Właściwości farmakodynamiczne

Rywaroksaban należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako substancje przeciwzakrzepowe, będąc bezpośrednim inhibitorem czynnika Xa, sklasyfikowanym pod kodem ATC: B01AF01. Lek ten jest dostępny w postaci jasnoczerwonych, okrągłych, obustronnie wypukłych tabletek powlekanych o średnicy około 6 mm, zawierających 10 mg substancji czynnej.¹

Mechanizm działania

Rywaroksaban charakteryzuje się wysoką wybiórczością działania jako bezpośredni inhibitor czynnika Xa, z dobrą biodostępnością po podaniu doustnym. Jego mechanizm działania polega na przerywaniu wewnątrz- oraz zewnątrzpochodnej drogi kaskady krzepnięcia krwi poprzez hamowanie aktywności czynnika Xa. Ten efekt prowadzi do zahamowania zarówno wytwarzania trombiny, jak i powstawania zakrzepu. Istotnym jest fakt, że rywaroksaban nie hamuje bezpośrednio trombiny (aktywowanego czynnika II), a także nie wykazano jego wpływu na płytki krwi.²

Efekty farmakodynamiczne

Badania kliniczne wykazały, że hamowanie aktywności czynnika Xa przez rywaroksaban ma charakter zależny od dawki. Ważnym parametrem obrazującym działanie leku jest czas protrombinowy (PT), który również zmienia się w sposób proporcjonalny do zastosowanej dawki leku. Istnieje wyraźna korelacja między stężeniem rywaroksabanu w osoczu krwi a czasem protrombinowym mierzonym przy użyciu odczynnika Neoplastin, gdzie współczynnik korelacji r wynosi 0,98.³

Należy zwrócić uwagę, że wyniki pomiarów PT mogą różnić się w zależności od zastosowanego odczynnika. Ponadto, odczyt wartości PT powinien być podawany w sekundach, a nie w formie Międzynarodowego Współczynnika Znormalizowanego (INR), który jest skalibrowany i zwalidowany wyłącznie dla kumaryn i nie może być stosowany do oceny działania innych antykoagulantów, w tym rywaroksabanu.⁴

U pacjentów poddanych dużym zabiegom ortopedycznym, wartości PT (mierzone przy użyciu odczynnika Neoplastin) w przedziale od 5 do 95 percentyla, oznaczane w czasie od 2 do 4 godzin po podaniu rywaroksabanu (czyli w okresie maksymalnego efektu działania leku), wynosiły od 13 do 25 sekund. Dla porównania, wartości wyjściowe przed operacją mieściły się w przedziale od 12 do 15 sekund.⁵

Możliwość odwracania efektu przeciwzakrzepowego

W farmakologicznym badaniu klinicznym analizowano możliwość odwracania działania farmakodynamicznego rywaroksabanu u zdrowych osób dorosłych (n=22). Oceniano działanie jednokrotnych dawek (50 j.m./kg masy ciała) dwóch różnych rodzajów koncentratów czynników zespołu protrombiny (PCC):

• Trójczynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, IX i X) – który skracał średnie wartości PT (Neoplastin) o około 1,0 sekundę na przestrzeni 30 minut
• Czteroczynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, VII, IX i X) – który powodował skracanie PT o około 3,5 sekundy

Warto zauważyć, że 3-czynnikowy PCC, w porównaniu z 4-czynnikowym PCC, wykazywał silniejsze i szybsze działanie w zakresie odwracania zmian w endogennym wytwarzaniu trombiny.⁶

Parametry krzepnięcia i monitorowanie terapii

Oprócz wpływu na PT, rywaroksaban wydłuża również inne parametry układu krzepnięcia, takie jak czas częściowej tromboplastyny po aktywacji (APTT) oraz HepTest, w sposób zależny od dawki. Należy jednak podkreślić, że stosowanie tych badań nie jest zalecane do oceny działania farmakodynamicznego rywaroksabanu.⁷

Istotną cechą terapii rywaroksabanem jest brak konieczności rutynowego monitorowania parametrów układu krzepnięcia w codziennej praktyce klinicznej. W przypadkach uzasadnionych klinicznie, gdy wymagana jest ocena stężenia leku, możliwe jest wykonanie skalibrowanego ilościowego testu anty-Xa, który pozwala na dokładny pomiar stężenia rywaroksabanu w osoczu.⁸