Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Deksamfetamina

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania deksamfetaminy

Deksamfetamina, będąca aktywnym metabolitem lisdeksamfetaminy dimezylanu (zawartego w produktach leczniczych takich jak Elvanse), wymaga szczególnej uwagi lekarza podczas kwalifikacji pacjenta do leczenia oraz monitorowania terapii. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące potencjalnych zagrożeń oraz środków ostrożności, jakie należy podjąć podczas stosowania tego leku.¹

Potencjał uzależniający i ryzyko nadużywania

Przed wdrożeniem leczenia deksamfetaminą konieczna jest dokładna ocena ryzyka nadużywania, uzależnienia oraz stosowania niezgodnego z zaleceniami. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z dodatnim wywiadem w kierunku nadużywania lub uzależnienia od substancji psychoaktywnych.²

Nadużywanie leków psychostymulujących, do których należy deksamfetamina, może prowadzić do rozwoju zjawiska tolerancji, silnego uzależnienia psychicznego oraz poważnych zaburzeń funkcjonowania społecznego. W literaturze opisywano przypadki pacjentów stosujących amfetaminę w dawkach wielokrotnie przekraczających zalecane. Nagłe przerwanie długotrwałego leczenia dużymi dawkami może skutkować wystąpieniem skrajnego zmęczenia, depresji oraz zmian w zapisie EEG podczas snu.³

Objawy przewlekłego zatrucia pochodnymi amfetaminy mogą obejmować:

• Ciężkie zmiany dermatologiczne
• Nasiloną bezsenność
• Drażliwość i nadpobudliwość
• Zmiany osobowości

⁴

Do najcięższych objawów przewlekłego zatrucia należą psychozy, często o przebiegu klinicznym identycznym jak w schizofrenii.⁵

Ryzyko sercowo-naczyniowe

Podczas stosowania deksamfetaminy istnieje ryzyko wystąpienia działań niepożądanych ze strony układu sercowo-naczyniowego, które w skrajnych przypadkach mogą prowadzić do nagłego zgonu. Ryzyko to dotyczy zarówno dzieci i młodzieży, jak i dorosłych.⁶

Ryzyko sercowo-naczyniowe u dzieci i młodzieży

U dzieci i młodzieży opisywano nagłe zgony podczas stosowania leków psychostymulujących, zarówno u pacjentów zdrowych, jak i z rozpoznaniem choroby organicznej serca lub innych ciężkich zaburzeń kardiologicznych. Należy podkreślić, że niektóre ciężkie choroby kardiologiczne same w sobie mogą zwiększać ryzyko nagłego zgonu.⁷

Na ogół nie zaleca się stosowania leków stymulujących, w tym deksamfetaminy, u dzieci i młodzieży z ustalonym rozpoznaniem choroby organicznej serca, kardiomiopatii, arytmii lub innych ciężkich zaburzeń kardiologicznych, które mogą nasilać ryzyko działań niepożądanych wskutek działania sympatykomimetycznego leków psychostymulujących.⁸

Ryzyko sercowo-naczyniowe u dorosłych

U dorosłych pacjentów z ADHD stosujących zalecane dawki leków stymulujących opisywano przypadki nagłych zgonów, udaru mózgu i zawału serca. Nie ustalono jednoznacznie roli leków psychostymulujących w leczeniu dorosłych z obciążeniami kardiologicznymi.⁹

Istotne jest, że u dorosłych pacjentów istnieje większe niż u dzieci ryzyko ciężkich chorób organicznych serca, kardiomiopatii, ciężkich arytmii, choroby wieńcowej lub innych poważnych zaburzeń układu sercowo-naczyniowego. Z tego powodu u osób dorosłych z zaburzeniami kardiologicznymi na ogół nie zaleca się stosowania leków psychostymulujących, w tym deksamfetaminy.¹⁰

