Właściwości farmakodynamiczne
Ortanol Max 20 mg

Właściwości farmakodynamiczne omeprazolu

Omeprazol, substancja czynna leku Ortanol MAX (20 mg, kapsułki dojelitowe, twarde), należy do grupy farmakoterapeutycznej inhibitorów pompy protonowej (kod ATC: A02BC01). Lek ten wykazuje specyficzne działanie na wydzielanie kwasu solnego w żołądku, co jest podstawą jego zastosowania klinicznego.¹

Mechanizm działania

Omeprazol działa poprzez wysoce ukierunkowany mechanizm molekularny. Jest on racemiczną mieszaniną dwóch enancjomerów, która bezpośrednio wpływa na ostatni etap wydzielania kwasu solnego w żołądku. Jako swoiście działający inhibitor pompy protonowej, omeprazol skutecznie hamuje produkcję kwasu solnego przy zastosowaniu jednorazowej dawki dobowej.²

Na poziomie komórkowym, omeprazol, będący słabą zasadą, koncentruje się w środowisku kwaśnym kanalików wydzielniczych komórek okładzinowych żołądka. W tym mikrośrodowisku ulega on przekształceniu do aktywnej formy, która hamuje działanie enzymu H+/K+-ATP-azy (pompy protonowej). Efekt hamowania produkcji kwasu jest zależny od zastosowanej dawki i skutecznie blokuje zarówno podstawowe, jak i stymulowane wydzielanie kwasu żołądkowego, niezależnie od czynnika stymulującego.³

Efekty farmakodynamiczne

Wszystkie obserwowane efekty farmakodynamiczne omeprazolu mają bezpośredni związek z jego zdolnością do hamowania wydzielania kwasu solnego przez komórki okładzinowe żołądka.⁴

Wpływ na wydzielanie kwasu solnego

Jednorazowe podanie dobowe omeprazolu wywołuje szybki i długotrwały efekt hamujący wydzielanie kwasu solnego, utrzymujący się przez całą dobę. Maksymalny efekt terapeutyczny jest osiągany po 4 dniach regularnego stosowania leku. U pacjentów z wrzodem dwunastnicy, którzy przyjmują 20 mg omeprazolu na dobę, obserwuje się średnio 80% redukcję całkowitej 24-godzinnej kwaśności soku żołądkowego. Dodatkowo, maksymalne wydzielanie kwasu po stymulacji pentagastryną zostaje zredukowane o około 70% w ciągu 24 godzin od podania leku.⁵

Zastosowanie omeprazolu w dawce 20 mg u pacjentów z chorobą wrzodową dwunastnicy zapewnia utrzymanie wartości pH w żołądku ≥3 przez średnio 17 godzin na dobę. Ten efekt podwyższenia pH jest kluczowy dla procesów gojenia się zmian wrzodowych.⁶

U pacjentów z chorobą refluksową przełyku, omeprazol wykazuje zdolność do zmniejszania i normalizowania ekspozycji przełyku na kwaśną treść żołądkową. Efekt ten jest zależny od zastosowanej dawki leku. Co istotne, stopień hamowania wydzielania kwasu solnego koreluje z wartością pola pod krzywą zależności stężenia omeprazolu w osoczu od czasu (AUC), nie wykazuje natomiast zależności od chwilowego stężenia leku w osoczu.⁷

Podczas terapii omeprazolem nie zaobserwowano występowania zjawiska tachyfilaksji, czyli zmniejszania się odpowiedzi farmakologicznej przy długotrwałym stosowaniu leku.⁸

Efekty wtórne związane z hamowaniem wydzielania kwasu

Stosowanie omeprazolu, podobnie jak innych leków hamujących wydzielanie kwasu solnego, prowadzi do szeregu wtórnych efektów wynikających z obniżenia kwaśności soku żołądkowego:⁹

• Wzrost stężenia gastryny w surowicy – jako odpowiedź fizjologiczna na zmniejszone wydzielanie kwasu solnego
• Zwiększenie stężenia chromograniny A (CgA) – wynikające z obniżonej kwaśności wewnątrzżołądkowej. Należy zaznaczyć, że podwyższone stężenie CgA może zakłócać diagnostykę guzów neuroendokrynnych. W przypadku konieczności wykonania badań w kierunku tych guzów, zaleca się przerwanie terapii inhibitorami pompy protonowej na okres od 5 dni do 2 tygodni przed pomiarem stężenia CgA, co umożliwia powrót tego parametru do wartości referencyjnych.¹⁰
• Zwiększona częstość występowania torbieli gruczołowych żołądka – podczas długotrwałego leczenia omeprazolem. Torbiele te stanowią fizjologiczną konsekwencję znacznego zahamowania wydzielania kwasu, mają charakter łagodny i zwykle ustępują samoistnie.¹¹

Wpływ na florę bakteryjną przewodu pokarmowego

Obniżona kwaśność soku żołądkowego, niezależnie od przyczyny tego zjawiska, może prowadzić do wzrostu liczby bakterii naturalnie występujących w przewodzie pokarmowym. W konsekwencji, stosowanie inhibitorów pompy protonowej, w tym omeprazolu, może nieznacznie zwiększać ryzyko wystąpienia zakażeń przewodu pokarmowego bakteriami takimi jak:¹²

• Salmonella – bakterie z rodziny Enterobacteriaceae mogące powodować zatrucia pokarmowe
• Campylobacter – gram-ujemne bakterie będące częstą przyczyną bakteryjnych biegunek
• Clostridium difficile – szczególnie u pacjentów hospitalizowanych, gdzie infekcja tą bakterią może prowadzić do rzekomobłoniastego zapalenia jelita grubego

Wpływ na wchłanianie witamin

Omeprazol, podobnie jak wszystkie leki zmniejszające wydzielanie kwasu solnego, może wpływać na wchłanianie witaminy B12 (cyjanokobalaminy). Mechanizm tego zjawiska związany jest z wywoływanym przez lek stanem niedokwaśności lub bezkwaśności soku żołądkowego (hipo- lub achlorhydrii), co zaburza proces uwalniania witaminy B12 z kompleksów z białkami pokarmowymi. Aspekt ten wymaga szczególnej uwagi podczas długotrwałej terapii u pacjentów z już istniejącymi zmniejszonymi rezerwami ustrojowymi witaminy B12 lub u osób z czynnikami ryzyka jej upośledzonego wchłaniania.¹³