Właściwości farmakodynamiczne leku Zenofor

Metformina chlorowodorek, substancja czynna zawarta w preparacie Zenofor, należy do grupy farmakoterapeutycznej: leki obniżające poziom glukozy we krwi, pochodne biguanidu (kod ATC: A10BA02). Lek ten jest dostępny w postaci tabletek powlekanych w trzech dawkach: 500 mg, 850 mg oraz 1000 mg metforminy chlorowodorku, co odpowiada odpowiednio 390 mg, 662,9 mg oraz 780 mg metforminy.¹

Mechanizm działania

Metformina jest lekiem przeciwcukrzycowym z grupy biguanidów, który charakteryzuje się zdolnością zmniejszania hiperglikemii w osoczu, zarówno na czczo, jak i po posiłkach. Co istotne, metformina nie stymuluje wydzielania insuliny przez komórki beta trzustki, dzięki czemu nie powoduje hipoglikemii. Dodatkowo, lek ten zmniejsza podstawową hiperinsulinemię, a stosowany jednocześnie z insuliną, prowadzi do zmniejszenia zapotrzebowania na ten hormon.²

Wielokierunkowy mechanizm hipoglikemizujący

Działanie przeciwcukrzycowe metforminy opiera się na kilku mechanizmach:

• Redukcja wątrobowej produkcji glukozy – metformina hamuje glukoneogenezę i glikogenolizę w wątrobie, co prowadzi do zmniejszenia wytwarzania glukozy przez ten narząd³
• Poprawa obwodowego wykorzystania glukozy – lek ułatwia obwodowy wychwyt i wykorzystanie glukozy, częściowo poprzez zwiększenie wrażliwości tkanek na działanie insuliny⁴
• Modyfikacja obrotu glukozy w jelitach – metformina zmienia metabolizm glukozy na poziomie jelit, zwiększając jej wchłanianie z krążenia i jednocześnie zmniejszając absorpcję glukozy z pożywienia⁵
• Wpływ na funkcje jelitowe – dodatkowe mechanizmy działania metforminy związane z jelitami obejmują zwiększenie uwalniania glukagonopodobnego peptydu 1 (GLP-1) oraz zmniejszenie resorpcji kwasów żółciowych⁶
• Oddziaływanie na mikrobiom jelitowy – metformina wywiera wpływ na skład i funkcję mikroflory jelitowej⁷

Wpływ na parametry metaboliczne

Poza efektem hipoglikemizującym, metformina może korzystnie wpływać również na profil lipidowy u pacjentów z hiperlipidemią, prowadząc do poprawy parametrów gospodarki lipidowej.⁸ Badania kliniczne wykazały, że stosowanie metforminy wiąże się z utrzymaniem stabilnej masy ciała lub nawet z jej niewielką redukcją, co stanowi dodatkową korzyść terapeutyczną w leczeniu cukrzycy typu 2, często współistniejącej z nadwagą lub otyłością.⁹

Biochemiczny mechanizm działania

Na poziomie molekularnym, metformina działa jako aktywator kinazy białkowej aktywowanej przez monofosforan adenozyny (AMPK). Aktywacja tego enzymu prowadzi do zwiększenia zdolności transportowej wszystkich typów błonowych transporterów glukozy (GLUTs), co usprawnia transport glukozy do komórek i jej wewnątrzkomórkowy metabolizm.¹⁰

Skuteczność kliniczna metforminy

Badanie UKPDS

Prospektywne randomizowane badanie UKPDS (United Kingdom Prospective Diabetes Study) dostarczyło istotnych dowodów na długoterminowe korzyści wynikające z intensywnej kontroli glikemii u dorosłych pacjentów z cukrzycą typu 2.¹¹ Szczegółowa analiza wyników uzyskanych u pacjentów z nadwagą leczonych metforminą po nieskutecznym leczeniu dietetycznym wykazała istotne korzyści kliniczne w porównaniu z grupą stosującą wyłącznie leczenie dietetyczne oraz grupami otrzymującymi pochodne sulfonylomocznika lub insulinę w monoterapii.

Korzyści te obejmowały:

• Zmniejszenie ryzyka powikłań cukrzycowych – zaobserwowano istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka powikłań cukrzycowych w grupie leczonej metforminą (29,8 zdarzeń/1000 pacjento-lat) w porównaniu z grupą leczoną tylko dietą (43,3 zdarzeń/1000 pacjento-lat, p=0,0023) oraz w porównaniu z łącznymi wynikami w grupach leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii (40,1 zdarzeń/1000 pacjento-lat, p=0,0034)¹²
• Redukcja śmiertelności związanej z cukrzycą – stwierdzono istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka śmiertelności związanego z cukrzycą w grupie leczonej metforminą (7,5 zdarzeń/1000 pacjento-lat) w porównaniu z grupą leczoną tylko dietą (12,7 zdarzeń/1000 pacjento-lat, p=0,017)¹³
• Obniżenie śmiertelności ogólnej – wykazano istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka śmiertelności ogólnej w grupie leczonej metforminą (13,5 zdarzeń/1000 pacjento-lat) w porównaniu z grupą leczoną tylko dietą (20,6 zdarzeń/1000 pacjento-lat, p=0,011) oraz w porównaniu z łącznymi wynikami grup leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii (18,9 zdarzeń/1000 pacjento-lat, p=0,021)¹⁴
• Prewencja zawału mięśnia sercowego – zaobserwowano istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka zawału mięśnia sercowego w grupie leczonej metforminą (11 zdarzeń/1000 pacjento-lat) w porównaniu z grupą leczoną tylko dietą (18 zdarzeń/1000 pacjento-lat, p=0,01)¹⁵

Terapia skojarzona i zastosowanie w cukrzycy typu 1

Warto zauważyć, że w przypadku stosowania metforminy jako leku drugiego rzutu w terapii skojarzonej z pochodną sulfonylomocznika, nie wykazano korzyści dotyczących odległego rokowania.¹⁶

U wybranych pacjentów z cukrzycą typu 1, próbowano stosować metforminę w skojarzeniu z insuliną, jednak korzyści kliniczne takiego skojarzonego leczenia nie zostały oficjalnie potwierdzone.¹⁷

Zastosowanie u dzieci i młodzieży

Kontrolowane badania kliniczne przeprowadzone w ograniczonej populacji pediatrycznej w wieku 10-16 lat, leczonej metforminą przez okres jednego roku, wykazały zbliżony stopień kontroli glikemii jak obserwowany u pacjentów dorosłych.¹⁸ Dane te sugerują, że metformina może być skuteczną opcją terapeutyczną również w leczeniu cukrzycy u młodszych pacjentów.