Leki w grupie
„inhibitor pompy protonowej”

Inhibitory pompy protonowej (IPP) to grupa leków zmniejszających wydzielanie kwasu solnego w żołądku poprzez hamowanie aktywności pompy protonowej (H+/K+-ATP-azy) w komórkach okładzinowych błony śluzowej żołądka. Blokowanie tego enzymu prowadzi do znacznego ograniczenia produkcji kwasu solnego, co skutkuje podwyższeniem pH soku żołądkowego.

Do najważniejszych substancji czynnych z grupy IPP należą: omeprazol (Helicid, Losec, Gasec, Polprazol), pantoprazol (Controloc, Nolpaza, Panprazox), esomeprazol (Nexium, Emanera), lanzoprazol (Lanzul, Zalanzo), rabeprazol (Polrab) oraz dekslanzoprazol (Dexilant). W Polsce wszystkie te leki są dostępne zarówno na receptę, jak i w mniejszych dawkach jako preparaty OTC.

Główną zaletą inhibitorów pompy protonowej jest ich wysoka skuteczność w redukcji wydzielania kwasu żołądkowego (nawet do 99%) przy jednoczesnym korzystnym profilu bezpieczeństwa przy stosowaniu krótkoterminowym. IPP charakteryzują się lepszą i dłuższą skutecznością działania w porównaniu do antagonistów receptora H2 (ranitydyna, famotydyna). Dodatkowo, większość IPP wymaga tylko jednej dawki na dobę, co zwiększa compliance pacjentów.

Wskazania do stosowania IPP obejmują chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy, refluksowe zapalenie przełyku (GERD), zespół Zollingera-Ellisona, profilaktykę owrzodzeń indukowanych przez NLPZ, oraz są one składnikiem terapii eradykacyjnej Helicobacter pylori. Często stosuje się je również w dyspepsji czynnościowej oraz profilaktyce krwawień z górnego odcinka przewodu pokarmowego u pacjentów w stanie krytycznym.

Pomimo dobrego profilu bezpieczeństwa, długotrwałe stosowanie IPP wiąże się z pewnymi ryzykami. Najczęstsze działania niepożądane to bóle głowy, biegunka, nudności i bóle brzucha. Poważniejsze potencjalne zagrożenia długoterminowej terapii obejmują zwiększone ryzyko infekcji (Clostridium difficile, zapalenie płuc), złamań kości (osteoporoza), niedoboru witaminy B12, magnezu i żelaza, demencji oraz przewlekłej choroby nerek. Istnieje również ryzyko interakcji lekowych, zwłaszcza z klopidogrelem, niektórymi lekami przeciwdrgawkowymi i przeciwzakrzepowymi.

IPP można podzielić ze względu na generację (pierwsza: omeprazol, lanzoprazol; druga: pantoprazol, rabeprazol; trzecia: esomeprazol, dekslanzoprazol) oraz budowę chemiczną (pochodne benzimidazolu). Nowsze generacje charakteryzują się lepszą biodostępnością, dłuższym czasem działania i mniejszą liczbą interakcji lekowych. Istnieją także preparaty o zmodyfikowanym uwalnianiu, zapewniające bardziej równomierne hamowanie wydzielania kwasu w ciągu doby.