Dawkowanie i sposób podawania
Diklofenak sodowy

Dawkowanie i sposób podawania diklofenaku sodowego

Diklofenak sodowy jest niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym (NLPZ) dostępnym w różnych postaciach farmaceutycznych i dawkach. Właściwe dawkowanie zależy od postaci leku, wskazań terapeutycznych oraz indywidualnych cech pacjenta. Ogólną zasadą jest stosowanie najmniejszej skutecznej dawki przez możliwie najkrótszy czas, aby zminimalizować ryzyko wystąpienia działań niepożądanych.¹²

Dawkowanie u dorosłych

Dawkowanie diklofenaku sodowego u dorosłych zależy od postaci leku oraz nasilenia dolegliwości. Poniżej przedstawiono szczegółowe wytyczne dotyczące dawkowania dla poszczególnych postaci farmaceutycznych:

Postać parenteralna (roztwór do wstrzykiwań)

Roztwór do wstrzykiwań jest przeznaczony do krótkotrwałego leczenia, gdy konieczne jest szybkie działanie przeciwbólowe lub gdy podanie doustne nie jest możliwe.³⁴

Drogi podania: Diklofenak w postaci roztworu do wstrzykiwań może być podawany domięśniowo, podskórnie lub dożylnie (bolus), w zależności od preparatu.⁵

Dawkowanie:

• W przypadku łagodnego i umiarkowanego bólu mniejsze dawki mogą być wystarczające⁶
• W leczeniu ciężkiego bólu (np. kolki nerkowej) można zastosować dawkę 75 mg⁷
• W wyjątkowych przypadkach po 6 godzinach można podać drugą dawkę 75 mg⁸
• Maksymalna dawka dobowa wynosi 150 mg⁹¹⁰

Czas trwania leczenia: Postać parenteralna diklofenaku nie powinna być stosowana dłużej niż 2 dni. Jeśli konieczne jest dalsze leczenie, należy zastosować postać doustną lub doodbytniczą.¹¹¹²

Sposób podania parenteralnego

Podanie domięśniowe: Roztwór należy wstrzykiwać głęboko w górny zewnętrzny kwadrat pośladka. Jeśli wymaga się zastosowania dwóch wstrzyknięć na dobę, zaleca się zmianę pośladka w celu wykonania drugiego wstrzyknięcia. Roztwór należy wstrzykiwać powoli, aby zminimalizować uszkodzenie tkanki.¹³¹⁴

Podanie podskórne: Roztwór należy podawać do tkanki podskórnej, najlepiej w górną część mięśnia pośladkowego lub górną część uda. Należy całkowicie wprowadzić igłę w grubość fałdu skóry, który należy utworzyć chwytając ją między kciuk i palec wskazujący. Należy upewnić się, że produkt leczniczy nie jest wstrzykiwany do naczynia krwionośnego.¹⁵

Podanie dożylne: Podanie dożylne może być wykonane wyłącznie w formie bolusa (szybkie wstrzyknięcie dożylne). Zaleca się dwa alternatywne schematy:¹⁶

• W leczeniu pooperacyjnego bólu o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego: 75 mg dożylnie, które można powtórzyć po 4-6 godzinach, nie przekraczając dobowej dawki 150 mg.¹⁷
• W profilaktyce bólu pooperacyjnego: dawka nasycająca 25-50 mg w 5-60 sekundowym wstrzyknięciu (bolus) po zabiegu, a następnie dodatkowe wstrzyknięcia do maksymalnej dawki dobowej 150 mg.¹⁸

Uwaga: Diklofenaku nie wolno podawać w infuzji dożylnej.¹⁹ Olfen 75 nie może być podawany poprzez szybkie wstrzyknięcie dożylne.²⁰

Tabletki o standardowym uwalnianiu

Dawkowanie diklofenaku w postaci tabletek o standardowym uwalnianiu (np. Dicloreum 50 mg):

Dawka początkowa: 1 tabletka trzy razy na dobę.²¹

Leczenie podtrzymujące: 1 tabletka dwa razy na dobę (rano i wieczorem), w niektórych przypadkach możliwe jest dalsze zmniejszenie dawki.²²