Nadciśnienie tętnicze i inne zaburzenia sercowo-naczyniowe

Deksamfetamina, podobnie jak inne leki psychostymulujące, powoduje umiarkowany wzrost średniego ciśnienia krwi (o około 2-4 mmHg) oraz umiarkowane zwiększenie częstości tętna (średnio o około 3-6 uderzeń/min). Należy jednak pamiętać, że u niektórych pacjentów zwyżki te mogą być znacznie większe.¹¹

Chociaż średnie zmiany parametrów hemodynamicznych mogą nie mieć istotnego znaczenia klinicznego w krótkiej perspektywie, podczas leczenia należy regularnie monitorować ciśnienie tętnicze i częstość rytmu serca. Szczególną ostrożność należy zachować podczas leczenia pacjentów z chorobami współistniejącymi, których przebieg może ulec pogorszeniu wskutek zwiększenia ciśnienia tętniczego lub częstości rytmu serca, takimi jak:¹²

• Nadciśnienie tętnicze
• Niewydolność serca
• Niedawny zawał mięśnia sercowego
• Komorowe zaburzenia rytmu

¹³

Wykazano, że lisdeksamfetamina (przekształcana w organizmie do deksamfetaminy) może wydłużać odstęp QTc. Z tego powodu należy zachować ostrożność podczas stosowania deksamfetaminy u pacjentów:¹⁴

• Z wydłużeniem odstępu QTc
• Przyjmujących leki wpływające na odstęp QTc
• Z wcześniej występującą chorobą serca
• Z zaburzeniami elektrolitowymi

¹⁵

Stosowanie deksamfetaminy jest przeciwwskazane u pacjentów z jawną klinicznie chorobą układu sercowo-naczyniowego lub z umiarkowanym bądź ciężkim nadciśnieniem tętniczym.¹⁶

Kardiomiopatia

U pacjentów długotrwale stosujących amfetaminę lub lisdeksamfetaminę (której metabolitem jest deksamfetamina) opisywano przypadki kardiomiopatii.¹⁷

Ocena układu sercowo-naczyniowego podczas stosowania deksamfetaminy

U wszystkich pacjentów otrzymujących deksamfetaminę należy przeprowadzić dokładną ocenę kardiologiczną obejmującą:¹⁸

• Dokładny wywiad lekarski
• Wywiad rodzinny w kierunku komorowych zaburzeń rytmu i nagłej śmierci sercowej
• Badanie fizykalne w kierunku chorób serca

¹⁹

W razie stwierdzenia nieprawidłowości w ocenie wstępnej, należy przeprowadzić odpowiednie dodatkowe badania kardiologiczne, takie jak EKG czy echokardiografia.²⁰

Jeśli podczas terapii deksamfetaminą wystąpią objawy ze strony układu sercowo-naczyniowego, np. wysiłkowy ból w klatce piersiowej, niewyjaśnione omdlenia lub inne objawy wskazujące na chorobę serca, należy bezzwłocznie zlecić kontrolę kardiologiczną.²¹

Psychiczne działania niepożądane

Psychoza

U pacjentów z rozpoznanymi wcześniej zaburzeniami psychotycznymi stosowanie deksamfetaminy może nasilać objawy zaburzeń myślenia oraz zaburzeń zachowania.²²

Zaburzenie afektywne dwubiegunowe

U pacjentów z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym oraz ADHD należy szczególnie ostrożnie stosować deksamfetaminę ze względu na ryzyko wystąpienia epizodu maniakalnego lub mieszanego.²³

W tej grupie pacjentów przed rozpoczęciem stosowania deksamfetaminy należy przeprowadzić dokładne badanie w kierunku ryzyka zaburzenia afektywnego dwubiegunowego, obejmujące:²⁴

• Szczegółowy wywiad psychiatryczny
• Wywiad rodzinny w kierunku prób samobójczych
• Wywiad rodzinny w kierunku zaburzenia dwubiegunowego
• Wywiad rodzinny w kierunku depresji

