Działania niepożądane
Białka powierzchniowe SP-B

Działania niepożądane białek powierzchniowych SP-B

Białka powierzchniowe SP-B stanowią istotny składnik naturalnych surfaktantów stosowanych w leczeniu zespołu zaburzeń oddychania u wcześniaków. W preparacie Curosurf białka te, wraz z białkami SP-C, stanowią około 1% zawartości, występując w stężeniu około 0,9 mg niskocząsteczkowych hydrofobowych protein na 80 mg poractantu alfa (frakcji fosfolipidów z płuc świni).¹

Podczas terapii z wykorzystaniem preparatów zawierających białka powierzchniowe SP-B, takich jak Curosurf, zaobserwowano szereg działań niepożądanych o różnym stopniu nasilenia i częstości występowania. Działania niepożądane mogą dotyczyć różnych układów i narządów, w tym układu nerwowego, sercowo-naczyniowego oraz oddechowego.²

Immunogenność białek SP-B

W trakcie stosowania preparatów zawierających białka powierzchniowe SP-B odnotowano powstawanie przeciwciał przeciwko tym białkom. Jednak dotychczasowe obserwacje nie dostarczyły dowodów na kliniczne znaczenie tego zjawiska. Mimo to, kwestia immunogenności wymaga dalszej obserwacji, szczególnie w kontekście powtórnego podawania preparatu.³

Powikłania związane z podaniem preparatów zawierających białka SP-B

Podanie dotchawicze preparatów zawierających białka powierzchniowe SP-B może prowadzić do natychmiastowych zmian fizjologicznych, które w niektórych przypadkach manifestują się jako działania niepożądane. Szczególnie istotne jest gwałtowne rozprężenie płuc po podaniu surfaktantu, co może skutkować istotnym zaburzeniem hemodynamiki krążenia płucnego i systemowego.⁴

Po podaniu preparatu Curosurf zawierającego białka SP-B obserwowano przypadki krwotoków wewnątrzczaszkowych, którym towarzyszył spadek średniego ciśnienia tętniczego krwi oraz szybki wzrost ciśnienia parcjalnego tlenu. Aby zminimalizować ryzyko tego powikłania, zaleca się natychmiastowe dostosowanie parametrów wentylacji po podaniu leku.⁵

Szczegółowe działania niepożądane związane z terapią preparatami zawierającymi białka SP-B

Działania niepożądane występujące podczas stosowania preparatów zawierających białka powierzchniowe SP-B często trudno jednoznacznie odróżnić od powikłań wynikających z wcześniactwa i związanych z nim chorób. U wcześniaków występuje szereg zaburzeń, bezpośrednio związanych ze stopniem nasilenia choroby podstawowej oraz z koniecznością stosowania wentylacji mechanicznej.⁶

Zaburzenia układu nerwowego

Stosowanie preparatów z białkami SP-B wiąże się z ryzykiem wystąpienia zaburzeń neurologicznych. Krwotok wewnątrzczaszkowy występuje niezbyt często, jednak stanowi poważne powikłanie, które może mieć długotrwałe konsekwencje dla rozwoju neurologicznego dziecka.⁷

Należy pamiętać, że u wcześniaków relatywnie często dochodzi do wylewu krwi do mózgu i niedokrwienia mózgu, rozpoznawanego jako okołokomorowe rozmiękanie istoty białej, niezależnie od stosowania surfaktantu. Napady drgawek również mogą wystąpić w okresie okołoporodowym, co utrudnia ocenę bezpośredniego związku tych objawów ze stosowaniem preparatów zawierających białka SP-B.⁸

Odnotowano również przypadki nietypowego zapisu EEG po podaniu preparatów zawierających białka SP-B, choć częstość tego powikłania nie została dokładnie określona.⁹

Zaburzenia układu oddechowego

Wśród działań niepożądanych dotyczących układu oddechowego po zastosowaniu preparatów zawierających białka SP-B odnotowano:¹⁰

• Dysplazję oskrzelowo-płucną – występuje rzadko, ale stanowi poważne powikłanie długoterminowe
• Odmę opłucnową – występuje niezbyt często
• Krwotok płucny – rzadkie, ale potencjalnie zagrażające życiu powikłanie

¹⁰

Warto zauważyć, że długotrwałe stosowanie dużych stężeń tlenu i wentylacja mechaniczna, często niezbędne u pacjentów wymagających terapii surfaktantem, mogą same w sobie przyczyniać się do wystąpienia dysplazji oskrzelowo-płucnej oraz retinopatii wcześniaków.¹¹

Zaburzenia serca i naczyń

Po podaniu preparatów zawierających białka SP-B zaobserwowano rzadkie przypadki zaburzeń sercowo-naczyniowych:¹²

• Bradykardię – występuje rzadko
• Niedociśnienie tętnicze – również rzadkie powikłanie

