Działania niepożądane leku Zolafren

Lek Zolafren, zawierający olanzapinę jako substancję czynną, stosowany jest w leczeniu zaburzeń psychicznych. Jak każdy produkt leczniczy, może powodować działania niepożądane, choć nie u każdego pacjenta one wystąpią. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę profilu bezpieczeństwa leku Zolafren, ze szczególnym uwzględnieniem działań niepożądanych, ich częstości występowania oraz znaczenia klinicznego.¹

Profil bezpieczeństwa – informacje ogólne

W badaniach klinicznych z udziałem dorosłych pacjentów, najczęściej zgłaszane działania niepożądane (występujące u ≥1% pacjentów) obejmowały: senność, zwiększenie masy ciała, eozynofilię, zwiększenie stężenia prolaktyny, cholesterolu, glukozy i triglicerydów, cukromocz, zwiększenie apetytu, zawroty głowy, akatyzję, parkinsonizm, leukopenię, neutropenię, dyskinezę, niedociśnienie ortostatyczne, objawy przeciwcholinergiczne, przejściowe zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, wysypkę, astenię, zmęczenie, gorączkę, bóle stawów oraz zaburzenia biochemiczne.²

Zmiany masy ciała i parametrów metabolicznych

Istotnym klinicznie działaniem niepożądanym jest zwiększenie masy ciała, obserwowane we wszystkich kategoriach Indeksu Masy Ciała (BMI). Po krótkotrwałym leczeniu (mediana trwania terapii 47 dni) zwiększenie masy ciała w stosunku do wartości wyjściowych o ≥7% występowało bardzo często (22,2%), o ≥15% często (4,2%), a o ≥25% niezbyt często (0,8%). Podczas długotrwałego stosowania leku (co najmniej 48 tygodni) zwiększenie masy ciała w stosunku do wartości wyjściowych o ≥7%, ≥15% i ≥25% występowało bardzo często (odpowiednio u 64,4%, 31,7% i 12,3% pacjentów).³

Obserwowano również zmiany parametrów lipidowych, w tym zwiększenie stężenia cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL i triglicerydów. Szczególnie wyraźne zmiany dotyczyły pacjentów, u których początkowe wartości były prawidłowe. Podobnie zaobserwowano zwiększenie stężenia glukozy na czczo, co może mieć istotne znaczenie kliniczne w kontekście rozwoju lub nasilenia cukrzycy.<sup data-drug="Zolafren" data-section="Działania niepożądane" title="Średni wzrost stężenia lipidów na czczo (cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL i triglicerydów) był większy u pacjentów, u których nie występowały zaburzenia przemiany lipidów przed rozpoczęciem leczenia. […] Obserwowane w przypadku zwiększenia początkowego stężenia mierzonego na czczo z wartości prawidłowych (<5,17 mmol/L) do dużych wartości (≥6,2 mmol/L). Zmiany początkowego stężenia cholesterolu całkowitego na czczo z wartości granicznych (≥5,17 do <6,2 mmol) do dużych wartości (≥6,2 mmol/L) występowały bardzo często. […] Obserwowano zwiększenie początkowych prawidłowych wartości mierzonych na czczo (<5,56 mmol/L) do dużych wartości (≥7 mmol/L). Zmiany początkowego stężenia glukozy na czczo z wartości granicznych (≥5,56 do 4

Zaburzenia neurologiczne

Wśród działań niepożądanych olanzapiny istotne miejsce zajmują zaburzenia ze strony układu nerwowego. W badaniach klinicznych częstość występowania parkinsonizmu i dystonii u pacjentów leczonych olanzapiną była liczbowo większa, jednak nie była statystycznie istotna w porównaniu z grupą placebo. Warto zaznaczyć, że u pacjentów leczonych olanzapiną rzadziej stwierdzano parkinsonizm, akatyzję i dystonię niż u pacjentów otrzymujących haloperydol.⁵

W przypadku nagłego przerwania stosowania olanzapiny zgłaszano wystąpienie ostrych objawów odstawiennych, takich jak: pocenie się, bezsenność, drżenie, lęk, nudności lub wymioty.⁶

Do najpoważniejszych działań niepożądanych ze strony układu nerwowego należy złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN), który choć występuje rzadko, stanowi potencjalnie zagrażające życiu powikłanie.⁷