²⁵

Nowe objawy psychotyczne lub maniakalne

U dzieci i młodzieży leczonych zalecanymi dawkami deksamfetaminy mogą pojawić się objawy psychotyczne lub maniakalne, takie jak:²⁶

• Omamy
• Tendencje urojeniowe
• Objawy manii

²⁷

Objawy te mogą wystąpić również u pacjentów bez uprzednich zaburzeń psychicznych. W takim przypadku należy pamiętać o ryzyku działania jatrogennego i rozważyć odstawienie deksamfetaminy.²⁸

Agresja

U dzieci i młodzieży z ADHD często występują zachowania agresywne lub wrogość. Te objawy obserwowano również w badaniach klinicznych i po wprowadzeniu produktów zawierających deksamfetaminę do obrotu u pacjentów z ADHD. Należy pamiętać, że leki psychostymulujące mogą powodować agresywne lub wrogie zachowanie.²⁹

Podczas leczenia deksamfetaminą u pacjentów z ADHD należy kontrolować, czy nie doszło do pojawienia się lub nasilenia zachowań agresywnych lub wrogich.³⁰

Tiki nerwowe

Deksamfetamina może zwiększać nasilenie tików ruchowych i głosowych oraz zespołu Tourette’a. Z tego powodu przed rozpoczęciem leczenia należy przeprowadzić badanie w kierunku tików nerwowych i zespołu Tourette’a u dzieci i członków ich rodzin.³¹

Długotrwałe zahamowanie wzrastania (wzrostu i masy ciała)

Stwierdzono, że stosowanie deksamfetaminy, podobnie jak innych leków psychostymulujących, może powodować spowolnienie przyrostów wzrostu i masy ciała. Podczas terapii należy regularnie monitorować dynamikę wzrastania.³²

W przypadku zmniejszenia tempa wzrastania konieczne może być przerwanie leczenia. Zaleca się kontrolowanie i rejestrowanie wzrostu, masy ciała i apetytu nie rzadziej niż raz na 6 miesięcy.³³

W kontrolnym badaniu klinicznym, obejmującym pacjentów w wieku 6-17 lat, średnie zmiany (SD) masy ciała po 7 tygodniach leczenia wyniosły:³⁴

³⁵

Napady drgawkowe

Dane kliniczne wskazują, że deksamfetamina może obniżać próg drgawkowy u następujących grup pacjentów:³⁶

• Pacjenci z dodatnim wywiadem w kierunku napadów drgawkowych
• Pacjenci z zaburzeniami EEG bez drgawek
• Bardzo rzadko, u pacjentów bez napadów drgawkowych ani zaburzeń EEG w przeszłości

³⁷

Jeśli podczas leczenia deksamfetaminą dojdzie do wystąpienia nowych lub nasilenia istniejących napadów drgawkowych, należy natychmiast przerwać terapię.³⁸

Zaburzenia widzenia

Podczas stosowania deksamfetaminy opisywano zaburzenia akomodacji oraz niewyraźne widzenie.³⁹

Przepisywanie i wydawanie leku

Zaleca się przepisywanie i wydawanie możliwie jak najmniejszych ilości deksamfetaminy, aby zminimalizować ryzyko przedawkowania.⁴⁰

Stosowanie z innymi lekami o działaniu sympatykomimetycznym

Należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania deksamfetaminy u pacjentów otrzymujących równocześnie inne leki o działaniu sympatykomimetycznym ze względu na możliwość nasilenia działań niepożądanych.⁴¹

Stosowanie u dorosłych

Jeśli po osiągnięciu pełnoletniości przez pacjenta nie udało się odstawić leczenia deksamfetaminą, konieczne może być jego kontynuowanie po przekroczeniu 18 lat. W takich przypadkach należy regularnie, przynajmniej raz na rok, kontrolować stan dorosłego pacjenta.⁴²