Działania niepożądane
Glinu wodorotlenek

Działania niepożądane glinu wodorotlenku

Glinu wodorotlenek jest substancją czynną stosowaną w preparatach zobojętniających kwas żołądkowy, obecną w takich produktach leczniczych jak Gealcid (350 mg + 120 mg + 100 mg) oraz Manti (200 mg + 200 mg + 25 mg). Pomimo stosunkowo dobrej tolerancji tej substancji, mogą wystąpić różnorodne działania niepożądane, szczególnie w przypadku długotrwałego stosowania lub przyjmowania dużych dawek. ¹

Zaburzenia układu pokarmowego

Jednym z najczęściej obserwowanych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem glinu wodorotlenku są zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego. Preparaty zawierające tę substancję mogą prowadzić do zaparć, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu lub stosowaniu wysokich dawek. ²

W przypadku preparatu Manti zawierającego glinu wodorotlenek w połączeniu z magnezu wodorotlenkiem i symetykonem, niezbyt często (≥1/1 000, <1/100) obserwowano również inne dolegliwości gastryczne, takie jak:

• Biegunka
• Zaparcia
• Wzdęcia
• Nadmierne oddawanie gazów

³

Zaburzenia metaboliczne i gospodarki wodno-elektrolitowej

Długotrwałe stosowanie preparatów zawierających glinu wodorotlenek może prowadzić do poważnych zaburzeń gospodarki mineralnej organizmu. Hipofosfatemia (niedobór fosforanów w surowicy) jest jednym z najpoważniejszych działań niepożądanych, które może wystąpić na skutek wiązania fosforanów przez glin w przewodzie pokarmowym i zaburzania ich wchłaniania. ⁴

Dodatkowo, długotrwałe stosowanie glinu wodorotlenku może prowadzić do innych zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej, takich jak:

• Hipokalcemia – obniżenie stężenia wapnia w surowicy
• Hiperkalciuria – zwiększone wydalanie wapnia z moczem
• Hipermagnezemia – podwyższone stężenie magnezu w surowicy, szczególnie u osób z niewydolnością nerek

⁵

Preparaty zawierające glinu wodorotlenek mogą również wpływać na równowagę kwasowo-zasadową organizmu, co może mieć istotne znaczenie kliniczne, szczególnie u pacjentów z współistniejącymi schorzeniami. ⁶

Zaburzenia układu kostnego

Osoby długotrwale stosujące duże dawki preparatów zawierających glinu wodorotlenek narażone są na wystąpienie poważnych zaburzeń kostnych, w tym:

• Osteomalacji – schorzenia polegającego na upośledzeniu mineralizacji kości, które może prowadzić do bólu kostnego, złamań i deformacji
• Osteodystrofii – zaburzenia struktury kostnej związanego z nieprawidłowym metabolizmem wapnia i fosforu

⁷

Zaburzenia neurologiczne i psychiczne

Szczególnie narażeni na neurologiczne działania niepożądane związane ze stosowaniem glinu wodorotlenku są pacjenci z niewydolnością nerek, zwłaszcza poddawani dializoterapii. W tej grupie pacjentów mogą wystąpić:

• Encefalopatia – zespół objawów neurologicznych związanych z uszkodzeniem mózgu, objawiający się zaburzeniami świadomości, funkcji poznawczych, mowy i koordynacji ruchowej
• Demencja – zespół objawów związanych z pogorszeniem funkcji poznawczych, takich jak pamięć, myślenie, rozumowanie, osąd i planowanie

⁸

Reakcje nadwrażliwości

U pacjentów stosujących preparaty zawierające glinu wodorotlenek mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości o różnym nasileniu. Częstość występowania tych reakcji jest trudna do określenia na podstawie dostępnych danych. Do objawów nadwrażliwości należą:

• Świąd
• Pokrzywka
• Obrzęk naczynioruchowy – nagły obrzęk skóry, tkanki podskórnej lub błon śluzowych
• Reakcje anafilaktyczne – ciężkie, potencjalnie zagrażające życiu reakcje alergiczne

⁹

Tabela działań niepożądanych glinu wodorotlenku

Szczególne ryzyko związane ze stosowaniem glinu wodorotlenku

Ryzyko u pacjentów z niewydolnością nerek

Pacjenci z niewydolnością nerek stanowią grupę szczególnego ryzyka w kontekście działań niepożądanych związanych ze stosowaniem glinu wodorotlenku. Ze względu na zaburzoną eliminację glinu z organizmu, u tych pacjentów może dochodzić do jego kumulacji, co zwiększa ryzyko wystąpienia poważnych działań niepożądanych, takich jak:¹⁰

• Hipermagnezemia – szczególnie w przypadku jednoczesnego stosowania preparatów zawierających magnez
• Encefalopatia – podczas długotrwałego stosowania, zwłaszcza u pacjentów dializowanych
• Demencja – podczas długotrwałego stosowania, zwłaszcza u pacjentów dializowanych

Ryzyko przy długotrwałym stosowaniu

Długotrwałe stosowanie preparatów z glinu wodorotlenkiem, szczególnie w wysokich dawkach, wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych, takich jak:^{11 12}

• Przewlekłe zaparcia
• Nadmierna utrata fosforu
• Osteomalacja i osteodystrofia
• Zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej

Monitorowanie bezpieczeństwa stosowania

W celu minimalizacji ryzyka wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem glinu wodorotlenku, zaleca się monitorowanie pacjentów długotrwale stosujących tę substancję, szczególnie osób z grup podwyższonego ryzyka. Istotne jest też zgłaszanie wszelkich podejrzewanych działań niepożądanych po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania tego leku. ^{13 14}

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.¹⁵