Specjalne ostrzeżenia
Morphini sulfas WZF

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania

Produkt leczniczy Morphini sulfas WZF wymaga szczególnej uwagi lekarza przepisującego ze względu na profil bezpieczeństwa oraz ryzyko wystąpienia działań niepożądanych. Poniżej przedstawiono najważniejsze ostrzeżenia i środki ostrożności, które należy uwzględnić podczas terapii.¹

Ograniczenia dotyczące drogi podania

Istnieją istotne ograniczenia dotyczące drogi podania morfiny. Produktu nie należy podawać podpajęczynówkowo ani nadtwardówkowo. Należy również unikać podania podskórnego u pacjentów ze złym stanem miejscowym skóry, co obejmuje: uszkodzenia skóry, miejscowe stany zapalne oraz obrzęk limfatyczny. W takich przypadkach istnieje znaczne ryzyko wystąpienia infekcji oraz zaburzonego wchłaniania leku.²

Ostrożność u wybranych grup pacjentów

Opioidowe leki przeciwbólowe, w tym morfinę, należy stosować ostrożnie lub w zmniejszonych dawkach u pacjentów z:³

• Niedoczynnością tarczycy – ze względu na nasilone działanie depresyjne na ośrodkowy układ nerwowy
• Astmą lub zmniejszoną rezerwą oddechową – ze względu na możliwość nasilenia depresji oddechowej
• Przerostem gruczołu krokowego – ze względu na ryzyko zatrzymania moczu
• Niedociśnieniem lub wstrząsem – morfina może pogłębiać te stany
• Chorobami zapalnymi lub upośledzeniem drożności jelit – morfina może nasilać zaparcia i niedrożność
• Miastenią – morfina może nasilać osłabienie mięśniowe
• U pacjentów nadużywających leków w przeszłości – ze względu na potencjał uzależniający

Wpływ na układ endokrynny

Stosowanie morfiny może prowadzić do istotnych zaburzeń endokrynologicznych, które należy monitorować:⁴

Niewydolność nadnerczy: Opioidowe leki przeciwbólowe mogą spowodować nieodwracalną niewydolność nadnerczy, wymagającą ścisłej obserwacji pacjenta oraz potencjalnego zastosowania terapii zastępczej glikokortykosteroidami. Objawy niewydolności nadnerczy obejmują:⁵

• Nudności i wymioty
• Utratę apetytu
• Zmęczenie i osłabienie
• Zawroty głowy
• Niskie ciśnienie krwi

Zaburzenia hormonów płciowych i prolaktyny: Długotrwałe stosowanie opioidowych leków przeciwbólowych może prowadzić do zmniejszenia wydzielania hormonów płciowych i zwiększenia wydzielania prolaktyny. Wśród objawów tych zaburzeń mogą wystąpić:⁶

• Zmniejszenie popędu seksualnego
• Impotencja
• Brak miesiączki

Wpływ na wątrobę i drogi żółciowe

Morfina może powodować istotne zaburzenia czynności wątroby i skurcz zwieracza Oddiego, prowadząc do zwiększenia ciśnienia w drogach żółciowych. Konsekwencją mogą być objawy dotyczące dróg żółciowych oraz zapalenie trzustki. U pacjentów z kolką wątrobową lub innymi zaburzeniami dróg żółciowych morfina może nasilić dolegliwości bólowe. Obserwowano również, że u pacjentów po zabiegu usunięcia pęcherzyka żółciowego morfina może powodować wystąpienie bólu.⁷

Podczas podawania morfiny pacjentom z zaburzeniem czynności wątroby zaleca się szczególną ostrożność, ponieważ metabolizm morfiny przebiega głównie w wątrobie.⁸

Zaburzenia czynności nerek

U osób z zaburzeniem czynności nerek, po podaniu morfiny, stwierdzano długotrwałe zahamowanie czynności oddechowej o ciężkim przebiegu. U pacjentów w podeszłym wieku oraz osłabionych należy zmniejszyć dawki morfiny ze względu na zwiększone ryzyko działań niepożądanych.⁹

Ryzyko nadużycia i uzależnienia

Potencjał nadużycia: Potencjał nadużycia morfiny jest podobny jak w przypadku innych silnych leków opioidowych. Dlatego morfinę należy stosować ze szczególną ostrożnością u pacjentów, którzy w przeszłości nadużywali alkoholu lub leków.¹⁰

Zaburzenia związane z używaniem opioidów (OUD): W wyniku wielokrotnego podawania opioidów, takich jak Morphini sulfas WZF, może rozwinąć się tolerancja oraz uzależnienie fizyczne i/lub psychiczne. Wielokrotne stosowanie morfiny może prowadzić do wystąpienia zaburzeń związanych z używaniem opioidów (OUD, ang. Opioid Use Disorder).¹¹

