Właściwości farmakodynamiczne
Gonadotropina kosmówkowa

Właściwości farmakodynamiczne gonadotropiny kosmówkowej

Ludzka gonadotropina kosmówkowa (hCG) jest glikoproteiną składającą się z podjednostki alfa, która występuje także w hormonie luteinizującym (LH) i hormonie folikulotropowym (FSH), oraz specyficznej dla hCG podjednostki beta. Substancja ta uzyskiwana jest poprzez oczyszczenie ekstraktu z moczu kobiet w ciąży, jak ma to miejsce w przypadku produktu leczniczego Chorapur. Warto podkreślić, że nawet wysoce oczyszczone preparaty hCG nie są substancjami jednorodnymi, zawierając różne frakcje różniące się zawartością kwasu sialowego i aktywnością biologiczną. Ilość hCG wyrażana jest w jednostkach aktywności biologicznej (IU).¹

Gonadotropina kosmówkowa należy do grupy farmakoterapeutycznej gonadotropin i posiada kod ATC: G03GA01. W produktach takich jak Menopur czy Mensinorm Set hCG występuje jako główny czynnik aktywności LH, będąc istotnym składnikiem menotropiny (ludzkiej gonadotropiny menopauzalnej, hMG).^{2 3 4}

Gonadotropina kosmówkowa jest również uzyskiwana bezpośrednio z moczu kobiet w ciąży, co dotyczy produktu Zivafert, który zawiera hCG jako substancję czynną o działaniu identycznym do hormonu luteinizującego.⁵

Mechanizm działania

Działanie hormonalne gonadotropiny kosmówkowej opiera się na jej zdolności stymulowania biosyntezy steroidów płciowych w gonadach (jajnikach i jądrach). Podstawowy mechanizm działania hCG jest jakościowo taki sam jak gonadotropiny LH wydzielanej przez przysadkę mózgową. Istotną różnicę stanowi jednak znacząco dłuższy okres półtrwania hCG, co przekłada się na większą efektywność w przypadku podania dawki skumulowanej w porównaniu z LH.⁶

Gonadotropina kosmówkowa stymuluje steroidogenezę w gonadach poprzez wiązanie się z receptorami LH/hCG. Jej działanie farmakodynamiczne przejawia się w promowaniu wytwarzania estrogenów i progesteronu po owulacji, co ma kluczowe znaczenie w procesach rozrodczych.⁷

Działanie na żeńskie gonady

W jajnikach hCG pobudza różne typy komórek do wytwarzania hormonów steroidowych. Efekt działania hCG jest zróżnicowany w zależności od rodzaju komórek i stadium dojrzałości pęcherzyka:⁸

• W komórkach ziarnistych małych pęcherzyków duże dawki hCG pobudzają głównie biosyntezę estradiolu⁹
• W komórkach ziarnistych dojrzałych, dominujących pęcherzyków i (lub) w zluteinizowanych komórkach ziarnistych duże dawki hCG pobudzają przede wszystkim biosyntezę progesteronu¹⁰

Dodatkowo, hCG pobudza wytwarzanie w jajnikach biologicznie aktywnych peptydów, takich jak inhibina, relaksyna, prorenina czy inhibitor aktywatora plazminogenu, które odgrywają istotną rolę w regulacji procesów rozrodczych.¹¹

Domięśniowe podanie 5000 IU do 10 000 IU hCG kobietom, u których stwierdzono dojrzałe pęcherzyki Graafa (np. po stymulacji gonadotropinami lub klomifenem), wywołuje owulację po około 36 godzinach. Ta właściwość jest wykorzystywana w procedurach stymulacji jajników w ramach technik wspomaganego rozrodu.¹²

W porównawczym badaniu klinicznym z udziałem 147 niepłodnych kobiet w wieku 18–39 lat poddawanych kontrolowanej stymulacji jajników według długiego protokołu agonisty GnRH, dawka 10 000 j.m. produktu Zivafert (HP-hCG) była równie skuteczna jak 250 µg rekombinowanej hCG (r-hCG) w wywoływaniu ostatecznego dojrzewania pęcherzyków i wczesnej luteinizacji. Liczba odzyskanych oocytów była porównywalna dla obu preparatów: średnia liczba wynosiła 13,3 (±6,8) w grupie HP-hCG i 12,5 (±5,8) w grupie r-hCG (p = 0,49) z 95% CI (-1,34; 2,77).¹³

