Działania niepożądane
L-prolina

Działania niepożądane substancji L-prolina

L-prolina jest aminokwasem endogennym obecnym w różnych produktach leczniczych zawierających mieszaniny aminokwasów stosowanych w żywieniu pozajelitowym. Występuje w preparatach takich jak Aminomel 10E i 12,5E (w stężeniu 7,50 g/l i 9,38 g/l), Vamin 18 Electrolyte-Free (6,8 g/l) oraz Vaminolact (5,6 g/l). Mimo że L-prolina jest naturalnym składnikiem organizmu, jej dożylne podawanie może wiązać się z występowaniem działań niepożądanych, które należy monitorować podczas terapii.¹

Reakcje immunologiczne związane z podawaniem L-proliny

Wśród najpoważniejszych działań niepożądanych związanych z podawaniem roztworów zawierających L-prolinę wymienia się reakcje immunologiczne. Mogą one przybierać różne formy, od łagodnych objawów nadwrażliwości do zagrażających życiu reakcji anafilaktycznych. Częstość występowania tych reakcji jest trudna do określenia na podstawie dostępnych danych.²

Reakcje anafilaktyczne mogą objawiać się: sinicą, wstrząsem, niedotlenieniem, świstem krtaniowym, uciskiem w gardle, hiperwentylacją, wymiotami, nudnościami, parestezjami w jamie ustnej, bólem jamy ustnej i gardła, uogólnionym obrzękiem, nagłym zaczerwienieniem, rumieniem lub bladością. Objawy te stanowią zagrożenie dla życia pacjenta i wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.³

Obserwowano również reakcje rzekomoanafilaktyczne oraz inne reakcje nadwrażliwości, które mogą manifestować się jako: pokrzywka, ból głowy, tachykardia, kołatanie serca, zaburzenia ciśnienia (niedociśnienie lub nadciśnienie), przekrwienie, duszność, świszczący oddech, wysypka, świąd, jeżenie się włosów, zimne poty, bóle stawów, bóle mięśni, uczucie pieczenia, dolegliwości w obrębie klatki piersiowej (ból, dyskomfort), osłabienie, złe samopoczucie, obrzęk obwodowy, gorączka, dreszcze oraz zwiększenie częstości oddechów.^{4 5}

Zaburzenia metaboliczne

Podawanie roztworów zawierających L-prolinę może prowadzić do wystąpienia zaburzeń metabolicznych, w szczególności hiperkaliemii. Jest to szczególnie istotne u pacjentów z upośledzoną funkcją nerek lub przyjmujących leki wpływające na gospodarkę potasową.⁶

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Podczas stosowania roztworów aminokwasów zawierających L-prolinę obserwowano różnorodne zaburzenia funkcji wątroby. Należą do nich:

• Hiperamonemia – zwiększenie stężenia amoniaku we krwi
• Niewydolność wątroby
• Marskość wątroby
• Zwłóknienie wątroby
• Cholestaza
• Stłuszczenie wątroby
• Zapalenie pęcherzyka żółciowego
• Kamica pęcherzyka żółciowego

⁷

Dodatkowo obserwowano przejściowe zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych podczas żywienia pozajelitowego preparatami zawierającymi aminokwasy, w tym L-prolinę. Przyczyny tych zaburzeń nie zostały dotychczas jednoznacznie wyjaśnione. Przypuszcza się, że mogą one być wywołane zarówno chorobą podstawową pacjenta, jak i zależeć od składu oraz ilości produktów podawanych w żywieniu pozajelitowym.^{8 9}

W badaniach diagnostycznych obserwowano również zwiększenie stężenia bilirubiny oraz zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, co może wskazywać na hepatotoksyczne działanie preparatów zawierających L-prolinę.¹⁰

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Stosowanie roztworów aminokwasów zawierających L-prolinę może prowadzić do zwiększenia stężenia azotu mocznikowego we krwi, czyli azotemii. Stan ten wymaga monitorowania funkcji nerek, szczególnie u pacjentów z istniejącymi już zaburzeniami czynności nerek.¹¹

Zaburzenia układu oddechowego

Odnotowano także zaburzenia oddychania u pacjentów otrzymujących roztwory zawierające L-prolinę, choć dokładny mechanizm tych zaburzeń nie został w pełni wyjaśniony.¹²