¹²

Obserwowano również niewielki wzrost częstości występowania przetrwałego przewodu tętniczego u noworodków leczonych preparatami zawierającymi białka SP-B. To zjawisko jest związane ze zmianami hemodynamicznymi wywołanymi przez gwałtowne rozprężenie płuc po podaniu surfaktantu.¹³

Zakażenia i zarażenia pasożytnicze

Sepsa występuje niezbyt często u pacjentów otrzymujących preparaty zawierające białka SP-B. Warto jednak podkreślić, że wcześniaki mają wysokie ryzyko infekcji, takich jak zapalenie płuc i bakteriemia (lub posocznica), a bezdech lub sepsa mogą być również wynikiem niedojrzałości noworodka, niezależnie od podania preparatu.¹⁴

Inne działania niepożądane

Ponadto, podczas terapii preparatami zawierającymi białka SP-B zaobserwowano następujące działania niepożądane:¹⁵

• Hiperoksję – o nieznanej częstości występowania
• Sinicę noworodka – o nieznanej częstości występowania
• Bezdech – rzadkie powikłanie
• Zmniejszoną saturację krwi tętniczej tlenem – o nieznanej częstości występowania
• Powikłania intubacji dotchawiczej – o nieznanej częstości występowania

¹⁵

Tabela działań niepożądanych związanych z białkami powierzchniowymi SP-B

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi białek powierzchniowych SP-B

Zagrożenia związane z krwotokami

Krwotok wewnątrzczaszkowy stanowi jedno z najpoważniejszych powikłań związanych z terapią preparatami zawierającymi białka SP-B. Powikłanie to wiąże się z potencjalnie długoterminowymi następstwami neurologicznymi. Mechanizm powstawania krwotoku wewnątrzczaszkowego ma związek ze spadkiem średniego ciśnienia tętniczego krwi oraz szybkim wzrostem ciśnienia parcjalnego tlenu po podaniu surfaktantu.¹⁶

Podobnie krwotok płucny, choć występuje rzadko, stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia noworodka. Może prowadzić do poważnych zaburzeń wymiany gazowej i pogorszenia stanu ogólnego pacjenta.¹⁷

Zagrożenia związane z zaburzeniami oddychania

Dysplazja oskrzelowo-płucna stanowi poważne długoterminowe powikłanie, które może prowadzić do przewlekłej choroby płuc i długotrwałych problemów oddechowych. Choć występuje rzadko jako bezpośrednie działanie niepożądane białek SP-B, to może być związana z długotrwałym stosowaniem dużych stężeń tlenu i wentylacji mechanicznej, niezbędnych w terapii wcześniaków.¹⁸

Odma opłucnowa jest niezbyt częstym powikłaniem, ale wymaga szybkiej interwencji, gdyż może prowadzić do kompresji płuca i zaburzeń wymiany gazowej.¹⁹

Bezdech występuje rzadko, ale stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia noworodka i wymaga natychmiastowej interwencji. Może być związany zarówno z podaniem preparatu zawierającego białka SP-B, jak i z niedojrzałością wcześniaka.²⁰

Zagrożenia związane z zaburzeniami sercowo-naczyniowymi

Bradykardia i niedociśnienie tętnicze, choć występują rzadko, stanowią poważne zagrożenie dla układu krążenia noworodka i mogą wymagać natychmiastowej interwencji farmakologicznej.²¹

Przetrwały przewód tętniczy może prowadzić do istotnych zaburzeń hemodynamicznych, przeciążenia krążenia płucnego i niewydolności lewokomorowej. Warto zauważyć, że zjawisko to jest związane ze zmianami hemodynamicznymi wywołanymi przez gwałtowne rozprężenie płuc po podaniu surfaktantu zawierającego białka SP-B.²²

Zagrożenia związane z infekcjami

Sepsa stanowi poważne, zagrażające życiu powikłanie, które może być związane zarówno z podaniem preparatu zawierającego białka SP-B, jak i z niedojrzałością wcześniaka oraz jego zwiększoną podatnością na infekcje. Wcześniaki mają wysokie ryzyko infekcji, takich jak zapalenie płuc i bakteriemia (lub posocznica).²³

Zagrożenia związane z innymi powikłaniami

Hiperoksja i zmniejszona saturacja krwi tętniczej tlenem odzwierciedlają zaburzenia równowagi gazowej, które mogą prowadzić do uszkodzenia narządów wrażliwych na zmiany stężenia tlenu, takich jak mózg, płuca czy oczy.²⁴

Sinica noworodka jest objawem niedotlenienia, które może prowadzić do uszkodzenia narządów. W kontekście stosowania preparatów zawierających białka SP-B, wymaga natychmiastowej interwencji i optymalizacji wentylacji.²⁵

Powikłania intubacji dotchawiczej, niezbędnej do podania preparatu zawierającego białka SP-B, mogą obejmować urazy dróg oddechowych, niewłaściwe umiejscowienie rurki intubacyjnej czy problemy z utrzymaniem drożności dróg oddechowych.²⁶