Właściwości farmakodynamiczne leku Tiavella forte (benfotiamina)

Lek Tiavella forte zawierający jako substancję czynną benfotiaminę (witaminę B1) należy do grupy farmakoterapeutycznej: witaminy, witamina B1, kod ATC: A11DA03. ¹

Mechanizm działania

Witamina B1 jest jedną z kluczowych witamin w organizmie. Benfotiamina, będąca rozpuszczalnym w lipidach prolekiem, ulega w organizmie przekształceniu do biologicznie aktywnej formy – pirofosforanu tiaminy (TPP). Ta aktywna postać odgrywa istotną rolę w wielu ważnych procesach metabolizmu węglowodanów. ²

TPP pełni funkcję koenzymu w trzech kluczowych procesach metabolicznych:

• W konwersji pirogronianu do acetylo-CoA – co jest niezbędnym etapem w metabolizmie glukozy ³
• W reakcjach katalizowanych przez transketolazę w cyklu fosforanu pentozowego – ważnym szlaku alternatywnego metabolizmu glukozy ⁴
• Podczas transformacji ketoglutaranu α do sukcynylo-CoA w cyklu kwasu cytrynowego – co ma fundamentalne znaczenie w produkcji energii komórkowej ⁵

Ze względu na ścisłe powiązania procesów metabolicznych, występują interakcje między witaminami z grupy B, co wskazuje na ich synergistyczne działanie. ⁶

Rola w metabolizmie energetycznym komórek nerwowych

TPP funkcjonuje jako koenzym dehydrogenezy pirogronianowej, enzymu o kluczowym znaczeniu w oksydacyjnym rozkładzie glukozy. Ponieważ komórki nerwowe uzyskują energię głównie poprzez oksydacyjny rozkład glukozy, odpowiednie stężenie tiaminy jest niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. ⁷

W przypadku podwyższonego stężenia glukozy (np. w cukrzycy) zapotrzebowanie na tiaminę wzrasta. Jeśli stężenie TPP we krwi jest niewystarczające, dochodzi do kumulacji pośrednich produktów rozkładu metabolicznego, takich jak pirogronian, mleczan i ketoglutaran. Na te metabolity szczególnie wrażliwie reagują mięśnie (w tym mięsień sercowy) oraz ośrodkowy układ nerwowy. ⁸

Benfotiamina wykazuje zdolność do hamowania kumulacji tych potencjalnie toksycznych produktów pośrednich. ⁹

Status witaminy B1 w organizmie można ocenić poprzez pomiar aktywności enzymu zależnego od difosforanu tiaminy w erytrocytach, takiego jak transketolaza (ETK) oraz zakresu jego potencjału aktywacji (współczynnik aktywacji α-ETK). Prawidłowe stężenia ETK w osoczu mieszczą się w zakresie od 2 do 4 µg/100 ml. ¹⁰

Stany kliniczne związane z niedoborem witaminy B1

Niedobór witaminy B1 może wystąpić w następujących sytuacjach klinicznych:

• Przewlekły alkoholizm – prowadzący do zaburzeń wchłaniania i metabolizmu tiaminy
• Cukrzyca typu I i II – ze względu na zwiększone zapotrzebowanie na tiaminę przy podwyższonym stężeniu glukozy
• Stany niedożywienia – wynikające z niewystarczającej podaży witamin w diecie
• Stosowanie wysokich dawek leków moczopędnych – co może zwiększać wydalanie tiaminy z moczem
• Ciąża lub karmienie piersią – z powodu zwiększonego zapotrzebowania na witaminę B1

¹¹

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Encefalopatia Wernickego

Wykazano skuteczność wysokich dawek witaminy B1 w postaci benfotiaminy w leczeniu encefalopatii Wernickego – ciężkiego stanu neurologicznego często związanego z przewlekłym alkoholizmem. ¹²

Kardiomiopatia alkoholowa i niewydolność serca

Nadmierne spożycie alkoholu często wiąże się z rozwojem kardiomiopatii alkoholowej i niedoborem witaminy B1. Zaobserwowano również związek między niewydolnością serca a niedoborem witaminy B1. Badania wykazały, że suplementacja tiaminy prowadzi do zwiększenia frakcji wyrzutowej lewej komory, co jest istotnym parametrem funkcji serca. ¹³

Skuteczność w polineuropatii cukrzycowej

Skuteczność benfotiaminy w leczeniu polineuropatii cukrzycowej została potwierdzona w kilku podwójnie zaślepionych, kontrolowanych placebo badaniach klinicznych: ¹⁴

W badaniu Haupt i wsp. (2005) oceniano skuteczność benfotiaminy w porównaniu z placebo u 40 pacjentów z polineuropatią cukrzycową. Stosowano dawkę 100 mg 4 razy na dobę przez okres 3 tygodni. W trakcie leczenia zaobserwowano istotną statystycznie poprawę stanu klinicznego pacjentów. Leczenie było dobrze tolerowane. ¹⁵

W 2008 roku Stracke i wsp. przeprowadzili podwójnie zaślepione, kontrolowane placebo badanie III fazy oceniające skuteczność benfotiaminy w leczeniu polineuropatii cukrzycowej. W badaniu wzięło udział 124 pacjentów podzielonych na trzy grupy: otrzymujących benfotiaminę w dawce 600 mg na dobę (n=47/43), benfotiaminę w dawce 300 mg na dobę (n=45/42) lub placebo (n=41/39). Okres leczenia wynosił 6 tygodni. Stan pacjentów uległ znaczącej poprawie (p=0,033) w trakcie leczenia benfotiaminą. Nie odnotowano żadnych działań niepożądanych. ¹⁶

Działanie przeciwneuralgiczne

Działanie przeciwneuralgiczne witaminy B1 (i odpowiednio benfotiaminy) wykazano również w różnych modelach doświadczalnych na zwierzętach, co potwierdza zasadność stosowania tego związku w leczeniu bólu neurogennego. ¹⁷