Wskazane jest przyjmowanie produktu leczniczego w trakcie posiłku lub bezpośrednio po nim.²³

Tabletki o przedłużonym uwalnianiu

W przypadku tabletek o przedłużonym uwalnianiu (np. Olfen 75 SR, Diclac 150 Duo) dawkowanie ustala się indywidualnie w zależności od nasilenia objawów:

Olfen 75 SR (75 mg): Zalecana dawka dobowa wynosi od 50 mg do 150 mg. Jednorazowa dawka stosowana u osób dorosłych to 1 tabletka (75 mg), a całkowita dawka dobowa dla osób dorosłych to 1-2 tabletki (75-150 mg).²⁴

Diclac 150 Duo (150 mg): Jedna tabletka (150 mg) jeden raz na dobę. Jeśli objawy choroby są nasilone w nocy lub rano, zaleca się przyjmowanie produktu leczniczego wieczorem. W łagodniejszych przypadkach, także w długotrwałym stosowaniu, dawkę 75 mg uważa się za wystarczającą.²⁵

Tabletki o przedłużonym uwalnianiu należy połykać w całości, bez rozgryzania, popijając wodą.²⁶ W przypadku tabletek Olfen 75 SR zaleca się przyjmowanie przed posiłkiem.²⁷

Tabletki kombinowane z mizoprostolem

Produkty zawierające diklofenak sodowy w połączeniu z mizoprostolem (np. Arthrotec) stosuje się w celu zmniejszenia ryzyka powikłań żołądkowo-jelitowych:

Arthrotec (50 mg + 0,2 mg): Jedna tabletka przyjmowana podczas posiłku, jeden do trzech razy na dobę. Tabletki należy połykać w całości, nie rozgryzać.²⁸

Arthrotec Forte (75 mg + 0,2 mg): Jedna tabletka przyjmowana podczas posiłku, jeden do dwóch razy na dobę. Tabletki należy połykać w całości, nie rozgryzać.²⁹

Postaci stosowane miejscowo

Diklofenak sodowy jest dostępny również w postaciach do stosowania miejscowego, takich jak plastry lecznicze i żel:

Plastry lecznicze:

• Olfen Patch (140 mg): Jeden plaster należy naklejać na bolące miejsce dwa razy na dobę, rano i wieczorem. Można zastosować nie więcej niż 2 plastry lecznicze na dobę, nawet jeżeli urazy występują w kilku miejscach.³⁰
• Diklofenak Viatris (180 mg): Jeden lub dwa plastry na dobę (jeden plaster co 12 lub 24 godziny).³¹

Żel: Felogel Max (23,2 mg/g): Żel należy delikatnie wcierać na zmienione chorobowo miejsce. Wymagana ilość produktu zależy od wielkości bolesnego miejsca: od 2 g do 4 g (ilość przypominająca wielkością wiśnię lub orzech włoski) żelu jest wystarczająca do leczenia obszaru o powierzchni około 400–800 cm2. Maksymalna dawka dobowa wynosi 8 g.³²

Czas trwania leczenia

Czas trwania leczenia diklofenakiem sodowym zależy od wskazania i odpowiedzi terapeutycznej. Ogólnie zaleca się stosowanie leku przez możliwie najkrótszy czas potrzebny do ustąpienia objawów. W przypadku postaci miejscowych zaleca się następujące okresy leczenia:

• Stany pourazowe i zlokalizowane postacie reumatyzmu tkanek miękkich: nie dłużej niż 14 dni³³
• Zlokalizowane postacie choroby zwyrodnieniowej stawów: nie dłużej niż 21 dni³⁴
• Plastry lecznicze: nie dłużej niż 7-14 dni³⁵³⁶

Zaleca się kontrolę lekarską po 7 dniach stosowania produktów miejscowych w przypadku braku skuteczności leczenia lub z chwilą nasilenia się objawów chorobowych.³⁷

Dawkowanie u szczególnych grup pacjentów

Szczególne grupy pacjentów mogą wymagać modyfikacji dawkowania diklofenaku sodowego lub szczególnego nadzoru podczas leczenia:

