Właściwości farmakodynamiczne tramadolu

Tramadol, sklasyfikowany w grupie farmakoterapeutycznej jako lek przeciwbólowy z kategorii innych opioidów (kod ATC: N02AX02), charakteryzuje się złożonym mechanizmem działania przeciwbólowego o charakterze ośrodkowym. Lek wykazuje aktywność jako czysty, nieselektywny agonista receptorów opioidowych μ, δ i κ, przy czym szczególne powinowactwo wykazuje do receptora μ ¹.

Mechanizm działania

Działanie przeciwbólowe tramadolu wynika nie tylko z aktywności opioidowej, ale również z dodatkowych mechanizmów neurochemicznych, które obejmują hamowanie neuronalnego wychwytu zwrotnego noradrenaliny oraz nasilenie uwalniania serotoniny ². Ta wielokierunkowa aktywność farmakologiczna przyczynia się do skuteczności przeciwbólowej leku przy relatywnie mniejszym ryzyku występowania działań niepożądanych typowych dla klasycznych opioidów.

Profil farmakologiczny

Tramadol wykazuje również działanie przeciwkaszlowe, co jest charakterystyczne dla leków opioidowych. Istotną różnicą między tramadolem a morfiną jest fakt, że tramadol stosowany w zalecanym zakresie dawek nie powoduje istotnej depresji oddechowej ³. Lek ma również korzystniejszy profil działania w odniesieniu do motoryki przewodu pokarmowego, wywierając mniejszy wpływ na perystaltykę niż morfina ⁴.

Wpływ tramadolu na układ sercowo-naczyniowy jest zazwyczaj minimalny, co stanowi dodatkową zaletę w porównaniu z innymi opioidami ⁵. Pod względem siły działania przeciwbólowego, tramadol jest szacowany na około 1/10 do 1/6 potencji morfiny ⁶.

Skuteczność u dzieci i młodzieży

Efektywność terapeutyczna tramadolu w populacji pediatrycznej została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych, które obejmowały ponad 2000 pacjentów w wieku od okresu noworodkowego do 17 lat. Badania te uwzględniały różne drogi podania, zarówno dojelitową jak i pozajelitową ⁷.

Wskazania w badaniach pediatrycznych

Ocena skuteczności przeciwbólowej tramadolu u dzieci i młodzieży dotyczyła szerokiego spektrum wskazań klinicznych, w tym:

• Bólu pooperacyjnego (ze szczególnym uwzględnieniem bólu brzusznego)
• Bólu po chirurgicznej ekstrakcji zęba
• Bólu w wyniku złamania
• Bólu związanego z oparzeniami
• Bólu pourazowego
• Innych stanów bólowych wymagających analgezji przez okres co najmniej 7 dni

Powyższe wskazania stanowiły podstawę do oceny skuteczności leku w różnorodnych sytuacjach klinicznych związanych z bólem u pacjentów pediatrycznych ⁸.

Dawkowanie i skuteczność w badaniach pediatrycznych

W badaniach klinicznych oceniono skuteczność tramadolu stosowanego w pojedynczych dawkach do 2 mg/kg masy ciała oraz w dawkach wielokrotnych dochodzących do 8 mg/kg masy ciała na dobę (z maksymalną dawką dobową nieprzekraczającą 400 mg) ⁹.

W porównawczej analizie skuteczności stwierdzono, że tramadol wykazuje:

• Istotną przewagę nad placebo
• Wyższą lub porównywalną skuteczność w stosunku do paracetamolu
• Wyższą lub porównywalną skuteczność w stosunku do nalbufiny
• Wyższą lub porównywalną skuteczność w stosunku do petydyny
• Wyższą lub porównywalną skuteczność w stosunku do niskich dawek morfiny

Przeprowadzone badania kliniczne jednoznacznie potwierdziły skuteczność tramadolu w leczeniu bólu w populacji pediatrycznej ¹⁰. Profil bezpieczeństwa tramadolu u dzieci powyżej 1 roku życia był porównywalny z profilem bezpieczeństwa obserwowanym u pacjentów dorosłych ¹¹.