Działania niepożądane
Propranolol

Działania niepożądane propranololu

Propranolol, jako nieselektywny beta-adrenolityk, pomimo dobrej tolerancji przez większość pacjentów, może wywoływać szereg działań niepożądanych wynikających z jego mechanizmu działania farmakologicznego. Dokładna znajomość możliwych działań niepożądanych jest kluczowa dla personelu medycznego, aby odpowiednio monitorować pacjentów oraz w razie potrzeby podjąć działania zapobiegawcze lub terapeutyczne.^{1 2}

Częstość występowania działań niepożądanych

Działania niepożądane propranololu są klasyfikowane według częstości występowania zgodnie z następującą terminologią medyczną:<sup data-drug="Propranolol Accord" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane występujące podczas stosowania propranololu są wymienione poniżej zgodnie z klasyfikacją układowo-narządową i częstością występowania. Częstość występowania działań niepożądanych określono jako: Bardzo często (≥ 1/ 10); często (≥ 1/ 100 do < 1/ 10); niezbyt często (≥ 1/1000 do <1/100); rzadko (≥ 1/10 000 do <1/1 000); Bardzo rzadko (3 ⁴

• Bardzo często (≥1/10)
• Często (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)
• Bardzo rzadko (<1/10 000)
• Częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

<sup data-drug="Propranolol Accord" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania działań niepożądanych określono jako: Bardzo często (≥ 1/ 10); często (≥ 1/ 100 do < 1/ 10); niezbyt często (≥ 1/1000 do <1/100); rzadko (≥ 1/10 000 do <1/1 000); Bardzo rzadko (5

Potencjalne zagrożenia dla zdrowia pacjenta

Niektóre działania niepożądane propranololu mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia pacjenta i wymagają natychmiastowej interwencji medycznej. Do najpoważniejszych należą:⁶

• Skurcz oskrzeli – szczególnie niebezpieczny u pacjentów z astmą oskrzelową lub z zaburzeniami typu astmy w wywiadzie, może prowadzić nawet do zgonu^{7 8}
• Ciężka hipoglikemia – może prowadzić do drgawek lub śpiączki^{9 10}
• Nasilenie niewydolności serca – szczególnie niebezpieczne u pacjentów z wcześniej istniejącą chorobą serca^{11 12}
• Bradykardia i niedociśnienie tętnicze – w rzadkich przypadkach nietolerancji propranololu¹³
• Nasilenie napadów dławicy piersiowej¹⁴

Układowe działania niepożądane

Działania niepożądane propranololu dotyczą wielu układów i narządów, co jest związane z szerokim spektrum działania beta-adrenolityków w organizmie.¹⁵

Zaburzenia układu krążenia

Beta-adrenolityki, w tym propranolol, wywierają bezpośredni wpływ na układ sercowo-naczyniowy, co może prowadzić do następujących działań niepożądanych:

• Często: bradykardia, ziębnięcie kończyn, choroba Raynauda^{16 17}
• Niezbyt często: nasilenie niewydolności serca, nasilenie bloku serca, niedociśnienie ortostatyczne (któremu może towarzyszyć omdlenie), zaostrzenie chromania przestankowego¹⁸
• Rzadko: nasilenie napadów dławicy piersiowej¹⁹

Zaburzenia układu oddechowego

Ze względu na nieselektywny charakter blokady receptorów beta, propranolol może wpływać na drogi oddechowe, powodując:

• Często: zadyszka²⁰
• Niezbyt często: skurcz oskrzeli (szczególnie u pacjentów z astmą oskrzelową lub z zaburzeniami typu astmy w wywiadzie)²¹
• Rzadko: duszność²²

Zaburzenia metaboliczne i endokrynologiczne

Propranolol może maskować niektóre objawy hipoglikemii (np. tachykardię) oraz wpływać na metabolizm:

• Często: hipoglikemia (u noworodków, niemowląt, dzieci, pacjentów w podeszłym wieku, pacjentów poddawanych hemodializoterapii, pacjentów leczonych lekami przeciwcukrzycowymi, długotrwale głodzonych i pacjentów z przewlekłą chorobą wątroby)^{23 24}
• Niezbyt często: zmiany metabolizmu lipidów (zmiany stężenia triglicerydów i cholesterolu we krwi)²⁵

Zaburzenia neurologiczne i psychiczne

Propranolol przenika barierę krew-mózg, co może prowadzić do różnych objawów neuropsychiatrycznych:

• Często: zaburzenia snu, koszmary senne, splątanie, utrata pamięci, parestezje, zawroty głowy^{26 27}
• Niezbyt często: omamy, psychozy, zmiany nastroju²⁸
• Rzadko: depresja, ból głowy, drgawki związane z hipoglikemią^{29 30}

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Propranolol może wpływać na przewód pokarmowy, powodując:

• Często: zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, wymioty, biegunka³¹
• Niezbyt często: zaparcie, suchość błony śluzowej jamy ustnej³²

Zaburzenia hematologiczne

Odnotowano wpływ propranololu na układ krwiotwórczy:

• Często: małopłytkowość³³
• Niezbyt często: agranulocytoza³⁴

Inne działania niepożądane

Do pozostałych działań niepożądanych propranololu zalicza się:

• Często:
  • Obrzęk naczynioruchowy³⁵
  • Suchość oczu, zaburzenia widzenia³⁶
  • Plamica, łysienie, reakcje skórne o typie łuszczycy, nasilenie objawów łuszczycy, wysypki skórne³⁷
  • Ból stawów³⁸
  • Zmniejszenie przepływu krwi przez nerki i GFR³⁹
  • Impotencja⁴⁰
  • Uczucie zmęczenia i/lub znużenia (często przemijające)^{41 42}
• Niezbyt często:
  • Zapalenie spojówek⁴³
  • Zawroty głowy⁴⁴
• Rzadko: nadmierna potliwość⁴⁵

Zmiany w badaniach laboratoryjnych

Podczas stosowania propranololu obserwowano również zmiany w badaniach diagnostycznych:

• Często: zwiększenie miana przeciwciał przeciwjądrowych (ANA), jednak nie wyjaśniono klinicznego znaczenia tego zjawiska^{46 47}

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych propranololu, które w ocenie klinicznej wpływają na dobrostan pacjenta, należy rozważyć następujące postępowanie:^{48 49}

1. Stopniowe odstawianie leku – beta-adrenolityki należy odstawiać stopniowo, aby uniknąć efektu z odbicia, który może być niebezpieczny dla pacjenta⁵⁰
2. W przypadku nietolerancji propranololu (objawiającej się bradykardią i niedociśnieniem tętniczym) – produkt należy odstawić i w razie konieczności zastosować leczenie jak w przypadku przedawkowania^{51 52}
3. Zgłaszanie działań niepożądanych – istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego⁵³

Zestawienie działań niepożądanych propranololu

Poniższa tabela zawiera zestawienie działań niepożądanych propranololu według układów, częstości występowania oraz opisu objawów:

^{54 55 56}