Przedawkowanie
Męczennica

Przedawkowanie męczennicy – ryzyko i konsekwencje kliniczne

Męczennica (Passiflora incarnata L.) to składnik wielu preparatów złożonych o działaniu uspokajającym i nasennym. Występuje często w kombinacji z innymi surowcami roślinnymi, takimi jak korzeń kozłka lekarskiego, szyszki chmielu czy owoc głogu. Ocena przedawkowania samej męczennicy jest utrudniona ze względu na jej występowanie w produktach złożonych, gdzie objawy przedawkowania mogą wynikać z działania różnych składników aktywnych.^{1 2 3}

Objawy przedawkowania w preparatach złożonych

W dostępnych charakterystykach produktów leczniczych zawierających męczennicę, większość danych dotyczących przedawkowania odnosi się głównie do kozłka lekarskiego (waleriany) jako składnika, który wykazuje najwyraźniejsze objawy przy przekroczeniu zalecanych dawek. Warto jednak podkreślić, że objawy te mogą być wzmacniane przez jednoczesne działanie męczennicy.⁴

W przypadku preparatu Neospasmina noc, korzeń kozłka w dawkach większych niż 20 g (odpowiadających 261,3 ml syropu) może powodować łagodne objawy przedawkowania, które zazwyczaj ustępują samoistnie w ciągu 24 godzin.⁵

Podobnie w przypadku produktu Valused Noc Plus, długotrwałe przyjmowanie wysokich dawek wyciągów z korzenia kozłka lekarskiego (około 20 g surowca dziennie, co stanowi równoważność 26-43 tabletek) może prowadzić do wystąpienia objawów przedawkowania.⁶

Dodatkowe czynniki ryzyka

Należy zwrócić szczególną uwagę na zawartość etanolu w preparatach płynnych zawierających męczennicę, gdyż może on potęgować działanie depresyjne na ośrodkowy układ nerwowy oraz powodować dodatkowe objawy w przypadku przedawkowania. Na przykład, preparat Valused zawiera 55-65% (v/v) etanolu, co stanowi istotny czynnik ryzyka przy przedawkowaniu.^{7 8}

Również Neospasmina noc zawiera etanol (zawartość nie więcej niż 10% V/V), co może mieć znaczenie przy przedawkowaniu, szczególnie u pacjentów z grup ryzyka.⁹

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku wystąpienia objawów przedawkowania preparatów zawierających męczennicę należy:¹⁰

• Natychmiast przerwać przyjmowanie produktu^{11 12}
• Zastosować leczenie podtrzymujące¹³
• Monitorować pacjenta pod kątem ustępowania objawów, które zwykle zanikają w ciągu 24 godzin¹⁴

Tabela objawów przedawkowania

Grupy szczególnego ryzyka

Szczególną ostrożność przy stosowaniu preparatów zawierających męczennicę, a tym samym zwiększone ryzyko wystąpienia objawów przedawkowania, należy zachować u:¹⁵

• Osób wrażliwych na walerianę (korzeń kozłka)
• Pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby (ze względu na metabolizm składników aktywnych)
• Osób przyjmujących jednocześnie inne leki działające depresyjnie na OUN
• Osób starszych, u których metabolizm i wydalanie substancji mogą być zaburzone

Aspekty farmakologiczne przedawkowania

Objawy przedawkowania preparatów zawierających męczennicę są związane głównie z działaniem depresyjnym na ośrodkowy układ nerwowy. W przypadku preparatów złożonych, jak Neospasmina noc, Valused czy Valused Noc Plus, działanie to jest wypadkową wpływu wszystkich składników aktywnych oraz zastosowanych ekstrahentów.¹⁶

Warto podkreślić, że stosowanie preparatów zgodnie z zaleceniami jest bezpieczne, a objawy przedawkowania występują najczęściej po długotrwałym stosowaniu wysokich dawek lub znacznym jednorazowym przekroczeniu zalecanej dawki.^{17 18}