Działania niepożądane
Fimbrie

Działania niepożądane związane z fimbriami jako składnikiem szczepionek

Fimbrie typu 2 i 3 stanowią istotny składnik antygenowy w szczepionce przeciw krztuścowi, będąc częścią szczepionki skojarzonej przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi (bezkomórkowa, złożona) i poliomyelitis (inaktywowana). W szczepionce Adacel Polio zawartość fimbrii wynosi 5 mikrogramów w pojedynczej dawce (0,5 ml).¹

Działania niepożądane szczepionki zawierającej fimbrie należy rozpatrywać w kontekście całego preparatu, gdyż trudno jednoznacznie przypisać konkretne reakcje pojedynczemu składnikowi. Profil bezpieczeństwa opiera się na danych z badań klinicznych, gdzie szczepionkę Adacel Polio podano łącznie 1384 osobom, w tym 390 dzieciom (w wieku od 3 do 6 lat) oraz 994 nastolatkom i osobom dorosłym.²

Najczęstsze działania niepożądane

Najczęściej raportowanymi działaniami niepożądanymi po podaniu szczepionki zawierającej fimbrie są reakcje miejscowe w miejscu wstrzyknięcia, takie jak ból, zaczerwienienie oraz obrzęk. Objawy te zazwyczaj charakteryzują się łagodnym nasileniem i występują w ciągu 48 godzin po podaniu szczepionki. W badaniach klinicznych obserwowano je w ciągu 24 godzin oraz do 7 dni po szczepieniu u dzieci w wieku 3-6 lat. Co istotne, wszystkie te objawy ustępowały samoistnie, nie pozostawiając trwałych następstw.³

Zaobserwowano tendencję do częstszego występowania reakcji miejscowych i ogólnych u młodzieży w porównaniu do osób dorosłych. W obu tych grupach wiekowych ból w miejscu wstrzyknięcia był najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym.⁴

Działania niepożądane o późnym początku

Warto zwrócić uwagę na możliwość wystąpienia reakcji o opóźnionym początku. Miejscowe działania niepożądane o późnym początku (definiowane jako te, które wystąpiły lub nasiliły się w okresie od 3 do 14 dni po szczepieniu), takie jak ból, rumień i obrzęk w miejscu wstrzyknięcia, obserwowano u mniej niż 1,2% zaszczepionych osób. Jednak zdecydowana większość wszystkich zgłoszonych działań niepożądanych występowała w ciągu pierwszych 24 godzin po podaniu szczepionki.⁵

Działania niepożądane przy jednoczesnym podaniu innych szczepionek

W badaniu klinicznym z udziałem 843 zdrowych nastolatków w wieku 11-17 lat, którym podawano jednocześnie szczepionkę Adacel Polio oraz Gardasil (szczepionka przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego), zaobserwowano zwiększoną częstość występowania obrzęków w miejscu wstrzyknięcia oraz bólów głowy. Różnice w częstości występowania tych działań niepożądanych wynosiły mniej niż 10% w porównaniu do podawania szczepionek osobno. U większości pacjentów działania te miały nasilenie łagodne do umiarkowanego.⁶

Rozległy obrzęk kończyny jako szczególne działanie niepożądane

Szczególnym typem działania niepożądanego, który może wystąpić po podaniu szczepionki zawierającej fimbrie, jest rozległy obrzęk kończyny. Charakteryzuje się on tym, że może sięgać od miejsca wstrzyknięcia poza jeden lub oba stawy, a często towarzyszy mu rumień, a czasem nawet pęcherze. Większość takich reakcji pojawia się w ciągu 48 godzin po szczepieniu i ustępuje samoistnie średnio w ciągu 4 dni, nie pozostawiając trwałych następstw.⁷

U dzieci w wieku 5-6 lat zgłaszano również przemijający silny obrzęk w miejscu wstrzyknięcia w górnej części ramienia, ale występował on u mniej niż 1% zaszczepionych.⁸

Kategorie częstości działań niepożądanych

Działania niepożądane związane ze szczepionką zawierającą fimbrie klasyfikowane są według następujących kategorii częstości:⁹

• Bardzo często (≥1/10)
• Często (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Rzadko (≥1/10000 do <1/1000)
• Bardzo rzadko (<1/10000), w tym pojedyncze przypadki
• Nieznana: częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych

¹⁰

Należy zaznaczyć, że działania niepożądane zgłaszane spontanicznie po wprowadzeniu szczepionki do obrotu są klasyfikowane w kategorii częstości „Nieznana”, ponieważ są zgłaszane dobrowolnie w populacji o nieznanej wielkości, co uniemożliwia wiarygodne oszacowanie częstości ich występowania oraz jednoznaczne ustalenie związku przyczynowego z podaną szczepionką.¹¹

Bezpieczeństwo stosowania w populacji pediatrycznej

Profil bezpieczeństwa szczepionki zawierającej fimbrie w populacji dziecięcej opiera się na danych z dwóch badań klinicznych, w których wzięło udział łącznie 390 dzieci w wieku od 3 do 6 lat:¹²

• Pierwsze badanie: 240 dzieci, które wcześniej otrzymały szczepionkę DTaP w wieku 3, 5 i 12 miesięcy (bez dodatkowej dawki w drugim roku życia), a następnie otrzymały szczepionkę Adacel Polio w wieku 5-6 lat.
• Drugie badanie: 150 dzieci, które wcześniej otrzymały szczepionkę DTwP w wieku 2, 3 i 4 miesięcy (bez dodatkowej dawki w drugim roku życia), a następnie otrzymały szczepionkę Adacel Polio w wieku 3-5 lat.

¹³

W obu badaniach większość ogólnych działań niepożądanych występowała z częstością poniżej 10% w okresie 7-10 dni po szczepieniu. Jedynie gorączka (≥37,5°C) i zmęczenie były zgłaszane u więcej niż 10% dzieci w wieku 3-6 lat. Dodatkowo, u ponad 10% dzieci w wieku 3-5 lat raportowano drażliwość.¹⁴

Tabela działań niepożądanych szczepionki zawierającej fimbrie

Monitorowanie bezpieczeństwa i zgłaszanie działań niepożądanych

Ze względu na zawartość fimbrii jako składnika szczepionki, niezwykle istotne jest zgłaszanie wszystkich podejrzewanych działań niepożądanych po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania szczepionki.¹⁵

Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. Działania niepożądane można również zgłaszać bezpośrednio podmiotowi odpowiedzialnemu za wprowadzenie szczepionki do obrotu.¹⁶