Właściwości farmakodynamiczne

Pantoprazol, substancja czynna leku Pantosis MAX, należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako leki stosowane w chorobach związanych z nadmierną kwaśnością soku żołądkowego, a dokładniej do inhibitorów pompy protonowej (kod ATC: A02BC02). Ten nowoczesny lek wykazuje wysoką skuteczność w hamowaniu wydzielania kwasu solnego w żołądku, co przekłada się na istotne korzyści terapeutyczne w leczeniu chorób związanych z nadkwaśnością.¹

Mechanizm działania

Pantoprazol jest pochodną benzoimidazolu, która działa poprzez specyficzne blokowanie pompy protonowej w komórkach okładzinowych żołądka. W kwaśnym środowisku kanalików tych komórek pantoprazol ulega przekształceniu do postaci aktywnej, która hamuje aktywność enzymu H+,K+-ATP-azy. Ten enzym jest odpowiedzialny za końcowy etap procesu wytwarzania kwasu solnego w żołądku, zatem jego zablokowanie prowadzi do zmniejszenia produkcji kwasu.²

Istotną cechą pantoprazolu jest to, że stopień zahamowania wydzielania kwasu solnego zależy od zastosowanej dawki i obejmuje zarówno podstawowe, jak i stymulowane wydzielanie kwasu. Mechanizm działania leku umożliwia efektywne blokowanie wydzielania kwasu solnego niezależnie od czynnika stymulującego (acetylocholina, histamina, gastryna), co jest możliwe dzięki wiązaniu się pantoprazolu z pompą protonową na poziomie receptora komórkowego. Co warte podkreślenia, skuteczność działania jest taka sama bez względu na drogę podania – doustną czy dożylną.³

Efekt kliniczny

U większości pacjentów obserwuje się ustąpienie objawów refluksu, w tym zgagi, już w ciągu jednego tygodnia od rozpoczęcia terapii. Dzieje się tak, ponieważ pantoprazol obniża kwaśność treści żołądkowej, co bezpośrednio wpływa na złagodzenie dolegliwości.⁴

Wpływ na wydzielanie gastryny

Zmniejszenie kwaśności żołądka pod wpływem pantoprazolu prowadzi do proporcjonalnego zwiększenia wydzielania gastryny. Jest to proces odwracalny i stanowi fizjologiczną odpowiedź organizmu na obniżenie poziomu kwasu solnego w żołądku.⁵

Podczas krótkotrwałego leczenia pantoprazolem stężenie gastryny na czczo ulega zwiększeniu, jednak w większości przypadków nie przekracza górnej granicy normy. W trakcie długotrwałej terapii obserwuje się zwykle podwojenie stężenia gastryny, natomiast nadmierne zwiększenie jej stężenia występuje jedynie sporadycznie. W wyniku długotrwałego stosowania leku, w rzadkich przypadkach obserwowano łagodne do umiarkowanego zwiększenie liczby specyficznych komórek wydzielania wewnętrznego (komórek ECL) w żołądku, określane jako rozrost prosty do gruczolakowatego. Co istotne, w przeciwieństwie do obserwacji poczynionych w badaniach na zwierzętach, u ludzi nie stwierdzono powstawania zmian przedrakowiakowych (rozrost atypowy) ani rakowiaków żołądka.⁶

Wpływ na stężenie chromograniny A (CgA)

Leczenie inhibitorami pompy protonowej, w tym pantoprazolem, prowadzi do zwiększenia stężenia chromograniny A (CgA) w surowicy. Wzrost ten jest spowodowany zmniejszeniem kwasowości wewnątrzżołądkowej. Zwiększone stężenie CgA może zakłócać diagnostykę guzów neuroendokrynnych, dlatego zaleca się przerwanie leczenia inhibitorami pompy protonowej na okres od 5 do 2 tygodni przed planowanym oznaczeniem stężenia CgA. Taki odstęp umożliwia powrót stężenia CgA do zakresu referencyjnego, co pozwala uniknąć fałszywych wyników badań.⁷

Skuteczność kliniczna

Skuteczność pantoprazolu w dawce 20 mg została potwierdzona w retrospektywnej analizie 17 badań klinicznych, które objęły łącznie 5960 pacjentów z chorobą refluksową przełyku (GERD). Badania oceniały objawy związane z refluksem, takie jak zgaga i kwaśne odbijanie, wykorzystując standardową metodologię. Diagnoza GERD w większości badań opierała się na ocenie endoskopowej, z wyjątkiem jednego badania, w którym kwalifikację przeprowadzano wyłącznie na podstawie objawów.⁸

Wyniki badań potwierdziły wysoką skuteczność pantoprazolu w łagodzeniu objawów refluksu. Odsetek pacjentów, u których wystąpiło całkowite ustąpienie zgagi, przedstawiał się następująco:⁹

• Po 7 dniach: 54,0% do 80,6% pacjentów
• Po 14 dniach: 62,9% do 88,6% pacjentów
• Po 28 dniach: 68,1% do 92,3% pacjentów

Podobnie korzystne wyniki zaobserwowano w odniesieniu do całkowitego ustąpienia kwaśnego odbijania:¹⁰

• Po 7 dniach: 61,5% do 84,4% pacjentów
• Po 14 dniach: 67,7% do 90,4% pacjentów
• Po 28 dniach: 75,2% do 94,5% pacjentów

W analizowanych badaniach pantoprazol wykazał przewagę nad placebo i antagonistami receptora H2 (H2RA) oraz skuteczność porównywalną z innymi inhibitorami pompy protonowej. Warto podkreślić, że skuteczność pantoprazolu w łagodzeniu objawów choroby refluksowej była w znacznym stopniu niezależna od początkowego stopnia zaawansowania GERD, co świadczy o szerokim spektrum działania leku.¹¹