Menotropina, zawierająca zarówno aktywność FSH jak i LH (wzmocnioną przez hCG), wpływa na wzrost i rozwój pęcherzyków jajnikowych. FSH jest podstawowym czynnikiem sterującym procesem rekrutacji i wzrostu pęcherzyków na etapie wczesnej folikulogenezy, natomiast LH odgrywa kluczową rolę w procesie steroidogenezy jajnikowej i dojrzewania pęcherzyka przedowulacyjnego.¹⁴

Warto zauważyć, że wzrost pęcherzykowy może być pobudzany przez FSH przy całkowitym braku LH (np. w hipogonadyzmie hipogonadotropowym), jednak powstałe pęcherzyki rozwijają się wtedy nieprawidłowo, czemu towarzyszy niskie stężenie estradiolu, co prowadzi do niewystarczającej dojrzałości pęcherzyków. Obecność aktywności LH, wzmacnianej przez komponent hCG, jest więc istotnym elementem prawidłowego rozwoju pęcherzyków.¹⁵

Aktywność LH, wzmacniana przez hCG, powoduje zwiększenie steroidogenezy, co przekłada się na to, że stężenia estradiolu przy stosowaniu preparatów zawierających tę kombinację (jak Menopur) w cyklach IVF/ICSI z desensybilizacją przysadki są wyższe niż przy stosowaniu samego rekombinowanego FSH. Jest to istotny aspekt, który należy uwzględniać przy monitorowaniu odpowiedzi pacjentek na podstawie stężeń estradiolu. Co ciekawe, takiej różnicy nie obserwuje się przy stosowaniu małych dawek w protokołach indukcji owulacji u pacjentek z brakiem owulacji.¹⁶

Działanie na męskie gonady

W komórkach Leydiga u mężczyzn hCG stymuluje produkcję testosteronu i innych hormonów steroidowych, takich jak 17-OH-progesteron i estradiol. Podanie hCG mężczyznom wpływa na wydzielanie testosteronu w charakterystyczny, dwufazowy sposób:¹⁷

• Jednorazowe podanie 5000 IU hCG chłopcom i mężczyznom zwiększa wydzielanie testosteronu, przy czym pierwsze stężenie maksymalne w osoczu osiągane jest po 2-4 godzinach¹⁸
• Drugie stężenie maksymalne testosteronu osiągane jest po 3-4 dniach od podania¹⁹
• Maksymalne stężenie estradiolu w surowicy krwi występuje po około 24 godzinach po podaniu hCG²⁰

Te właściwości farmakodynamiczne hCG są wykorzystywane w praktyce klinicznej, szczególnie w diagnostyce różnicowej wnętrostwa. Test z hCG umożliwia odróżnienie wnętrostwa od wrodzonego braku jąder, a także służy do oceny czynności jąder u osób z hipogonadyzmem hipogonadotropowym.²¹

Immunogenność

Ze względu na to, że hCG jest hormonem pochodzenia ludzkiego, nie oczekuje się wytwarzania przeciwciał przeciwko tej substancji. Jest to istotna zaleta w porównaniu z preparatami rekombinowanymi czy pochodzenia zwierzęcego, które mogą wywoływać reakcje immunologiczne.²²

Zastosowanie gonadotropiny kosmówkowej w różnych preparatach

Ludzka gonadotropina kosmówkowa (hCG) występuje w różnych preparatach farmaceutycznych, pełniąc zróżnicowane funkcje:

• W produkcie Chorapur występuje jako główna substancja czynna (1500 IU lub 5000 IU wysoko oczyszczonej hCG)²³
• W produktach Menopur czy Mensinorm Set hCG jest składnikiem menotropiny, wzmacniającym aktywność LH^{24 25}
• W produkcie Zivafert hCG stanowi substancję czynną w dawce 5000 j.m.²⁶

Wszystkie wymienione preparaty zawierające hCG są standaryzowane pod względem zawartości i aktywności biologicznej, co zapewnia przewidywalność działania farmakodynamicznego i bezpieczeństwo stosowania.