Działania niepożądane
Anastrozol

Działania niepożądane anastrozolu

Anastrozol to substancja z grupy niesteroidowych inhibitorów aromatazy, stosowana głównie w leczeniu raka piersi u kobiet po menopauzie. Jak każdy lek, anastrozol może powodować działania niepożądane, choć nie u każdego pacjenta one wystąpią. Charakterystyka działań niepożądanych tej substancji została szczegółowo opracowana na podstawie dużego badania klinicznego III fazy (ATAC), przeprowadzonego u 9366 pacjentek po menopauzie z operacyjnym rakiem piersi, leczonych uzupełniająco przez 5 lat. W badaniu tym porównywano anastrozol, tamoksyfen w monoterapii oraz terapię skojarzoną tymi dwoma lekami.¹

Najczęściej występujące działania niepożądane

Wśród najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych anastrozolu wymienia się: bóle głowy, uderzenia gorąca, nudności, wysypkę, bóle i sztywność stawów, zapalenie stawów oraz osłabienie.² Częstość występowania niektórych z tych działań niepożądanych jest znacząca – na przykład uderzenia gorąca obserwowano u 35,7% pacjentek przyjmujących anastrozol, a bóle i sztywność stawów u 35,6% pacjentek.³

Klasyfikacja działań niepożądanych według częstości

Działania niepożądane anastrozolu klasyfikuje się według następującej skali częstości:<sup data-drug="Anastrozol Teva" data-section="Działania niepożądane" title="Wymienione poniżej działania niepożądane są uporządkowane zgodnie z klasyfikacją układów i narządów (ang. System Organ Class – SOC) i częstością zdefiniowaną jako: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (4

• Bardzo często (≥1/10) – występują u więcej niż 1 na 10 pacjentów
• Często (≥1/100 do <1/10) – występują u 1 do 10 na 100 pacjentów
• Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) – występują u 1 do 10 na 1000 pacjentów
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) – występują u 1 do 10 na 10 000 pacjentów
• Bardzo rzadko (<1/10 000) – występują u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów

^{1/10), często (>1/100 do 1/1 000 do 1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (5}

Szczegółowa charakterystyka działań niepożądanych anastrozolu

Działania niepożądane anastrozolu można uporządkować według układów i narządów, których dotyczą. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę tych działań z uwzględnieniem ich częstości występowania.

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

W zakresie metabolizmu i odżywiania anastrozol może powodować następujące działania niepożądane:

• Często:
  • Anoreksja (brak łaknienia)⁶
  • Hipercholesterolemia (podwyższony poziom cholesterolu)⁷
• Niezbyt często:
  • Hiperkalcemia – podwyższone stężenie wapnia we krwi (z towarzyszącym zwiększeniem stężenia parathormonu lub bez)⁸

⁹

Zaburzenia psychiczne

W sferze psychicznej najczęstszym działaniem niepożądanym anastrozolu jest:

• Bardzo często:
  • Depresja¹⁰

¹¹

Zaburzenia układu nerwowego

W obrębie układu nerwowego anastrozol może powodować:

• Bardzo często:
  • Ból głowy¹²
• Często:
  • Senność¹³
  • Zespół cieśni nadgarstka* – występuje częściej u pacjentek stosujących anastrozol niż u tych przyjmujących tamoksyfen, jednak głównie u pacjentek z predyspozycjami do tego schorzenia¹⁴
  • Zaburzenia czucia, w tym parestezje (nieprawidłowe odczucia skórne), utrata smaku i zaburzenia smaku¹⁵

¹⁶

Zaburzenia naczyniowe

W układzie naczyniowym dominującym działaniem niepożądanym są:

• Bardzo często:
  • Uderzenia gorąca¹⁷

¹⁸

Zaburzenia żołądka i jelit

W obrębie układu pokarmowego anastrozol może powodować:

• Bardzo często:
  • Nudności¹⁹
• Często:
  • Biegunka²⁰
  • Wymioty²¹

²²

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

W funkcjonowaniu wątroby anastrozol może powodować:

• Często:
  • Zwiększenie aktywności fosfatazy zasadowej, aminotransferazy alaninowej (AlAT) i aminotransferazy asparaginowej (AspAT) w surowicy²³
• Niezbyt często:
  • Zwiększenie aktywności gammaglutamylotransferazy (gamma-GT) i stężenia bilirubiny w surowicy²⁴
  • Zapalenie wątroby²⁵

²⁶

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

W obrębie skóry i tkanki podskórnej anastrozol może powodować:

• Bardzo często:
  • Wysypka²⁷
• Często:
  • Ścieńczenie i przerzedzenie włosów (łysienie)²⁸
  • Reakcje alergiczne²⁹
• Niezbyt często:
  • Pokrzywka³⁰
• Rzadko:
  • Rumień wielopostaciowy³¹
  • Reakcje anafilaktoidalne³²
  • Zapalenie naczyń skórnych, w tym przypadki plamicy Henocha-Schönleina**<sup data-drug="Anastrozol Bluefish" data-section="Działania niepożądane" title="Rzadko: Zapalenie naczyń skórnych, w tym przypadki plamicy Henocha-Schönleina** […] ** Zapalenie naczyń skórnych i przypadki plamicy Henocha-Schönleina nie były obserwowane u pacjentek w badaniu ATAC, dlatego częstość tego zdarzenia można określić jako rzadko (≥0,01% i 33
• Bardzo rzadko:
  • Zespół Stevensa-Johnsona³⁴
  • Obrzęk naczynioruchowy³⁵

³⁶

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

W układzie mięśniowo-szkieletowym, który jest jednym z najczęściej dotkniętych działaniami niepożądanymi anastrozolu, mogą wystąpić:

• Bardzo często:
  • Bóle i sztywność stawów³⁷
  • Zapalenie stawów³⁸
  • Osteoporoza³⁹
• Często:
  • Bóle kości⁴⁰
  • Bóle mięśni⁴¹
• Niezbyt często:
  • Palec trzaskający (palec przeskakujący)⁴²

⁴³

Zaburzenia układu rozrodczego i piersi

W obrębie układu rozrodczego anastrozol może powodować:

• Często:
  • Suchość pochwy⁴⁴
  • Krwawienia z pochwy*** – obserwowane zwykle u pacjentek z zaawansowanym rakiem piersi, podczas pierwszych kilku tygodni po zmianie terapii z hormonalnej na terapię anastrozolem; jeśli krwawienie się przedłuża, należy rozważyć zmianę leczenia⁴⁵

⁴⁶

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

W zakresie ogólnych zaburzeń najczęściej raportowanym działaniem niepożądanym jest:

• Bardzo często:
  • Osłabienie⁴⁷

⁴⁸

Szczególne działania niepożądane stwierdzone w badaniu ATAC

W badaniu ATAC (Anastrozol, Tamoxifen Alone or in Combination) zaobserwowano szczególne działania niepożądane, których częstość występowania została dokładnie określona. Poniższa tabela przedstawia częstość występowania wstępnie określonych działań niepożądanych dla mediany okresu obserwacji 68 miesięcy w badaniu ATAC, niezależnie od przyczyn, zgłaszanych u pacjentek otrzymujących leczenie w badaniu klinicznym i do 14 dni po zaprzestaniu leczenia.⁴⁹

⁵⁰

Ryzyko złamania i osteoporozy związane z anastrozolem

Szczególnie istotnym działaniem niepożądanym związanym ze stosowaniem anastrozolu jest zwiększone ryzyko złamań i osteoporozy. Dla mediany okresu obserwacji wynoszącej 68 miesięcy w badaniu ATAC, wskaźniki złamań w grupie anastrozolu i w grupie tamoksyfenu wynosiły odpowiednio 22 na 1000 pacjento-lat i 15 na 1000 pacjento-lat.⁵¹

Obserwowany wskaźnik złamań w grupie anastrozolu jest podobny do wskaźnika zgłaszanego u pacjentek po menopauzie, w populacjach o podobnym rozkładzie grup wiekowych. Częstość występowania osteoporozy wynosiła 10,5% u pacjentek leczonych anastrozolem oraz 7,3% u pacjentek leczonych tamoksyfenem.⁵²