Osoby w podeszłym wieku

U pacjentów w podeszłym wieku występuje zwiększone ryzyko poważnych działań niepożądanych.³⁸ Jeśli uzna się za konieczne zastosowanie leku z grupy NLPZ, należy podawać najmniejszą skuteczną dawkę przez jak najkrótszy możliwy okres czasu.³⁹

Podczas leczenia lekami z grupy NLPZ należy regularnie monitorować pacjenta pod kątem krwawienia z przewodu pokarmowego.⁴⁰

W większości przypadków nie ma konieczności modyfikacji dawkowania produktu u pacjentów w podeszłym wieku, jednak zalecana jest szczególna ostrożność i monitorowanie.⁴¹⁴²

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

Stosowanie diklofenaku jest przeciwwskazane u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek.⁴³ W przypadku preparatu Akis, który zawiera hydroksypropylo-beta-cyklodekstrynę jako substancję pomocniczą, stosowanie jest przeciwwskazane u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek (określoną jako stężenie kreatyniny w surowicy poniżej 30 ml/min).⁴⁴

U pacjentów z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek zaleca się zachowanie ostrożności i stosowanie najmniejszej skutecznej dawki.⁴⁵⁴⁶

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

Stosowanie diklofenaku jest przeciwwskazane u pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby.⁴⁷⁴⁸

U pacjentów z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności wątroby należy zachować ostrożność.⁴⁹⁵⁰

Pacjenci z chorobami układu krążenia

Leczenie diklofenakiem nie jest na ogół zalecane u pacjentów z rozpoznaną chorobą układu krążenia lub niewyrównanym nadciśnieniem tętniczym.⁵¹ W razie potrzeby, pacjenci z rozpoznaną chorobą układu sercowo-naczyniowego, niewyrównanym nadciśnieniem tętniczym lub istotnymi czynnikami ryzyka choroby sercowo-naczyniowej powinni być leczeni diklofenakiem wyłącznie po dokonaniu wnikliwej oceny i tylko dawkami ≤100 mg na dobę, jeśli leczenie trwa dłużej niż 4 tygodnie.⁵²

U pacjentów z nadciśnieniem i (lub) umiarkowaną zastoinową niewydolnością serca należy zachować ostrożność.⁵³

Dawkowanie u dzieci i młodzieży

Większość preparatów diklofenaku sodowego nie jest zalecana do stosowania u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat ze względu na brak wystarczających danych dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa.⁵⁴⁵⁵⁵⁶

W przypadku postaci miejscowych (żele, plastry) mogą być one stosowane u młodzieży od określonego wieku, zgodnie z charakterystyką danego produktu:

• Felogel Max: dopuszczony dla młodzieży w wieku 14 lat i starszych⁵⁷
• Olfen Patch: nie jest zalecany dla młodzieży poniżej 16 lat⁵⁸

Tabela dawkowania diklofenaku sodowego

Modyfikacje dawkowania u szczególnych grup pacjentów

Uwagi dotyczące dawkowania

Przy wyborze dawki diklofenaku sodowego należy uwzględnić następujące czynniki:

• Występowanie działań niepożądanych można ograniczyć stosując produkt w najmniejszej skutecznej dawce i nie dłużej niż to konieczne do kontrolowania objawów.⁵⁹
• W przypadku pacjentów z grupy ryzyka sercowo-naczyniowego diklofenak można stosować jedynie po starannym rozważeniu celowości takiej terapii.⁶⁰
• W przypadku postaci parenteralnych, jeśli konieczne jest stosowanie więcej niż jednej dawki na dobę, zaleca się zmianę miejsca podania kolejnych iniekcji.⁶¹
• Postaci miejscowe należy stosować wyłącznie na nieuszkodzoną, zdrową skórę.⁶²

Podczas długotrwałego leczenia diklofenakiem sodowym zaleca się regularne monitorowanie funkcji wątroby, nerek oraz obrazu krwi. Pacjentów należy pouczyć o konieczności zgłaszania lekarzowi wszelkich niepokojących objawów, które mogą sugerować wystąpienie działań niepożądanych.