Wprowadzenie do właściwości farmakodynamicznych

Cetyryzyna dichlorowodorek, substancja czynna produktu leczniczego Zyrtec, jest lekiem o silnym działaniu przeciwhistaminowym, który wykazuje potencjał terapeutyczny w leczeniu różnych stanów alergicznych. Zyrtec w postaci roztworu doustnego zawiera 1 mg cetyryzyny dichlorowodorku w każdym mililitrze przezroczystego, bezbarwnego płynu o charakterystycznym słodkawym smaku i aromacie bananowym.¹

Klasyfikacja farmakoterapeutyczna

Pod względem klasyfikacji farmakoterapeutycznej, cetyryzyna jest zaliczana do leków przeciwhistaminowych do stosowania ogólnego, a dokładniej do pochodnych piperazyny. Lek ten posiada przypisany kod ATC: R06A E07, co określa jego miejsce w międzynarodowej klasyfikacji leków.²

Mechanizm działania

Cetyryzyna, będąca metabolitem hydroksyzyny u człowieka, charakteryzuje się silnym i selektywnym antagonizmem wobec obwodowych receptorów histaminowych H1. Co istotne, badania wiązania z receptorem przeprowadzone w warunkach in vitro nie wykazały istotnego powinowactwa cetyryzyny do innych receptorów niż H1, co potwierdza jej wysoką selektywność działania.³

Działanie przeciwalergiczne

Poza podstawowym działaniem antagonistycznym względem receptorów H1, cetyryzyna wykazuje dodatkowe, klinicznie istotne działanie przeciwalergiczne. U pacjentów z nadwrażliwością (atopią) poddawanych prowokacji alergenem, podawanie cetyryzyny w dawce 10 mg raz lub dwa razy na dobę skutecznie hamuje napływ do skóry i spojówek komórek zaangażowanych w późną fazę reakcji zapalnej, szczególnie eozynofili. Ta właściwość znacząco przyczynia się do przeciwzapalnego działania leku w chorobach alergicznych.⁴

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Badania na zdrowych ochotnikach

Badania przeprowadzone u zdrowych ochotników dostarczyły cennych informacji na temat właściwości farmakodynamicznych cetyryzyny. Wykazano, że lek w dawkach 5 i 10 mg wykazuje silne działanie hamujące w stosunku do reakcji prowadzących do powstawania bąbli pokrzywkowych i zaczerwienienia skóry. Reakcje te były wywoływane eksperymentalnie poprzez śródskórne podawanie histaminy w bardzo dużych stężeniach. Należy jednak zaznaczyć, że nie udało się jednoznacznie ustalić bezpośredniego związku między tym obserwowanym działaniem a skutecznością kliniczną leku.⁵

Skuteczność u pacjentów z astmą

Istotne dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania cetyryzyny u pacjentów ze współistniejącą astmą pochodzą z sześciotygodniowego, kontrolowanego placebo badania klinicznego, w którym uczestniczyło 186 pacjentów z alergicznym zapaleniem błony śluzowej nosa oraz współistniejącą, łagodną lub umiarkowaną astmą. W badaniu tym cetyryzyna stosowana w dawce 10 mg raz na dobę skutecznie łagodziła objawy zapalenia błony śluzowej nosa, jednocześnie nie wpływając negatywnie na czynność płuc. Rezultaty tego badania stanowią potwierdzenie bezpieczeństwa stosowania cetyryzyny u pacjentów z alergią współistniejącą z łagodną lub umiarkowaną astmą.⁶

Wpływ na odcinek QT

W kontekście bezpieczeństwa kardiologicznego, przeprowadzono badanie kontrolowane placebo, w którym oceniano wpływ cetyryzyny na odstęp QT w zapisie elektrokardiograficznym. Nawet przy zastosowaniu znacznie zwiększonej dawki dobowej wynoszącej 60 mg przez siedem dni, nie zaobserwowano statystycznie znamiennego wydłużenia odstępu QT. Jest to istotna informacja potwierdzająca bezpieczeństwo kardiologiczne leku, co ma szczególne znaczenie w przypadku długotrwałego stosowania.⁷

Wpływ na jakość życia

Badania kliniczne wykazały, że stosowanie cetyryzyny w zalecanych dawkach prowadzi do istotnej poprawy jakości życia pacjentów cierpiących zarówno na przewlekłe, jak i sezonowe alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa. Efekt ten jest ważnym aspektem oceny skuteczności leku, ponieważ choroby alergiczne mogą znacząco obniżać komfort życia i funkcjonowanie pacjentów w codziennych aktywnościach.⁸

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Badania farmakodynamiczne przeprowadzone w populacji pediatrycznej również dostarczyły ważnych informacji na temat właściwości cetyryzyny. W trzydziestopięciodniowym badaniu przeprowadzonym u dzieci w wieku od 5 do 12 lat nie zaobserwowano zjawiska tolerancji na przeciwhistaminowe działanie leku, co jest istotną zaletą przy długotrwałym stosowaniu. Działanie przeciwhistaminowe było oceniane poprzez zdolność do hamowania powstawania bąbli pokrzywkowych i zaczerwienienia skóry. Co równie istotne, badanie wykazało, że po przerwaniu wielokrotnego podawania cetyryzyny, skóra odzyskuje normalną reaktywność na histaminę w ciągu zaledwie 3 dni, co świadczy o odwracalności działania leku.⁹

Znaczenie składu pomocniczego

Omawiając właściwości farmakodynamiczne produktu Zyrtec w postaci roztworu doustnego, należy również zwrócić uwagę na substancje pomocnicze, które mogą mieć znaczenie kliniczne. Roztwór zawiera 315 mg sorbitolu (E 420), 1,35 mg metylu parahydroksybenzoesanu (E 218), 0,15 mg propylu parahydroksybenzoesanu (E 216) oraz 50 mg glikolu propylenowego (E 1520) w każdym mililitrze roztworu. Substancje te mogą wpływać na tolerancję leku u określonych grup pacjentów, co powinno być uwzględnione przy indywidualnym doborze terapii.¹⁰