Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Ibuprofen

Wpływ ibuprofenu na płodność, ciążę i laktację

Ibuprofen, jako niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ) hamujący syntezę prostaglandyn, wywiera istotny wpływ na płodność, przebieg ciąży oraz karmienie piersią. Znajomość tych oddziaływań jest kluczowa dla lekarzy prowadzących kobiety w wieku rozrodczym, planujące ciążę, będące w ciąży lub karmiące piersią.¹

Wpływ na płodność

Ibuprofen może niekorzystnie oddziaływać na płodność kobiet. Istnieją liczne dowody na to, że leki hamujące cyklooksygenazę/syntezę prostaglandyn mogą powodować zaburzenia płodności u kobiet poprzez wpływ na owulację.² Ten efekt ma charakter przemijający i ustępuje po zakończeniu leczenia.³

Lekarze powinni informować pacjentki, że stosowanie ibuprofenu nie jest zalecane u kobiet planujących ciążę. W przypadku trudności z zajściem w ciążę lub podczas diagnostyki niepłodności należy rozważyć odstawienie ibuprofenu.⁴

Wpływ na ciążę

Wpływ ibuprofenu na przebieg ciąży jest różny w zależności od trymestru i może prowadzić do poważnych konsekwencji zarówno dla matki, jak i dla płodu.⁵

Pierwszy i drugi trymestr ciąży

Dane z badań epidemiologicznych wskazują na zwiększone ryzyko wystąpienia w pierwszym trymestrze ciąży:⁶

• poronień
• wad wrodzonych serca
• wytrzewienia (wad przewodu pokarmowego)

⁷

Ryzyko bezwzględne wystąpienia wad układu krążenia wzrasta z mniej niż 1% do około 1,5%. Uważa się, że ryzyko zwiększa się wraz z dawką i czasem trwania leczenia.⁸

Badania na zwierzętach wykazały, że podanie inhibitora syntezy prostaglandyn powoduje:⁹

• zwiększenie częstości przed- i poimplantacyjnych strat ciąż
• obumarcie zarodka i płodu
• zwiększoną częstość występowania różnorodnych wad rozwojowych, w tym wad układu sercowo-naczyniowego (obserwowano to u zwierząt otrzymujących inhibitor syntezy prostaglandyn w okresie organogenezy)

¹⁰

Od 20. tygodnia ciąży stosowanie ibuprofenu może powodować małowodzie (oligohydramnios) wskutek zaburzeń czynności nerek płodu. Może ono wystąpić krótko po rozpoczęciu leczenia i jest zwykle odwracalne po jego przerwaniu.¹¹

Ponadto odnotowano przypadki zwężenia przewodu tętniczego po leczeniu w drugim trymestrze, z których większość ustąpiła po zaprzestaniu leczenia.¹²

W związku z powyższym, w pierwszym i drugim trymestrze ciąży nie należy podawać ibuprofenu, chyba że jest to bezwzględnie konieczne. Jeśli ibuprofen jest stosowany przez kobietę starającą się zajść w ciążę lub podczas pierwszego i drugiego trymestru ciąży, zastosowana dawka powinna być jak najmniejsza, a czas trwania leczenia jak najkrótszy.¹³

Należy rozważyć przedporodowe monitorowanie w kierunku małowodzia i zwężenia przewodu tętniczego po ekspozycji na ibuprofen przez kilka dni od 20. tygodnia ciąży. W przypadku stwierdzenia małowodzia lub zwężenia przewodu tętniczego należy zaprzestać stosowania ibuprofenu.¹⁴

Trzeci trymestr ciąży

W trzecim trymestrze ciąży wszystkie inhibitory syntezy prostaglandyn mogą działać na płód w następujący sposób:¹⁵

• Toksyczne działanie na płuca i serce:
  • przedwczesne zwężenie lub zamknięcie przewodu tętniczego
  • nadciśnienie płucne
• Zaburzenia czynności nerek (mogące prowadzić do niewydolności nerek z małowodziem)¹⁶

U matki i noworodka pod koniec ciąży inhibitory syntezy prostaglandyn mogą prowadzić do:¹⁷

• Wydłużenia czasu krwawienia w wyniku działania antyagregacyjnego (przeciwpłytkowego), które może wystąpić nawet po zastosowaniu bardzo małych dawek¹⁸
• Hamowania czynności skurczowej macicy powodującego opóźnienie lub przedłużanie się porodu¹⁹

W związku z powyższym, stosowanie ibuprofenu w trzecim trymestrze ciąży jest przeciwwskazane.²⁰

Wpływ na karmienie piersią

Ibuprofen i jego metabolity przenikają do mleka kobiet karmiących piersią, jednak w bardzo małych stężeniach (0,0008% dawki podanej matce).²¹

Dotychczas nie zgłaszano szkodliwego wpływu ibuprofenu na niemowlęta karmione piersią.²² W związku z tym przerwanie karmienia piersią nie jest zwykle konieczne podczas krótkotrwałego stosowania ibuprofenu w zalecanych dawkach.²³

Jeżeli jednak zalecane jest dłuższe przyjmowanie ibuprofenu, należy rozważyć wcześniejsze zakończenie karmienia piersią.²⁴

Szczególne przypadki – preparaty złożone

W przypadku preparatów złożonych zawierających ibuprofen i inne substancje aktywne (np. pseudoefedryna, fenylefryna, paracetamol, kofeina), należy uwzględnić również wpływ tych dodatkowych składników na płodność, ciążę i laktację.

