Dawkowanie i sposób podawania
Propranolol

Dawkowanie i sposób podawania propranololu

Propranolol jest substancją leczniczą z grupy beta-adrenolityków, stosowaną w różnych wskazaniach klinicznych. Dawkowanie propranololu powinno być dostosowane indywidualnie, zależnie od wskazania, wieku pacjenta oraz stanu klinicznego. Lek jest dostępny w postaci tabletek powlekanych (10 mg, 40 mg) oraz roztworu do wstrzykiwań (1 mg/ml).¹²³

Dawkowanie u dorosłych

Dawki propranololu różnią się znacząco w zależności od wskazania. Poniżej przedstawiono szczegółowe wytyczne dawkowania w poszczególnych jednostkach chorobowych:⁴⁵

Nadciśnienie tętnicze

Dawka początkowa wynosi 40 mg dwa lub trzy razy na dobę. Dawkę można zwiększać o 80 mg na dobę w odstępach tygodniowych, w zależności od odpowiedzi pacjenta na leczenie. Typowy zakres dawek wynosi od 160 mg do 320 mg na dobę. Warto zaznaczyć, że w przypadku jednoczesnego zastosowania leku moczopędnego lub innego leku przeciwnadciśnieniowego uzyskuje się dodatkowe obniżenie ciśnienia tętniczego.⁶⁷

Dławica piersiowa, migrena i drżenie samoistne

Dawka początkowa to 40 mg dwa do trzech razy na dobę. Dawkę można zwiększać o taką samą wartość w odstępach tygodniowych, w zależności od reakcji klinicznej pacjenta. Odpowiednie efekty terapeutyczne osiąga się zazwyczaj w następujących zakresach dawek:

• W leczeniu migreny: od 80 do 160 mg/dobę
• W leczeniu dławicy piersiowej i drżenia samoistnego: od 120 do 240 mg/dobę

⁸⁹

Arytmie, kardiomiopatia przerostowa z zawężeniem drogi odpływu i tyreotoksykoza

W przypadku tych wskazań, wymaganą reakcję kliniczną uzyskuje się zazwyczaj stosując dawkę od 10 mg do 40 mg, trzy lub cztery razy na dobę. W przypadku nadczynności tarczycy dawkę należy dostosować w zależności od uzyskanej reakcji klinicznej, u większości pacjentów reakcja na leczenie występuje w zakresie dawek od 10 mg do 40 mg trzy do czterech razy dziennie.¹⁰¹¹

Stan po zawale mięśnia sercowego

Leczenie należy rozpocząć między 5. a 21. dniem od wystąpienia zawału mięśnia sercowego. Dawka początkowa to 40 mg cztery razy na dobę, przez 2 lub 3 doby. Następnie, w celu ułatwienia stosowania, można podawać 80 mg dwa razy na dobę.¹²¹³

Nadciśnienie wrotne

Dawkę należy ustalić tak, aby uzyskać w spoczynku zmniejszenie częstości rytmu serca o około 25%. Dawka początkowa to 40 mg dwa razy na dobę, którą następnie zwiększa się do 80 mg dwa razy na dobę, w zależności od uzyskanego zwolnienia rytmu serca. W razie konieczności dawka może być stopniowo zwiększana, aż do dawki maksymalnej 160 mg dwa razy na dobę.¹⁴¹⁵

Guz chromochłonny

Uwaga: Propranolol należy stosować wyłącznie w skojarzeniu z lekiem blokującym receptory alfa-adrenergiczne.

