Właściwości farmakodynamiczne benzydaminy chlorowodorku

Benzydaminy chlorowodorek, składnik aktywny leku Nagardlan, należy do pochodnych indazolu o aktywności przeciwzapalnej. Jest klasyfikowany w grupie farmakoterapeutycznej jako inny lek do stosowania miejscowego w jamie ustnej (kod ATC: A01AD02).¹

Charakterystyka fizykochemiczna

Właściwości fizykochemiczne benzydaminy chlorowodorku różnią się istotnie od niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) typu kwasu acetylosalicylowego. W przeciwieństwie do NLPZ podobnych do kwasu salicylowego, które są kwasami lub ulegają metabolizacji do kwasów, benzydamina jest słabą zasadą. Jest to cecha odróżniająca ją od innych leków przeciwzapalnych i determinująca jej specyficzne działanie farmakologiczne.²

Mechanizm działania

Benzydaminy chlorowodorek charakteryzuje się złożonym mechanizmem działania przeciwzapalnego, który wyróżnia go spośród innych substancji przeciwzapalnych:

• Jest słabym inhibitorem syntezy prostaglandyn. Efektywne hamowanie aktywności enzymów cyklooksygenazy i lipooksygenazy występuje tylko przy wysokich stężeniach rzędu 1 mM i powyżej.³
• Działa głównie poprzez hamowanie syntezy prozapalnych cytokin, w szczególności:
  • Czynnika martwicy nowotworów-alfa (TNF-α)
  • Interleukiny-1β (IL-1β)

  Ważną cechą tego mechanizmu jest brak znaczącego wpływu na inne cytokiny prozapalne (IL-6 i IL-8) oraz zachowanie aktywności cytokin przeciwzapalnych (IL-10, antagonista receptora IL-1).⁴

• Postulowane są również dodatkowe mechanizmy działania:
  • Hamowanie wybuchu tlenowego neutrofili
  • Stabilizacja błon komórkowych, co przejawia się hamowaniem degranulacji neutrofili
  • Stabilizacja lizosomów

  ⁵

• Działanie miejscowo znieczulające benzydaminy chlorowodorku wiąże się z oddziaływaniem na kanały kationowe.⁶

Efekty farmakodynamiczne

Benzydaminy chlorowodorek wykazuje specyficzne działanie na miejscowe mechanizmy związane z procesem zapalnym, wpływając na takie objawy jak ból, obrzęk i ziarniniak.⁷ Stosowany miejscowo, wykazuje następujące działania:

• Działanie przeciwzapalne – zmniejsza obrzęk oraz ogranicza powstawanie wysięku i ziarniniaka
• Działanie przeciwbólowe – skutecznie łagodzi ból wywołany stanem zapalnym
• Działanie miejscowo znieczulające – redukuje odczuwanie bólu w miejscu aplikacji

Istotną cechą farmakodynamiczną benzydaminy chlorowodorku jest jego niewielki wpływ na gorączkę, która stanowi wskaźnik ogólnoustrojowej reakcji organizmu.⁸

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Zastosowanie w zapaleniach gardła i migdałków

Badania kliniczne potwierdzają skuteczność benzydaminy chlorowodorku w stanach zapalnych jamy ustnej i gardła:

• W badaniu obejmującym 24 pacjentów z zapaleniem gardła po usunięciu migdałków, płukanie roztworem benzydaminy chlorowodorku 0,15% (5 razy dziennie przez 6 dni) wykazało wyższą skuteczność w porównaniu z placebo w zakresie:
  • Szybszego i skuteczniejszego usuwania bólu gardła
  • Zmniejszenia trudności w połykaniu
  • Poprawy objawów klinicznych, w tym przekrwienia i obrzęku, obserwowanych w 7. dniu stosowania

  Podobne rezultaty uzyskano w innych badaniach u pacjentów z zapaleniem migdałków, zapaleniem gardła oraz po zabiegach stomatologicznych.⁹

Zastosowanie w bólu gardła po zabiegach

W badaniu z udziałem 58 pacjentów poddawanych znieczuleniu ogólnemu z intubacją dotchawiczą:

• Płukanie jamy ustnej 30 ml roztworu benzydaminy chlorowodorku 0,075% przed indukcją znieczulenia znacząco zmniejszało ból gardła po operacji przez pierwsze 24 godziny w porównaniu z wodą
• Dla porównania, płukanie z użyciem kwasu acetylosalicylowego wykazywało działanie przeciwbólowe jedynie przez 4 godziny¹⁰

Zastosowanie w zapaleniu błony śluzowej podczas terapii onkologicznej

Benzydaminy chlorowodorek wykazuje znaczną skuteczność u pacjentów poddawanych radio- i chemioterapii z powodu nowotworów jamy ustnej:

• W badaniu z udziałem 48 pacjentów poddawanych radioterapii raka jamy ustnej przez 3-5 tygodni, płukanie roztworem benzydaminy chlorowodorku 0,15% cztery razy dziennie skutkowało:
  • Znaczącym zmniejszeniem bólu
  • Ograniczeniem zakresu i nasilenia zapalenia błony śluzowej w części ustnej gardła

  Podobne rezultaty zaobserwowano u pacjentów poddawanych chemioterapii z powodu raka jamy ustnej.¹¹

• W badaniu obejmującym 67 pacjentów z ciężkim zapaleniem błony śluzowej jamy ustnej i gardła po radioterapii, płukanie roztworem benzydaminy chlorowodorku w pierwszych trzech dniach leczenia, w porównaniu z placebo, powodowało znaczące:
  • Zmniejszenie bólu podczas przełykania
  • Redukcję przekrwienia
  • Obniżenie nasilenia zapalenia błon śluzowych

  ¹²

Tolerancja i bezpieczeństwo

U pacjentów stosujących benzydaminy chlorowodorek obserwowano:

• Częstsze występowanie przemijającego drętwienia i pieczenia – efekty te przypisywane są miejscowemu działaniu znieczulającemu substancji¹³

Ogólna ocena bezpieczeństwa wykazała, że benzydaminy chlorowodorek był dobrze tolerowany we wszystkich przeprowadzonych badaniach klinicznych.¹⁴