Wskazania do stosowania
Diklofenak sodowy

Wskazania do stosowania diklofenaku sodowego

Diklofenak sodowy to substancja czynna o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbólowym i przeciwgorączkowym, należąca do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Ze względu na szerokie spektrum działania znajduje zastosowanie w leczeniu wielu schorzeń, głównie o charakterze bólowym i zapalnym. Poniżej przedstawiono szczegółowe wskazania do stosowania tej substancji w zależności od drogi podania i postaci farmaceutycznej.^{1 2}

Wskazania w schorzeniach reumatologicznych

Diklofenak sodowy jest powszechnie stosowany w leczeniu różnych form chorób reumatycznych ze względu na jego silne działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe. Wskazania obejmują:

• Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) – przewlekła choroba autoimmunologiczna charakteryzująca się zapaleniem błony maziowej stawów^{3 4}
• Choroba zwyrodnieniowa stawów – degeneracyjna choroba stawów związana z uszkodzeniem chrząstki stawowej^{5 6}
• Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (choroba Bechterewa) – zapalna choroba reumatyczna powodująca zesztywnienie kręgosłupa^{7 8}
• Zapalenie stawów kręgosłupa – obejmujące różne formy zapalenia stawów międzykręgowych^{9 10}
• Reumatyzm pozastawowy – obejmujący różne schorzenia tkanek miękkich układu ruchu¹¹

Wskazania w stanach zapalnych tkanek miękkich

Diklofenak sodowy jest skuteczny w leczeniu zapaleń struktur okołostawowych i tkanek miękkich, takich jak:

• Zapalenie ścięgien (tendinitis) – w tym zespół łokcia tenisisty^{12 13}
• Zapalenie kaletki maziowej (bursitis)^{14 15}
• Zespół bolesnego barku (zapalenie okołostawowe barku)¹⁶
• Zapalenie okołostawowe (periarthritis)^{17 18}

Wskazania w stanach urazowych

Diklofenak sodowy jest często stosowany w leczeniu różnych stanów pourazowych, takich jak:

• Ostre urazy tkanek miękkich – skręcenia, nadwyrężenia i stłuczenia^{19 20}
• Urazy ścięgien, więzadeł, mięśni i stawów²¹
• Bolesny obrzęk lub zapalenie po kontuzji^{22 23}
• Złamania – jako leczenie wspomagające przeciwbólowo²⁴

Wskazania w innych stanach bolesnych

Diklofenak sodowy jest również stosowany w leczeniu różnych zespołów bólowych, takich jak:

• Ostry ból pleców – różnego pochodzenia^{25 26}
• Zespoły bólowe związane ze zmianami w kręgosłupie²⁷
• Zespoły bólowe w wyniku zapalenia korzeni nerwowych²⁸
• Kolka nerkowa i wątrobowa – stany ostrego bólu spowodowane kamicą^{29 30}

Wskazania w ginekologii

Diklofenak sodowy znajduje zastosowanie w leczeniu stanów bólowych i zapalnych w ginekologii:

• Pierwotne bolesne miesiączkowanie (dysmenorrhea) – zespół objawów bólowych występujących podczas menstruacji³¹
• Zapalenie przydatków (adnexitis) – zapalenie jajników i jajowodów³²

Wskazania w leczeniu bólu pooperacyjnego

Diklofenak sodowy jest skuteczny w leczeniu bólu pooperacyjnego w różnych sytuacjach klinicznych:

• Ból pooperacyjny – po różnych zabiegach chirurgicznych³³
• Ból po zabiegach stomatologicznych – jako leczenie wspomagające³⁴
• Ból po zabiegach ortopedycznych – po operacjach w obrębie układu ruchu³⁵
• Profilaktyka bólu pooperacyjnego – zapobieganie rozwojowi silnego bólu po operacji³⁶

Wskazania w innych schorzeniach

Diklofenak sodowy może być również stosowany w leczeniu:

• Ostrej dny moczanowej – zapalenia stawów spowodowanego odkładaniem się kryształów kwasu moczowego^{37 38}

Specyficzne formy podania i ich wskazania

W zależności od postaci farmaceutycznej, diklofenak sodowy może być stosowany w różnych wskazaniach z wykorzystaniem różnych dróg podania:

Preparaty do podania pozajelitowego

Roztwory do wstrzykiwań zawierające diklofenak sodowy (np. Akis, Olfen 75) są stosowane głównie w przypadku ostrego bólu, gdy konieczne jest szybkie działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne:

• Wstrzyknięcie domięśniowe lub podskórne – stosowane w ostrym bólu, kolce nerkowej, zaostrzeniu choroby zwyrodnieniowej stawów, reumatoidalnym zapaleniu stawów, ostrym bólu pleców, ostrej dnie moczanowej, ostrych urazach i złamaniach oraz bólu pooperacyjnym³⁹
• Wstrzyknięcie dożylne (bolus) – stosowane w leczeniu lub profilaktyce bólu pooperacyjnego w warunkach szpitalnych⁴⁰

Preparaty doustne

Tabletki zawierające diklofenak sodowy (np. Diclac 150 Duo, Olfen 75 SR, Dicloreum) są stosowane w szerszym zakresie wskazań, głównie w leczeniu przewlekłych stanów zapalnych i bólowych:

• Leczenie zapalnych lub zwyrodnieniowych postaci choroby reumatycznej⁴¹
• Leczenie objawowe bólu i stanów zapalnych w różnych schorzeniach reumatycznych⁴²