Warto podkreślić, że nie ma danych potwierdzających, czy wskaźniki złamań i osteoporozy obserwowane w badaniu ATAC odzwierciedlają ochronne działanie tamoksyfenu, swoiste działanie anastrozolu, czy też oba wymienione działania.⁵³

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi anastrozolu

Ciężkie reakcje skórne

Wśród najpoważniejszych działań niepożądanych anastrozolu znajdują się ciężkie reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona, obrzęk naczynioruchowy czy rumień wielopostaciowy. Są to stany potencjalnie zagrażające życiu, które wymagają natychmiastowej interwencji medycznej i odstawienia leku.⁵⁴ Choć występują one bardzo rzadko, należy uważnie monitorować pacjentki pod kątem wystąpienia tych objawów.

Zaburzenia sercowo-naczyniowe

Anastrozol może powodować zwiększenie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, w tym choroby niedokrwiennej serca, dławicy piersiowej i zawału mięśnia sercowego. W badaniu ATAC choroba niedokrwienna sercowo-naczyniowa wystąpiła u 4,1% pacjentek leczonych anastrozolem w porównaniu do 3,4% pacjentek leczonych tamoksyfenem.⁵⁵ Dlatego pacjentki z czynnikami ryzyka chorób sercowo-naczyniowych powinny być ściśle monitorowane podczas leczenia anastrozolem.

Ryzyko złamań i osteoporozy

Jak już wspomniano, zwiększone ryzyko złamań i osteoporozy stanowi istotne zagrożenie związane z leczeniem anastrozolem. Ryzyko to jest szczególnie ważne u pacjentek po menopauzie, u których naturalne procesy osteoporozy są już obecne. W badaniu ATAC złamania kości wystąpiły u 10,2% pacjentek leczonych anastrozolem w porównaniu do 6,8% pacjentek leczonych tamoksyfenem.⁵⁶ Dlatego zaleca się monitorowanie gęstości mineralnej kości oraz rozważenie profilaktyki lub leczenia osteoporozy u pacjentek otrzymujących anastrozol.

Zaburzenia wątroby

Anastrozol może powodować zaburzenia funkcji wątroby, w tym zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych oraz w rzadkich przypadkach zapalenie wątroby. Dlatego u pacjentek z wcześniej istniejącymi zaburzeniami czynności wątroby należy zachować ostrożność podczas stosowania anastrozolu i regularnie monitorować parametry czynności wątroby.⁵⁷

Ryzyko depresji

Depresja jest bardzo często występującym działaniem niepożądanym anastrozolu. W badaniu ATAC zaburzenia nastroju wystąpiły u 19,3% pacjentek leczonych anastrozolem.⁵⁸ Ze względu na potencjalny wpływ depresji na jakość życia i przestrzeganie zaleceń terapeutycznych, pacjentki powinny być monitorowane pod kątem objawów depresji, a w razie ich wystąpienia należy rozważyć odpowiednie leczenie.

Tabela działań niepożądanych anastrozolu

⁵⁹ <sup data-drug="Arimidex" data-section="Działania niepożądane" title="Wymienione poniżej działania niepożądane są uporządkowane zgodnie z klasyfikacją układów i narządów (ang. System Organ Class – SOC) i częstością zdefiniowaną jako: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100, <1/10), niezbyt często (≥1/1000, <1/100), rzadko (≥1/10000, <1/1000), bardzo rzadko (60

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Ze względu na potencjalne ryzyko związane z działaniami niepożądanymi anastrozolu, niezwykle ważne jest ich monitorowanie i zgłaszanie. Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, gdyż umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.⁶¹

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.

Dane kontaktowe:
Al. Jerozolimskie 181C
02-222 Warszawa
Tel.: + 48 22 49 21 301
Faks: + 48 22 49 21 309
Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl⁶²

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu za dany produkt leczniczy zawierający anastrozol.⁶³