroleptyki. Szczególnie narażone na wystąpienie ciężkich powikłań sercowo-naczyniowych są osoby w podeszłym wieku oraz pacjenci ze współistniejącą chorobą niedokrwienną serca.⁷⁸

Postępowanie w przedawkowaniu

W przypadku przedawkowania propranololu kluczowe jest natychmiastowe wdrożenie odpowiedniego postępowania terapeutycznego. Leczenie powinno być prowadzone w warunkach oddziału intensywnej opieki medycznej, gdzie możliwe jest dokładne monitorowanie parametrów życiowych pacjenta.⁹¹⁰

Podstawowe zasady postępowania

• Natychmiastowe przerwanie podawania propranololu¹¹
• Udrożnienie dróg oddechowych i monitorowanie parametrów życiowych¹²¹³
• Podanie węgla aktywnego:
  • Dla dorosłych: 50 g
  • Dla dzieci: 1 g/kg mc.

  (jeżeli od momentu przyjęcia dawki przekraczającej dawkę terapeutyczną u osoby dorosłej lub dowolnej ilości u dziecka minęła maksymalnie 1 godzina)¹⁴¹⁵

• Rozważenie wykonania płukania żołądka (u osób dorosłych w ciągu 1 godziny od przedawkowania potencjalnie zagrażającego życiu) – przed płukaniem żołądka należy podać atropinę (jeżeli jest to wymagane) ze względu na ryzyko stymulacji nerwu błędnego¹⁶¹⁷
• W przypadku zatrzymania akcji serca może być wskazana kilkugodzinna resuscytacja¹⁸

Postępowanie w bradykardii

W przypadku wystąpienia bradykardii, która jest jednym z głównych objawów przedawkowania propranololu, postępowanie obejmuje:¹⁹²⁰²¹

• Podanie dużych dawek atropiny:
  • Dorośli: 3 mg dożylnie (lub 1-2 mg dożylnie według Propranolol WZF)
  • Dzieci: 0,04 mg/kg mc. dożylnie
• Rozważenie zastosowania czasowej stymulacji serca (rozrusznik)

Postępowanie w niedociśnieniu i niewydolności krążenia

W przypadku wystąpienia ciężkiego niedociśnienia tętniczego, niewydolności serca lub wstrząsu kardiogennego zaleca się następujące postępowanie:²²²³²⁴

1. Podanie glukagonu:
   • Dorośli: 5-10 mg w szybkim wstrzyknięciu dożylnym (bolus) trwającym 10 minut
   • Dzieci: 50-150 mikrogramów/kg mc. w bolusie
   • Następnie infuzja dożylna 1-5 mg/h (dorośli) lub 50 mikrogramów/kg mc./h (dzieci)
2. Jeżeli glukagon jest niedostępny lub nie uzyskano poprawy po jego podaniu, można zastosować:
   • Powolne dożylne podanie izoprenaliny chlorowodorku, dopaminy lub noradrenaliny²⁵²⁶
   • Dobutaminę w dawce 2,5-40 mikrogramów/kg mc./min (dorośli i dzieci)²⁷²⁸²⁹
   • Podanie osocza lub płynów osoczozastępczych³⁰

W przypadku ciężkiego przedawkowania może okazać się, że standardowe dawki leków mogą być niewystarczające do odwrócenia skutków blokady receptorów beta-adrenergicznych w sercu. W takiej sytuacji należy zwiększyć dawkę dobutaminy, w zależności od stanu klinicznego pacjenta.³¹³²³³

Postępowanie w skurczu oskrzeli

W przypadku wystąpienia skurczu oskrzeli zalecane jest następujące postępowanie:³⁴³⁵

• Podanie 2,5-5 mg salbutamolu w nebulizacji
• W ciężkich przypadkach:
  • Dożylne podanie aminofiliny:
    • Dawka nasycająca: 5 mg/kg mc. w ciągu 30 minut (nie należy podawać dawki nasycającej, jeżeli pacjent przyjmuje doustnie teofilinę lub aminofilinę)
    • Następnie infuzja: 0,5-1 mg/kg mc./godzinę

Postępowanie w drgawkach

W przypadku wystąpienia uogólnionego skurczu (drgawek) zaleca się podanie diazepamu dożylnie, w powolnym wstrzyknięciu, w dawce 0,1-0,3 mg/kg mc.³⁶³⁷

Uwagi dodatkowe

Zwiększenie częstości rytmu serca można również uzyskać poprzez stymulację serca, jednak należy pamiętać, że metoda ta nie zawsze powoduje wyrównanie niedociśnienia tętniczego wtórnego do niewydolności serca.³⁸³⁹

Objawy neurologiczne, takie jak śpiączka lub brak reakcji źrenic, są niepewnymi wskaźnikami prognostycznymi podczas resuscytacji pacjenta z przedawkowaniem propranololu.⁴⁰⁴¹

Warto podkreślić, że w przypadku osób w podeszłym wieku oraz pacjentów ze współistniejącą chorobą niedokrwienną serca ryzyko wystąpienia ciężkich powikłań sercowo-naczyniowych jest szczególnie wysokie, co wymaga szczególnej czujności i intensywnego monitorowania podczas leczenia przedawkowania propranololu.⁴²⁴³