Ibuprofen z pseudoefedryną

Ze względu na możliwość występowania związku między powstaniem wad rozwojowych płodu a ekspozycją na pseudoefedrynę w pierwszym trymestrze ciąży, nie należy stosować produktów zawierających ibuprofen i pseudoefedrynę w okresie ciąży.²⁵

Ibuprofen z fenylefryną

Bezpieczeństwo stosowania fenylefryny podczas ciąży i karmienia piersią nie zostało ustalone. Mając na uwadze prawdopodobne wystąpienie wad rozwojowych po stosowaniu fenylefryny w I trymestrze, użycie leków zawierających ibuprofen i fenylefrynę w czasie ciąży powinno być zabronione.²⁶

Fenylefryna powinna być stosowana z dużą ostrożnością u pacjentek, u których wystąpił w przeszłości stan przedrzucawkowy. Może ona ograniczać przepływ krwi przez łożysko, w związku z czym powinna być stosowana w ciąży jedynie w przypadku, gdy korzyści przewyższają ryzyko.²⁷

Brak jest danych na temat użycia fenylefryny podczas karmienia piersią.²⁸

Ibuprofen z paracetamolem

W przypadku preparatów zawierających ibuprofen i paracetamol należy wziąć pod uwagę, że paracetamol stosowany samodzielnie jest uważany za względnie bezpieczny w ciąży. Duża liczba danych dotyczących kobiet w ciąży wskazuje na to, że paracetamol nie wywołuje wad rozwojowych ani nie jest toksyczny dla płodu lub noworodka.²⁹

Jednak wnioski z badań epidemiologicznych dotyczących rozwoju układu nerwowego u dzieci narażonych na działanie paracetamolu in utero są niejednoznaczne.³⁰

Paracetamol można stosować w okresie ciąży, jeżeli jest to klinicznie uzasadnione. Należy wówczas podawać najmniejszą skuteczną dawkę przez jak najkrótszy czas i możliwie najrzadziej.³¹

Jednakże, ze względu na obecność ibuprofenu, preparaty złożone zawierające ibuprofen i paracetamol są przeciwwskazane w trzecim trymestrze ciąży.³²

Ibuprofen z kofeiną

Istnieją dowody wskazujące, że długotrwałe spożywanie dużych ilości kofeiny może prowadzić do poronienia samoistnego lub porodu przedwczesnego u kobiet w okresie ciąży.³³

Kofeina przenika do mleka kobiet karmiących piersią i może mieć wpływ na stan oraz zachowanie niemowlęcia, powodując drażliwość i problemy ze snem.³⁴

Wytyczne dla lekarzy

Lekarz powinien przekazać kobiecie w ciąży lub karmiącej piersią następujące informacje dotyczące stosowania ibuprofenu:

1. Kobiety planujące ciążę:
   • Stosowanie ibuprofenu może zaburzać płodność poprzez wpływ na owulację
   • Zaleca się unikanie ibuprofenu lub odstawienie go w przypadku trudności z zajściem w ciążę
   • Efekt zaburzający płodność jest odwracalny po odstawieniu leku
2. Kobiety w pierwszym i drugim trymestrze ciąży:
   • Ibuprofen może zwiększać ryzyko poronienia i wad wrodzonych
   • Nie należy stosować ibuprofenu, chyba że jest to bezwzględnie konieczne
   • Jeśli stosowanie jest konieczne, należy użyć najmniejszej skutecznej dawki przez najkrótszy możliwy czas
   • Od 20. tygodnia ciąży stosowanie ibuprofenu wymaga monitorowania pod kątem małowodzia i zwężenia przewodu tętniczego
   • W przypadku wykrycia tych zaburzeń, należy natychmiast przerwać stosowanie ibuprofenu
3. Kobiety w trzecim trymestrze ciąży:
   • Stosowanie ibuprofenu jest przeciwwskazane
   • Ibuprofen może powodować poważne powikłania u płodu (działanie toksyczne na płuca i serce, zaburzenia czynności nerek) oraz wpływać na przebieg porodu
4. Kobiety karmiące piersią:
   • Ibuprofen przenika do mleka w bardzo małych ilościach
   • Krótkotrwałe stosowanie ibuprofenu w zalecanych dawkach nie wymaga przerwania karmienia piersią
   • W przypadku długotrwałego stosowania należy rozważyć przerwanie karmienia piersią

W przypadku preparatów złożonych (zawierających oprócz ibuprofenu inne substancje aktywne) należy uwzględnić również wpływ tych składników na płodność, ciążę i laktację, co może prowadzić do bardziej restrykcyjnych zaleceń.