Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania produktu Zolafren

Podczas terapii lekami przeciwpsychotycznymi należy pamiętać, że poprawa stanu klinicznego pacjenta może nastąpić z opóźnieniem – po kilku dniach lub nawet tygodniach. W początkowym okresie leczenia niezbędne jest dokładne monitorowanie stanu zdrowia pacjenta.¹

Psychoza i zaburzenia zachowania związane z otępieniem

Olanzapina nie jest zalecana w leczeniu pacjentów z psychozą i/lub zaburzeniami zachowania spowodowanymi otępieniem. Decyzja ta wynika z zaobserwowanego zwiększonego ryzyka śmiertelności oraz występowania zdarzeń naczyniowo-mózgowych. Badania kliniczne kontrolowane placebo u pacjentów w podeszłym wieku (średnia 78 lat) z otępieniem wykazały dwukrotnie wyższą śmiertelność w grupie przyjmującej olanzapinę (3,5%) w porównaniu z placebo (1,5%). Ta zwiększona śmiertelność nie była związana z dawkowaniem (średnia dobowa dawka 4,4 mg) ani długością terapii.²

Czynniki ryzyka predysponujące do zwiększonej śmiertelności obejmują:

• wiek powyżej 65 lat
• utrudnione połykanie
• sedację
• niedożywienie i odwodnienie
• choroby płuc (np. zapalenie płuc z aspiracją lub bez)
• jednoczesne stosowanie benzodiazepin

Warto zauważyć, że śmiertelność była wyższa u pacjentów leczonych olanzapiną nawet przy braku powyższych czynników ryzyka.^{Choroba Parkinsona}

Nie zaleca się stosowania olanzapiny w leczeniu psychozy związanej z przyjmowaniem agonistów dopaminy u pacjentów z chorobą Parkinsona. W badaniach klinicznych bardzo często obserwowano nasilenie objawów parkinsonizmu oraz omamy, występujące częściej niż w grupie placebo. Co istotne, olanzapina nie wykazywała większej skuteczności niż placebo w leczeniu objawów psychotycznych u tych pacjentów.⁵

W badaniach tych pacjenci przyjmowali stabilne, najmniejsze skuteczne dawki leków przeciwparkinsonowych (agonistów dopaminy) przez cały okres badania. Olanzapinę podawano początkowo w dawce 2,5 mg/dobę, którą następnie zwiększano – według decyzji badacza – maksymalnie do 15 mg/dobę.⁶

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN)

Złośliwy zespół neuroleptyczny to potencjalnie zagrażający życiu stan związany z przyjmowaniem leków przeciwpsychotycznych, w tym olanzapiny. Rzadkie przypadki ZZN były również zgłaszane podczas leczenia olanzapiną. Kliniczne objawy ZZN obejmują:⁷

• bardzo wysoką gorączkę
• sztywność mięśni
• zaburzenia świadomości
• objawy niestabilności autonomicznego układu nerwowego (niemiarowe tętno, wahania ciśnienia tętniczego, tachykardia, obfite pocenie się, zaburzenia rytmu serca)

Dodatkowo mogą wystąpić: zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatyninowej, mioglobinuria (rabdomioliza) oraz ostra niewydolność nerek. W przypadku pojawienia się objawów podmiotowych i przedmiotowych wskazujących na ZZN lub przy wysokiej gorączce o niewyjaśnionej przyczynie, bez innych klinicznych objawów ZZN, należy odstawić wszystkie leki przeciwpsychotyczne, w tym olanzapinę.⁸

Hiperglikemia i cukrzyca

Podczas stosowania olanzapiny niezbyt często zgłaszano przypadki hiperglikemii i/lub rozwoju bądź nasilenia objawów cukrzycy, sporadycznie z towarzyszącą kwasicą ketonową lub śpiączką, w tym przypadki śmiertelne. U niektórych pacjentów obserwowano wcześniejsze zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym.⁹

Zaleca się odpowiednie monitorowanie pacjentów zgodnie z przyjętymi wytycznymi dotyczącymi leczenia przeciwpsychotycznego. U pacjentów leczonych jakimkolwiek lekiem przeciwpsychotycznym, w tym produktem Zolafren, należy obserwować objawy hiperglikemii (takie jak wzmożone pragnienie, wielomocz, zwiększone łaknienie i osłabienie). Pacjenci z cukrzycą lub czynnikami ryzyka jej rozwoju powinni być regularnie badani pod kątem kontroli glikemii.¹⁰

