Przedawkowanie paracetamolu

Przedawkowanie paracetamolu stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta, prowadząc do rozwoju objawów zatrucia w ciągu kilku do kilkunastu godzin po przyjęciu leku. Objawy te mogą początkowo ustąpić, pomimo rozwijającego się uszkodzenia wątroby, co może dawać fałszywe poczucie bezpieczeństwa. W rzeczywistości pacjent wymaga natychmiastowej interwencji medycznej i hospitalizacji.¹

Dawki toksyczne

W przypadku dzieci poziom toksyczny paracetamolu nie jest precyzyjnie określony. Dane literaturowe wskazują jednak, że objawy toksyczności mogą wystąpić po przyjęciu pojedynczej dawki przekraczającej 150 mg/kg masy ciała na dobę lub 120 mg/kg masy ciała na dobę w przypadku długotrwałego stosowania. U osób dorosłych przyjęcie jednorazowo dawki 5 g lub większej wymaga natychmiastowej interwencji. W takich przypadkach należy jak najszybciej sprowokować wymioty, jeśli od momentu spożycia leku nie upłynęła więcej niż godzina.²

Postępowanie w przedawkowaniu

Kluczowe znaczenie w leczeniu przedawkowania paracetamolu ma szybkie podjęcie działań. W warunkach przedszpitalnych zaleca się podanie doustnie 60-100 g węgla aktywowanego, najlepiej rozmieszanego z wodą. Następnie niezbędna jest ocena stężenia paracetamolu we krwi, co pozwala na wiarygodną ocenę ciężkości zatrucia. Wysokość stężenia w stosunku do czasu, jaki upłynął od spożycia leku, stanowi cenną wskazówkę dotyczącą konieczności i intensywności leczenia odtrutkami.³

W przypadku braku możliwości oznaczenia stężenia paracetamolu, a przy podejrzeniu przyjęcia dużej dawki, należy wdrożyć intensywne leczenie odtrutkami. Minimalny schemat obejmuje podanie co najmniej 2,5 g metioniny, a następnie kontynuację leczenia szpitalnego z zastosowaniem acetylocysteiny i/lub metioniny. Leki te wykazują najwyższą skuteczność w pierwszych 10-12 godzinach po zatruciu, jednak mogą przynieść korzyści terapeutyczne nawet po upływie 24 godzin. Należy podkreślić, że leczenie zatrucia paracetamolem musi odbywać się w warunkach szpitalnych na oddziale intensywnej terapii.⁴

Objawy uszkodzenia wątroby

Charakterystycznym elementem zatrucia paracetamolem jest dwufazowy przebieg. Objawy uszkodzenia komórek wątrobowych pojawiają się zwykle między 2 a 4 dniem po przedawkowaniu. To opóźnienie jest szczególnie niebezpieczne, gdyż początkowe objawy zatrucia mogą ustąpić, dając fałszywe wrażenie poprawy stanu pacjenta. Tymczasem w organizmie rozwija się hepatotoksyczność, która manifestuje się następującymi objawami:⁵

• brak apetytu
• nudności
• wymioty
• bóle brzucha
• spadek ciśnienia tętniczego
• nadmierna potliwość
• zaburzenia ze strony ośrodkowego układu nerwowego (pobudzenie, ożywienie i drgawki u dzieci)
• senność
• depresja oddechowa
• śpiączka

Wielonarządowe powikłania przedawkowania

Przedawkowanie paracetamolu może prowadzić nie tylko do uszkodzenia wątroby, ale również do poważnych zmian patologicznych w innych narządach. W literaturze opisywano następujące powikłania:⁶

• Uszkodzenie szpiku kostnego – prowadzące do leukopenii, a w najcięższych przypadkach do agranulocytozy
• Uszkodzenie mięśnia sercowego – manifestujące się objawami niedotlenienia i martwicy
• Zapalenie trzustki – mogące prowadzić do ostrej niewydolności tego narządu
• Uszkodzenie nerek – o różnym nasileniu, mogące prowadzić do ostrej niewydolności nerek

Fazy zatrucia paracetamolem

Zatrucie paracetamolem charakteryzuje się specyficznym przebiegiem klinicznym, który można podzielić na kilka faz. W pierwszej fazie, trwającej od kilku do kilkunastu godzin po przedawkowaniu, u pacjenta mogą wystąpić objawy takie jak nudności, wymioty, nadmierna potliwość, senność i ogólne osłabienie. W kolejnej fazie objawy te mogą ustąpić, co może błędnie sugerować poprawę stanu zdrowia. Tymczasem w organizmie rozwija się uszkodzenie wątroby, które manifestuje się rozpieraniem w nadbrzuszu, powrotem nudności oraz pojawieniem się żółtaczki.⁷

Tabela objawów przedawkowania paracetamolu