Preparaty do stosowania miejscowego

Preparaty miejscowe zawierające diklofenak sodowy (np. Diklofenak Viatris, Felogel Max, Olfen Patch) są stosowane głównie w leczeniu bólu i stanu zapalnego tkanek miękkich:

• Plastry lecznicze – miejscowe objawowe leczenie bólu spowodowanego nagłym nadwyrężeniem, zwichnięciem lub stłuczeniem w obrębie kończyn^{43 44}
• Żele – miejscowe objawowe łagodzenie bólu, obrzęku i stanu zapalnego w przypadku urazów tkanek miękkich, reumatyzmu tkanek miękkich oraz ograniczonych postaci chorób zwyrodnieniowych stawów⁴⁵

Preparaty złożone

Preparaty zawierające diklofenak sodowy w połączeniu z innymi substancjami aktywnymi mają specyficzne wskazania:

• Diklofenak + mizoprostol (np. Arthrotec, Arthrotec Forte) – wskazany do stosowania u pacjentów wymagających jednoczesnego stosowania NLPZ (diklofenak) z ochroną błony śluzowej żołądka (mizoprostol); diklofenak jest w tym przypadku stosowany w leczeniu objawowym choroby zwyrodnieniowej stawów oraz reumatoidalnego zapalenia stawów, a mizoprostol zapobiega owrzodzeniom żołądka i (lub) dwunastnicy wywołanym przez NLPZ^{46 47}
• Diklofenak + lidokaina (np. Olfen 75) – roztwór do wstrzykiwań z lidokainą stosowany w leczeniu objawowym ostrego silnego bólu⁴⁸

Populacje docelowe

Wskazania do stosowania diklofenaku sodowego różnią się w zależności od wieku pacjenta:

Stosowanie u dorosłych

Większość preparatów zawierających diklofenak sodowy jest wskazana do stosowania u dorosłych we wszystkich wymienionych wcześniej wskazaniach.^{49 50}

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Stosowanie diklofenaku sodowego u dzieci i młodzieży jest ograniczone i zależy od konkretnego preparatu:

• Niektóre preparaty, jak Akis, nie są zalecane do stosowania u dzieci i młodzieży⁵¹
• Niektóre preparaty miejscowe, jak Felogel Max, mogą być stosowane u młodzieży w wieku 14 lat i starszej w celu miejscowego objawowego łagodzenia bólu, obrzęku i stanu zapalnego⁵²
• Plastry lecznicze, jak Diklofenak Viatris, są wskazane do stosowania u dorosłych i młodzieży w wieku powyżej 16 lat⁵³

Kiedy zalecić stosowanie diklofenaku sodowego

Decyzja o zaleceniu stosowania diklofenaku sodowego powinna być oparta na dokładnej ocenie stanu klinicznego pacjenta oraz ocenie korzyści i ryzyka związanego z terapią. Poniżej przedstawiono warunki, w których można rozważyć zalecenie stosowania tej substancji:

W ostrych stanach bólowych

Diklofenak sodowy może być zalecany w leczeniu ostrych stanów bólowych, gdy konieczne jest szybkie i skuteczne działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne:

• W przypadku ostrego bólu mięśniowo-szkieletowego, gdy ból jest umiarkowany do silnego i istotnie wpływa na funkcjonowanie pacjenta⁵⁴
• W przypadku kolki nerkowej i wątrobowej, gdy konieczne jest szybkie złagodzenie silnego bólu⁵⁵
• W ostrych urazach tkanek miękkich, takich jak skręcenia, nadwyrężenia i stłuczenia⁵⁶
• W bólu pooperacyjnym, gdy konieczne jest skuteczne leczenie przeciwbólowe po zabiegu chirurgicznym⁵⁷

W przewlekłych stanach zapalnych

Diklofenak sodowy może być zalecany w leczeniu przewlekłych stanów zapalnych, gdy konieczne jest długotrwałe działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe:

• W reumatoidalnym zapaleniu stawów, gdy celem jest kontrola zapalenia i bólu stawów⁵⁸
• W chorobie zwyrodnieniowej stawów, gdy celem jest złagodzenie bólu i poprawa funkcji stawów⁵⁹
• W zesztywniającym zapaleniu stawów kręgosłupa, gdy celem jest kontrola zapalenia i bólu kręgosłupa⁶⁰

W stanach wymagających miejscowego działania przeciwzapalnego

Preparaty miejscowe zawierające diklofenak sodowy (żele, plastry) mogą być zalecane, gdy konieczne jest miejscowe działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe bez istotnego narażenia organizmu na działania ogólnoustrojowe:

• W ograniczonych postaciach reumatyzmu tkanek miękkich, takich jak zapalenie ścięgien czy zapalenie kaletki maziowej⁶¹
• W ograniczonych postaciach chorób zwyrodnieniowych stawów, gdy celem jest miejscowe złagodzenie bólu⁶²
• W bólu spowodowanym nagłym nadwyrężeniem, zwichnięciem lub stłuczeniem w obrębie kończyn⁶³

W stanach wymagających ochrony żołądka

U pacjentów z podwyższonym ryzykiem powikłań ze strony przewodu pokarmowego związanych ze stosowaniem NLPZ można rozważyć zalecenie preparatów złożonych zawierających diklofenak sodowy i mizoprostol:

• U pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów lub reumatoidalnym zapaleniem stawów, którzy wymagają leczenia przeciwzapalnego i przeciwbólowego, ale jednocześnie mają zwiększone ryzyko owrzodzenia żołądka i (lub) dwunastnicy związanego ze stosowaniem NLPZ^{64 65}