• Przed zabiegiem chirurgicznym: zaleca się 60 mg na dobę przez 3 doby
• Nieoperacyjne, złośliwe guzy: 30 mg na dobę

¹⁶¹⁷

Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby biodostępność propranololu może być zwiększona i może być konieczna modyfikacja dawki. U pacjentów z ciężką chorobą wątroby (np. marskością) zalecana jest mała dawka początkowa (nie przekraczająca 20 mg trzy razy na dobę) i uważne monitorowanie reakcji pacjenta na leczenie (np. wpływu na częstość akcji serca).¹⁸¹⁹

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

U pacjentów ze znacznym zaburzeniem czynności nerek i pacjentów poddawanych hemodializoterapii, stężenie propranololu może być zwiększone. Należy zachować ostrożność podczas rozpoczynania leczenia i dostosowywania dawki początkowej.²⁰²¹

Pacjenci w podeszłym wieku

Istnieją sprzeczne dowody dotyczące związku pomiędzy stężeniem propranololu we krwi a wiekiem pacjenta. Podczas podawania propranololu pacjentom w podeszłym wieku należy zachować ostrożność. Zaleca się rozpoczynanie leczenia od najmniejszej dawki. Konieczne jest indywidualne dostosowanie dawki w zależności od reakcji na leczenie.²²²³²⁴

Dawkowanie u dzieci i młodzieży

Propranolol można stosować u dzieci i młodzieży w wybranych wskazaniach. Dawkowanie należy określić indywidualnie, zależnie od stanu klinicznego pacjenta:²⁵²⁶

Zaburzenia rytmu serca

Dawkowanie należy określić zależnie od stanu kardiologicznego i ogólnego stanu klinicznego danego pacjenta. Zalecane dawkowanie: 0,25-0,5 mg/kg masy ciała 3-4 razy na dobę, dostosowywane na podstawie uzyskanej reakcji klinicznej.²⁷²⁸

W nagłych przypadkach zaburzeń rytmu serca u dzieci i młodzieży, gdy konieczne jest podanie dożylne, zaleca się dawkę 0,025 – 0,05 mg/kg masy ciała, wstrzykiwać powoli pod kontrolą EKG i powtarzać co 6-8 godzin, jeśli zachodzi konieczność.²⁹

Migrena

Dawkowanie propranololu w leczeniu migreny u dzieci zależy od wieku:

• Dzieci w wieku poniżej 12 lat: 20 mg dwa lub trzy razy na dobę doustnie
• Dzieci w wieku powyżej 12 lat: dawkowanie jak u pacjentów dorosłych

³⁰³¹

Sposób podawania

Propranolol dostępny jest w dwóch formach podania:

• Tabletki powlekane – podanie doustne
• Roztwór do wstrzykiwań – podanie dożylne (przeznaczony do stosowania w nagłych przypadkach)

³²³³³⁴

W przypadku podania dożylnego propranololu u dorosłych, początkowo stosuje się dawkę 1 mg (1 ml) podaną dożylnie w ciągu 1 minuty. Dawkę można powtarzać co 2 minuty do uzyskania poprawy lub do dawki maksymalnej:

• 10 mg u pacjentów przytomnych
• 5 mg u pacjentów poddanych znieczuleniu

³⁵

Przerwanie stosowania propranololu

Podobnie jak w przypadku innych leków blokujących receptory beta-adrenergiczne, propranololu nie należy odstawiać nagle. Dawkę należy stopniowo zmniejszać w ciągu 7-14 dni. Należy zastosować w zamian odpowiednią dawkę innego beta-adrenolityku albo odstawiać propranolol stopniowo.³⁶³⁷

Podczas odstawiania leku należy obserwować stan pacjenta, szczególnie w przypadku choroby niedokrwiennej serca. Dla każdego pacjenta należy określić indywidualnie stosunek korzyści do ryzyka w związku z zaprzestaniem stosowania beta-adrenolityku.³⁸³⁹

Tabela dawkowania propranololu

Powyższa tabela przedstawia zalecenia dotyczące dawkowania propranololu we wszystkich zarejestrowanych wskazaniach, z uwzględnieniem różnic w dawkowaniu dla poszczególnych grup pacjentów. Dawkowanie należy zawsze dostosować indywidualnie, biorąc pod uwagę odpowiedź kliniczną pacjenta na leczenie.⁴⁰⁴¹⁴²