Reakcje miejscowe związane z podaniem dożylnym

Podobnie jak w przypadku innych roztworów hipertonicznych do infuzji, podczas podawania do żył obwodowych preparatów zawierających L-prolinę może wystąpić zakrzepowe zapalenie żył. Ryzyko to można zmniejszyć poprzez jednoczesne podawanie emulsji tłuszczowych (np. Intralipid).^{13 14}

Ponadto odnotowano inne reakcje w miejscu podania, takie jak:

• Zator w miejscu podania infuzji
• Zapalenie żyły w miejscu podania
• Ból w miejscu podania
• Rumień w miejscu podania
• Zwiększona ciepłota w miejscu podania
• Obrzęk w miejscu podania
• Stwardnienie w miejscu podania

¹⁵

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Rzadko podczas podawania roztworów aminokwasów mogą wystąpić nudności, choć nie jest to specyficzne dla L-proliny, a raczej dotyczy ogólnie żywienia pozajelitowego.^{16 17}

Tabela działań niepożądanych związanych z L-proliną

* Częstość występowania: nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych) lub rzadko (występuje u mniej niż 1 na 1000 pacjentów)

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi L-proliny

Pomimo korzystnych właściwości L-proliny jako składnika roztworów aminokwasów do żywienia pozajelitowego, jej podawanie wiąże się z szeregiem potencjalnych zagrożeń. Szczególnie niebezpieczne są reakcje anafilaktyczne, które mogą prowadzić do wstrząsu anafilaktycznego zagrażającego życiu pacjenta. Wymagają one natychmiastowego przerwania infuzji i podjęcia odpowiednich działań ratunkowych.¹⁸

Długotrwałe stosowanie roztworów zawierających L-prolinę może prowadzić do zaburzeń funkcji wątroby, od przemijającego zwiększenia aktywności enzymów wątrobowych po poważne stany, takie jak niewydolność wątroby czy marskość. Istotne jest monitorowanie parametrów funkcji wątroby podczas długotrwałego żywienia pozajelitowego.¹⁹

Hiperkaliemia spowodowana podawaniem roztworów aminokwasów zawierających L-prolinę może prowadzić do zaburzeń rytmu serca, a w skrajnych przypadkach do zatrzymania akcji serca. Dlatego niezbędne jest regularne monitorowanie poziomu elektrolitów, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami funkcji nerek.²⁰

Powikłania zakrzepowe związane z podawaniem dożylnym roztworów zawierających L-prolinę (zakrzepowe zapalenie żył, zatory) mogą prowadzić do lokalnych uszkodzeń naczyń, a w przypadku oderwania zakrzepu – do poważnych konsekwencji ogólnoustrojowych, takich jak zatorowość płucna.²¹

Zaburzenia funkcji nerek, szczególnie azotemia, mogą prowadzić do upośledzenia eliminacji metabolitów, co wtórnie może nasilać inne działania niepożądane i prowadzić do pogorszenia ogólnego stanu pacjenta.²²

Monitorowanie i zapobieganie działaniom niepożądanym

Aby zminimalizować ryzyko wystąpienia działań niepożądanych związanych z L-proliną podczas żywienia pozajelitowego, należy:

• Dokładnie ocenić stan pacjenta przed rozpoczęciem terapii, ze szczególnym uwzględnieniem funkcji wątroby i nerek
• Regularnie monitorować parametry biochemiczne, w tym aktywność enzymów wątrobowych, stężenie bilirubiny, elektrolitów oraz parametry nerkowe
• Dostosować dawkowanie do indywidualnych potrzeb pacjenta
• W przypadku podawania do żył obwodowych rozważyć jednoczesne podawanie emulsji tłuszczowych w celu zmniejszenia ryzyka zakrzepowego zapalenia żył
• Zachować szczególną ostrożność u pacjentów z chorobami wątroby, nerek oraz zaburzeniami immunologicznymi
• Zapewnić dostępność sprzętu i leków do leczenia ewentualnych reakcji anafilaktycznych
• Zgłaszać wszystkie podejrzewane działania niepożądane do odpowiednich instytucji monitorujących bezpieczeństwo farmakoterapii

^{23 24}