Rekomenduje się wykonywanie pomiarów stężenia glukozy we krwi według schematu:

1. przed rozpoczęciem leczenia
2. 12 tygodni po rozpoczęciu terapii olanzapiną
3. następnie raz na rok

Regularna kontrola masy ciała pacjenta powinna być prowadzona zgodnie z harmonogramem:

1. przed rozpoczęciem leczenia
2. 4 tygodnie po rozpoczęciu terapii
3. 8 tygodni po rozpoczęciu terapii
4. 12 tygodni po rozpoczęciu terapii
5. następnie raz na kwartał

¹¹

Zmiany stężenia lipidów

W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo u pacjentów leczonych olanzapiną zaobserwowano niekorzystne zmiany w profilu lipidowym. W przypadku wystąpienia takich zmian należy wdrożyć odpowiednie postępowanie, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami lipidowymi oraz u osób z czynnikami ryzyka ich rozwoju.¹²

U pacjentów leczonych lekami przeciwpsychotycznymi, w tym produktem Zolafren, zaleca się systematyczne monitorowanie stężenia lipidów zgodnie z przyjętymi wytycznymi:

1. przed rozpoczęciem leczenia
2. 12 tygodni po rozpoczęciu terapii olanzapiną
3. następnie co 5 lat

¹³

Aktywność przeciwcholinergiczna

Chociaż wykazano aktywność przeciwcholinergiczną olanzapiny in vitro, doświadczenia z badań klinicznych wskazują na niską częstość występowania związanych z nią objawów. Ze względu na ograniczone doświadczenie kliniczne dotyczące stosowania olanzapiny u pacjentów ze współistniejącymi chorobami, należy zachować szczególną ostrożność przepisując lek pacjentom z:¹⁴

• przerostem gruczołu krokowego
• niedrożnością porażenną jelit
• podobnymi schorzeniami, na które może wpływać działanie przeciwcholinergiczne

Czynność wątroby

Często obserwowano przejściowe i bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (AlAT i AspAT), szczególnie na początku terapii. Należy zachować ostrożność i przeprowadzać odpowiednie kontrole u pacjentów:¹⁵

• ze zwiększoną aktywnością AlAT i/lub AspAT
• z objawami podmiotowymi i przedmiotowymi niewydolności wątroby
• z uprzednio stwierdzoną ograniczoną czynnościową rezerwą wątrobową
• stosujących leki o potencjalnym działaniu hepatotoksycznym

U pacjentów, u których stwierdzono zapalenie wątroby (w tym wątrobokomórkowe i cholestatyczne uszkodzenie wątroby oraz mieszaną postać uszkodzenia wątroby), należy przerwać leczenie olanzapiną.¹⁶

Neutropenia

Należy zachować ostrożność u pacjentów z małą liczbą leukocytów i/lub granulocytów obojętnochłonnych z jakiejkolwiek przyczyny, a także u osób przyjmujących leki mogące wywoływać neutropenię. Dotyczy to również pacjentów:¹⁷

• z zahamowaniem czynności i/lub toksycznym uszkodzeniem szpiku indukowanym przez leki w wywiadzie
• z zahamowaniem czynności szpiku spowodowanym współistniejącą chorobą, radioterapią lub chemioterapią
• z hipereozynofilią lub chorobą mieloproliferacyjną

Warto podkreślić, że u pacjentów leczonych jednocześnie olanzapiną i walproinianem często zgłaszano neutropenię.¹⁸

Przerwanie leczenia

W przypadku nagłego przerwania stosowania olanzapiny rzadko (≥0,01% do <0,1%) zgłaszano wystąpienie ostrych objawów odstawiennych, takich jak:¹⁹

• pocenie się
• bezsenność
• drżenie
• lęk
• nudności
• wymioty

Odstęp QT

W badaniach klinicznych istotne klinicznie wydłużenie odstępu QTc (skorygowanego wg wzoru Fridericia [QTcF] ≥ 500 milisekund [ms] w każdym momencie po rozpoczęciu badania, dla pacjentów z odstępem QTcF<500 ms przed rozpoczęciem badania) występowało niezbyt często (0,1% do 1%) u pacjentów leczonych olanzapiną. Nie stwierdzono istotnych różnic w częstości występowania kardiologicznych zdarzeń niepożądanych w porównaniu z placebo.²⁰