Zaburzenia hormonalne i układu rozrodczego

W badaniach klinicznych trwających do 12 tygodni, stężenie prolaktyny w osoczu przekroczyło górną granicę normy u około 30% pacjentów leczonych olanzapiną, u których stężenie prolaktyny na początku badania było w normie. U większości tych pacjentów zwiększenie stężenia prolaktyny było na ogół łagodne i nie przekraczało dwukrotnej górnej granicy normy.⁸

Hiperprolaktynemia może prowadzić do różnych objawów klinicznych, takich jak: zaburzenia erekcji u mężczyzn, zmniejszenie libido u obu płci, brak miesiączki, powiększenie piersi i wydzielanie mleka u kobiet poza okresem karmienia oraz ginekomastia u mężczyzn.⁹

Informacje dotyczące szczególnych grup pacjentów

Szczególną ostrożność należy zachować przy stosowaniu olanzapiny u pacjentów w podeszłym wieku z rozpoznaniem otępienia. W tej grupie obserwowano zwiększoną częstość występowania zgonów oraz niepożądanych zdarzeń naczyniowo-mózgowych w porównaniu z placebo. Bardzo częstymi działaniami niepożądanymi w tej populacji były: nieprawidłowy chód i upadki, a częstymi: zapalenie płuc, podwyższona temperatura ciała, letarg, rumień, omamy wzrokowe i nietrzymanie moczu.¹⁰

U pacjentów z chorobą Parkinsona, u których wystąpiła psychoza polekowa, bardzo często obserwowano nasilenie objawów parkinsonizmu i omamy, które występowały częściej niż w grupie placebo.¹¹

Podczas terapii skojarzonej olanzapiny z walproinianem lub litem u pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową zaobserwowano zwiększone ryzyko neutropenii (szczególnie przy dużym stężeniu walproinianu w osoczu) oraz częstsze występowanie drżenia, suchości błony śluzowej jamy ustnej, zwiększonego apetytu i zwiększenia masy ciała.^{10%) występowanie drżenia, suchości błony śluzowej jamy ustnej, zwiększonego apetytu i zwiększenia masy ciała.”>12}

Tabela działań niepożądanych olanzapiny

Poniższa tabela przedstawia szczegółowo działania niepożądane olanzapiny wraz z ich częstością występowania oraz klasyfikacją według układów i narządów.¹³

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

Olanzapina nie jest wskazana w leczeniu dzieci i młodzieży poniżej 18 lat. Jednakże w badaniach obserwowano działania niepożądane występujące z większą częstością u młodzieży (13-17 lat) niż u dorosłych.¹⁴

Do działań niepożądanych występujących bardzo często u młodzieży należą:¹⁵

• Zaburzenia metabolizmu i odżywiania: zwiększenie masy ciała, zwiększenie stężenia triglicerydów, zwiększenie apetytu
• Zaburzenia układu nerwowego: uspokojenie polekowe (w tym: nadmierna potrzeba snu, letarg, senność)
• Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych: zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych
• Badania diagnostyczne: zmniejszenie całkowitego stężenia bilirubiny, zwiększenie aktywności gamma-glutamylotransferazy, zwiększenie stężenia prolaktyny w osoczu

Działania niepożądane występujące często u młodzieży obejmują:¹⁶

• Zaburzenia metabolizmu i odżywiania: zwiększenie stężenia cholesterolu
• Zaburzenia żołądka i jelit: suchość błony śluzowej jamy ustnej

Długotrwałe stosowanie leku

W przypadku długotrwałego stosowania olanzapiny (co najmniej 48 tygodni) obserwowano zwiększenie odsetka pacjentów, u których występowały istotne klinicznie zmiany dotyczące masy ciała oraz parametrów metabolicznych (stężenia glukozy, cholesterolu całkowitego, LDL, HDL i triglicerydów). Po 9-12 miesiącach leczenia tempo wzrostu średniego stężenia glukozy we krwi zwykle się zmniejszało.¹⁷

Monitorowanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania leku. Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane do odpowiednich instytucji nadzorujących bezpieczeństwo farmakoterapii.¹⁸

W razie wystąpienia jakichkolwiek poważnych działań niepożądanych lub działań niepożądanych niewymienionych w Charakterystyce Produktu Leczniczego, należy rozważyć modyfikację terapii lub jej przerwanie, zawsze w porozumieniu z lekarzem prowadzącym.