Właściwości farmakodynamiczne
Dobutamina

Właściwości farmakodynamiczne dobutaminy

Dobutamina jest syntetyczną aminą katecholową o działaniu sympatykomimetycznym, strukturalnie podobną do izoprenaliny i dopaminy. W leczeniu stosuje się mieszaninę racemiczną. Należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako leki nasercowe wpływające na receptory adrenergiczne i dopaminergiczne (kod ATC: C01CA07).¹

Mechanizm działania

Dodatnie działanie inotropowe dobutaminy jest wynikiem głównie pobudzenia receptorów adrenergicznych beta1 i alfa1, co powoduje zwiększenie kurczliwości i zwiększenie objętości wyrzutowej lewej komory serca oraz pojemności minutowej serca. Dobutamina działa również agonistycznie na obwodowe receptory beta2 i w mniejszym stopniu alfa2.²

Dobutamina działa bezpośrednio na receptor, niezależnie od stężeń amin katecholowych synaptycznych, nie działa na receptor dopaminowy – w przeciwieństwie do dopaminy – nie ma wpływu na uwalnianie endogennej noradrenaliny (norepinefryny).^{3 4}

Efekty hemodynamiczne

Efekty hemodynamiczne dobutaminy są zależne od dawki. Pojemność minutowa serca zwiększa się głównie poprzez zwiększenie pojemności wyrzutowej, a przyspieszoną czynność serca obserwuje się zwłaszcza po zastosowaniu dużych dawek leku.⁵

W wyniku działania dobutaminy obserwuje się następujące efekty:^{6 7}

• Zmniejszenie ciśnienia napełniania lewej komory serca
• Zmniejszenie oporu obwodowego
• Zmniejszenie oporu płucnego przy zastosowaniu dużych dawek
• Zwiększenie kurczliwości mięśnia sercowego
• Zwiększenie rzutu serca i indeksu sercowego
• Zwiększenie przepływu wieńcowego (wtórnie do zmniejszenia oporu przepływu w naczyniach wieńcowych)
• Zwiększenie przepływu nerkowego proporcjonalnie do poprawy rzutu serca

⁸

Wzrost ciśnienia tętniczego jest związany ze zwiększeniem rzutu serca. Niekiedy może też wystąpić nieznaczny wzrost obwodowego oporu naczyniowego.⁹

Dobutamina, zgodnie z profilem farmakologicznym, wykazuje zarówno dodatnie działanie chronotropowe, jak i działanie na naczynia obwodowe, które są jednak słabiej wyrażone niż w przypadku innych amin katecholowych.^{10 11}

Wpływ na układ przewodzący serca

Obserwuje się skrócenie czasu na przywrócenie rytmu zatokowo-przedsionkowego i czasu przewodzenia przedsionkowo-komorowego. Dobutamina może powodować skłonność do arytmii.^{12 13 14}

Wpływ na metabolizm miokardium

Jak inne leki inotropowe, dobutamina zwiększa zapotrzebowanie mięśnia sercowego na tlen. W niektórych przypadkach względne zmniejszenie dostarczania tlenu może być powodowane zmniejszeniem płucnego oporu naczyniowego i zwiększeniem przepływu przez słabo wentylowane obszary pęcherzyków płucnych (powstanie przecieku płucnego). Zwiększenie rzutu serca i w konsekwencji zwiększenie przepływu wieńcowego kompensują te działania i, w porównaniu do innych substancji o działaniu inotropowo dodatnim, prowadzą do powstania dodatniego bilansu tlenowego.^{15 16}

Inne efekty farmakologiczne

Dobutamina wywiera wpływ na czynność płytek krwi.^{17 18}

Po długotrwałym, nieprzerwanym stosowaniu przez ponad 72 godziny obserwowano zjawisko tolerancji.^{19 20}

Zastosowanie kliniczne

Dobutamina jest wskazana u pacjentów, którzy wymagają dodatniego wsparcia inotropowego w leczeniu dekompensacji serca spowodowanej obniżoną kurczliwością wynikającą z organicznej choroby serca lub zabiegów kardiochirurgicznych, zwłaszcza gdy niskiemu rzutowi serca towarzyszy podwyższone ciśnienie w kapilarach płucnych.²¹

W niewydolności serca i występującym jednocześnie ostrym lub przewlekłym niedokrwieniu mięśnia sercowego dobutaminę należy stosować w dawkach pozwalających uniknąć znacznego przyspieszenia czynności serca i (lub) zwiększenia ciśnienia tętniczego krwi, w przeciwnym razie, zwłaszcza w przypadku względnie dobrej czynności komór, nie można wykluczyć nasilenia niedokrwienia.^{22 23}

Istnieją jedynie ograniczone dane dotyczące wyników klinicznych, w tym długoterminowej zachorowalności i śmiertelności. Jak dotąd nie ma danych potwierdzających korzystny długoterminowy wpływ na zachorowalność i śmiertelność.²⁴

Zastosowanie w diagnostyce

Echokardiografia obciążeniowa z dobutaminą

Dobutamina znajduje zastosowanie w echokardiografii obciążeniowej w dwóch głównych obszarach diagnostycznych:²⁵

1. Diagnostyka niedokrwienna: W wyniku dodatnich testów inotropowych, a w szczególności w wyniku dodatniego działania chronotropowego w stresie dobutaminowym, wzrasta zapotrzebowanie mięśnia sercowego na tlen (i substraty). Przy istniejącym wcześniej zwężeniu tętnic wieńcowych niedostateczny wzrost przepływu wieńcowego prowadzi do miejscowej hipoperfuzji, która może być uwidoczniona w badaniu echokardiograficznym w postaci nowo powstałych zaburzeń motoryki ściany mięśnia sercowego w danym segmencie.²⁶
2. Diagnostyka żywotności: Żywotność mięśnia sercowego, która w badaniu echokardiograficznym jest hipokinetyczna lub akinetyczna (w wyniku nagłego niedokrwienia lub przewlekłego niedokrwienia), posiada rezerwę czynnościową kurczliwości. Ta rezerwa czynnościowa kurczliwości jest szczególnie stymulowana przez dodatni efekt inotropowy podczas testów obciążeniowych z dobutaminą w niższych dawkach (5-20 mikrogramów/kg mc./min). W badaniu echokardiograficznym można zaobserwować poprawę kurczliwości skurczowej, czyli zwiększenie ruchliwości ściany w danym segmencie.²⁷

Farmakodynamika u dzieci i młodzieży

U dzieci dobutamina wykazuje również działanie inotropowe, ale odpowiedź hemodynamiczna jest nieco inna niż u dorosłych.^{28 29 30}

Główne różnice w odpowiedzi hemodynamicznej u dzieci w porównaniu z dorosłymi:^{31 32 33}

• Mniejsza redukcja układowego oporu naczyniowego
• Mniejsza redukcja ciśnienia napełniania komór serca
• Większe przyspieszenie tętna
• Większe zwiększenie ciśnienia tętniczego

Ciśnienie zaklinowania tętnicy płucnej może zwiększyć się podczas infuzji u dzieci w wieku 12 miesięcy lub młodszych.^{34 35 36}

Zależność efektów od dawki u dzieci

Analizując zależność efektów od dawki u dzieci, obserwuje się następujące progi działania:^{37 38 39}

Zmiana szybkości infuzji dobutaminy z 10 do 20 mikrogramów/kg mc./min powoduje zazwyczaj dalsze zwiększenie pojemności minutowej serca.^{40 41 42}