Należy jednak zachować ostrożność zalecając jednoczesne stosowanie olanzapiny i innych leków powodujących wydłużenie odstępu QTc, szczególnie u:²¹

• pacjentów w podeszłym wieku
• pacjentów z wrodzonym zespołem wydłużonego odstępu QT
• pacjentów z zastoinową niewydolnością serca
• pacjentów z przerostem mięśnia sercowego
• pacjentów ze zmniejszonym stężeniem potasu lub magnezu we krwi

Zakrzep z zatorami

Podczas leczenia olanzapiną niezbyt często (≥0,1% do <1%) zgłaszano przejściowe występowanie zakrzepu z zatorami w układzie żylnym. Związek przyczynowy między pojawianiem się zakrzepicy żylnej a leczeniem olanzapiną nie został jednoznacznie ustalony. Jednakże, ponieważ u pacjentów ze schizofrenią często występują nabyte czynniki ryzyka zakrzepicy żylnej, należy zidentyfikować wszystkie możliwe czynniki ryzyka (np. unieruchomienie) i wdrożyć odpowiednie działania zapobiegawcze.²²

Ogólna aktywność ośrodkowego układu nerwowego

Ze względu na podstawowy mechanizm działania olanzapiny na ośrodkowy układ nerwowy, należy zachować ostrożność podczas jej jednoczesnego stosowania z innymi lekami o działaniu ośrodkowym oraz z alkoholem. Ponieważ olanzapina wykazuje in vitro antagonizm wobec dopaminy, możliwe jest jej działanie antagonistyczne wobec bezpośrednich i pośrednich agonistów dopaminergicznych.²³

Napady drgawek

Olanzapinę należy stosować ostrożnie u pacjentów z napadami drgawek w wywiadzie lub narażonych na czynniki obniżające próg drgawkowy. Napady drgawek były zgłaszane niezbyt często u pacjentów leczonych olanzapiną. W większości tych przypadków zgłaszano w wywiadzie napady drgawek lub czynniki zwiększające ryzyko ich wystąpienia.²⁴

Późne dyskinezy

W badaniach porównawczych trwających rok lub krócej, późne dyskinezy występowały ze statystycznie istotnie mniejszą częstością podczas leczenia olanzapiną. Jednak ryzyko wystąpienia późnych dyskinez wzrasta wraz z czasem trwania terapii. Dlatego w przypadku pojawienia się objawów podmiotowych lub przedmiotowych późnych dyskinez u pacjenta leczonego olanzapiną, należy rozważyć zmniejszenie dawki lub odstawienie leku. Po zaprzestaniu leczenia objawy te mogą ulec przejściowemu zaostrzeniu lub dopiero się ujawnić.²⁵

Niedociśnienie ortostatyczne

W badaniach klinicznych niezbyt często obserwowano niedociśnienie ortostatyczne u pacjentów w podeszłym wieku. U pacjentów powyżej 65. roku życia zaleca się regularne pomiary ciśnienia tętniczego.²⁶

Nagły zgon sercowy

Po wprowadzeniu olanzapiny do obrotu zgłaszano przypadki nagłych zgonów sercowych u pacjentów stosujących ten lek. W retrospektywnym badaniu obserwacyjnym ryzyko nagłego zgonu sercowego u pacjentów leczonych olanzapiną było około dwukrotnie większe niż u osób niestosujących leków przeciwpsychotycznych. Badanie wykazało porównywalne ryzyko nagłego zgonu sercowego przy stosowaniu olanzapiny jak w przypadku innych atypowych leków przeciwpsychotycznych analizowanych zbiorczo.²⁷

Dzieci i młodzież

Olanzapina nie jest wskazana do stosowania u dzieci i młodzieży. W badaniach z udziałem pacjentów w wieku 13-17 lat obserwowano różne działania niepożądane, w tym zwiększenie masy ciała, zmiany parametrów metabolicznych oraz wzrost stężenia prolaktyny.²⁸

Informacje dotyczące substancji pomocniczych

Produkt Zolafren zawiera laktozę jednowodną i nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.²⁹

Produkt zawiera również żółcień pomarańczową, lak (E 110), która może powodować reakcje alergiczne.³⁰

Zawartość sodu w produkcie leczniczym jest mniejsza niż 1 mmol (23 mg) na tabletkę powlekaną, więc produkt uznaje się za „wolny od sodu”.³¹