Właściwości farmakodynamiczne
Kwas fusydynowy

Właściwości farmakodynamiczne kwasu fusydynowego

Kwas fusydynowy to antybiotyk o unikalnej strukturze molekularnej, należący do grupy fusydanów o budowie steroidopodobnej, wytwarzany przez szczep Fusidium coccineum. Charakteryzuje się wąskim spektrum działania przeciwbakteryjnego, jednak wykazuje wysoką skuteczność wobec drobnoustrojów powodujących zakażenia skóry.^{1 2}

Mechanizm działania

Mechanizm działania kwasu fusydynowego polega na zahamowaniu syntezy białek bakteryjnych poprzez blokowanie wydłużenia czynnika G. Substancja ta zapobiega dysocjacji czynnika wydłużania G (EF-G) – kompleksu rybosomowego podczas syntezy białka bakteryjnego. Unieczynnienie czynnika EF-G prowadzi do zahamowania syntezy białek i ostatecznie do śmierci komórek bakteryjnych.^{3 4 5}

W niskich stężeniach kwas fusydynowy działa bakteriostatycznie, natomiast w wysokich stężeniach wykazuje działanie bakteriobójcze.⁶

Spektrum aktywności przeciwbakteryjnej

Kwas fusydynowy charakteryzuje się wysoką skutecznością wobec bakterii Gram-dodatnich, szczególnie względem Staphylococcus aureus, zarówno szczepów wrażliwych jak i opornych na metycylinę (MRSA). Skutecznie działa również przeciwko innym patogenom skórnym, takim jak Propionibacterium acnes, Corynebacterium spp., Streptococcus spp., Neisseria spp. oraz niektórym gatunkom beztlenowców jak Clostridium spp. i Bacteroides spp.^{7 8 9 10 11}

Większość bakterii Gram-ujemnych, w tym Pseudomonas aeruginosa, Haemophilus influenzae, Enterobacteriaceae (jak Escherichia coli i Klebsiella pneumoniae), jest naturalnie oporna na działanie kwasu fusydynowego.^{12 13 14}

Wartości minimalnego stężenia hamującego (MIC) dla patogenów skórnych

Kwas fusydynowy wykazuje szczególnie wysoką aktywność przeciwko Staphylococcus aureus, z wartościami MIC (minimalne stężenie hamujące) w zakresie od 0,03 do 0,12 μg/ml, co hamuje wzrost prawie wszystkich szczepów tego patogenu.^{15 16 17}

^{350 μg/ml, Pseudomonas spp.: 500 μg/ml”>18 19}

Wartości graniczne lekowrażliwości

Dla kwasu fusydynowego stosowanego miejscowo na skórę trudno jest ustalić klinicznie istotne wartości graniczne lekowrażliwości ze względu na brak odpowiednich danych klinicznych. Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST) ustalił jednak epidemiologiczne wartości graniczne (ECOFF) dla kilku wrażliwych drobnoustrojów.²⁰

Zalecane wartości MIC dla rozróżnienia drobnoustrojów wrażliwych i niewrażliwych wynoszą: S ≤ 1 μg/ml i R > 1 μg/ml. Wartości te są jednak dedykowane do ogólnoustrojowego stosowania kwasu fusydynowego, gdyż wartości graniczne dla miejscowo stosowanych antybiotyków nie zostały jednoznacznie określone. ^{1 μg/ml. Wartości te powinny być stosowane w przypadku ogólnoustrojowego użycia kwasu fusydynowego. Wartości graniczne dla miejscowo stosowanych antybiotyków nie zostały określone.”>21}

EUCAST ustaliła następujące epidemiologiczne wartości graniczne (ECOFF) dla kwasu fusydynowego:²²

• Staphylococcus aureus: ≤ 0,5 mg/L
• Staphylococcus aureus MRSA: ≤ 0,5 mg/L
• Staphylococcus aureus MSSA: ≤ 0,5 mg/L
• Staphylococcus epidermidis: ≤ 0,5 mg/L
• Staphylococcus haemolyticus: ≤ 0,5 mg/L
• Staphylococcus lugdunensis: ≤ 0,5 mg/L
• Streptococcus agalactiae: ≤ 32,0 mg/L
• Streptococcus pyogenes: ≤ 16,0 mg/L

²³

Mechanizmy oporności

Mechanizm powstawania oporności bakterii na kwas fusydynowy wiąże się głównie z mutacjami prowadzącymi do zmian białka EF-G lub zmian w procesie syntezy białek. Ponadto, możliwa jest inaktywacja związana z enzymami. Wyróżnia się 5 typów genów oporności: fusA, fusB, fusC, fusD i fusE. Oporność może mieć charakter chromosomalny lub plazmidowy.²⁴

Częstość występowania oporności na kwas fusydynowy u szczepów Staphylococcus aureus może różnić się w zależności od lokalizacji geograficznej. Na przykład w Niemczech w ciągu ostatnich 10 lat obserwowano oporność na poziomie 3-13%. W przypadku specyficznych szczepów Staphylococcus aureus wyizolowanych od pacjentów z atopowym zapaleniem skóry, częstość występowania oporności może zwiększać się nawet do 25% i więcej.²⁵ Zazwyczaj oporność występuje u 1%-10% szczepów Staphylococcus aureus i 10%-20% szczepów koagulazoujemnych gronkowców.²⁶

Ze względu na unikalną strukturę molekularną i odmienny mechanizm działania kwasu fusydynowego, nie zaobserwowano specyficznej oporności krzyżowej z innymi grupami leków przeciwbakteryjnych.^{27 28}

Farmakodynamika w preparatach złożonych

Kwas fusydynowy występuje często w preparatach złożonych z kortykosteroidami, takimi jak betametazon czy hydrokortyzon. Dzięki takiemu połączeniu uzyskuje się synergistyczne działanie przeciwbakteryjne i przeciwzapalne.^{29 30}

W przypadku preparatu Dermisil, łączącego kwas fusydynowy z betametazonem, potwierdzono, że działanie przeciwbakteryjne kwasu fusydynowego nie ulega zmniejszeniu w obecności kortykosteroidu.³¹ Podobnie w produkcie Fucibet Lipid, substancje czynne (kwas fusydynowy i betametazon) nie wpływają wzajemnie na swoją biodostępność i aktywność.³²

Właściwości fizykochemiczne i penetracja skórna

Kwas fusydynowy wykazuje korzystne właściwości fizykochemiczne, które wspomagają jego działanie miejscowe na skórę. Jest rozpuszczalny zarówno w wodzie, jak i w tłuszczach, posiada właściwości powierzchniowo-czynne oraz zdolność przenikania przez nieuszkodzoną skórę.^{33 34 35}

Właściwości te zapewniają odpowiednią penetrację substancji do miejsca zakażenia i skuteczne działanie przeciwbakteryjne, co jest szczególnie istotne przy leczeniu zakażeń skóry.