Czynniki zwiększające ryzyko OUD:¹²

• Większa dawka i dłuższy czas leczenia opioidami
• Nadużywanie lub celowe niewłaściwe stosowanie produktu (może prowadzić do przedawkowania i/lub zgonu)
• Zaburzenia spowodowane nadużywaniem substancji psychoaktywnych (w tym alkoholu) w wywiadzie osobistym lub rodzinnym
• Aktualne używanie wyrobów tytoniowych
• Zaburzenia psychiczne w wywiadzie (np. ciężka depresja, zaburzenia lękowe lub zaburzenia osobowości)

Przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia produktem Morphini sulfas WZF należy:¹³

• Uzgodnić z pacjentem cele leczenia i plan przerwania leczenia
• Informować pacjenta o ryzyku i objawach OUD
• Doradzić pacjentowi, aby zgłosił się do lekarza prowadzącego, jeśli takie objawy wystąpią

Konieczna jest obserwacja, czy u pacjenta nie występują objawy zachowań związanych z aktywnym poszukiwaniem leku (np. zbyt wczesne prośby o uzupełnianie zapasu leku). Postępowanie to obejmuje przegląd stosowanych równocześnie opioidów i leków psychoaktywnych (takich jak benzodiazepiny). U pacjentów z przedmiotowymi i podmiotowymi objawami OUD należy rozważyć konsultację ze specjalistą od uzależnień.¹⁴

Uzależnienie i zespół odstawienny

Stosowanie opioidowych leków przeciwbólowych może prowadzić do rozwoju fizycznego i/lub psychicznego uzależnienia bądź tolerancji. Ryzyko wzrasta w miarę stosowania leku oraz podczas stosowania w większych dawkach. Objawy odstawienia można ograniczyć poprzez dostosowanie dawki lub postaci leku oraz stopniowe odstawianie morfiny.¹⁵

Należy podkreślić, że u chorych otrzymujących morfinę ze wskazań medycznych uzależnienie występuje stosunkowo rzadko.¹⁶

Hiperalgezja

W trakcie leczenia, zwłaszcza podczas stosowania morfiny w dużych dawkach, może wystąpić hiperalgezja (paradoksalne nasilenie odczuwania bólu), która nie reaguje na dalsze zwiększenie dawki morfiny. W takim przypadku może być konieczne zmniejszenie dawki morfiny lub zmiana leku opioidowego na inny.¹⁷

Ostry zespół klatki piersiowej u pacjentów z niedokrwistością sierpowatokrwinkową

Ze względu na możliwe powiązanie między ostrym zespołem klatki piersiowej (ang. acute chest syndrome, ACS) a podawaniem morfiny pacjentom z niedokrwistością sierpowatokrwinkową, należy uważnie obserwować, czy nie występują u nich objawy ostrego zespołu klatki piersiowej podczas stosowania morfiny w czasie kryzysu naczyniowo-okluzyjnego.¹⁸

Ryzyko związane z jednoczesnym stosowaniem leków uspokajających

Jednoczesne stosowanie leku Morphini sulfas WZF i leków uspokajających, np. benzodiazepin lub leków pochodnych, może prowadzić do wystąpienia:¹⁹

• Nadmiernego uspokojenia
• Depresji oddechowej
• Śpiączki
• W skrajnych przypadkach – śmierci

Z tego względu leczenie skojarzone z takimi lekami uspokajającymi należy stosować wyłącznie u pacjentów, u których nie są dostępne alternatywne metody leczenia. Jeśli zostanie podjęta decyzja o stosowaniu leku Morphini sulfas WZF w skojarzeniu z lekami uspokajającymi, należy:²⁰

• Podać najmniejszą skuteczną dawkę
• Stosować terapię przez możliwie najkrótszy czas
• Uważnie obserwować pacjenta pod kątem objawów depresji oddechowej i nadmiernego uspokojenia
• Poinformować pacjentów i ich opiekunów o możliwości wystąpienia takich objawów

Zaburzenia oddychania podczas snu

Opioidy mogą powodować zaburzenia oddychania podczas snu, w tym centralny bezdech senny (CBS, ang. central sleep apnoea) i hipoksemię. Stosowanie opioidów zwiększa ryzyko wystąpienia CBS w sposób zależny od dawki. U pacjentów, u których występuje CBS, należy rozważyć zmniejszenie całkowitej dawki opioidów.²¹

Ciężkie skórne działania niepożądane (SCAR)

W związku z leczeniem morfiną notowano występowanie ostrej uogólnionej osutki krostkowej (AGEP), która może stanowić zagrożenie życia lub prowadzić do zgonu. Większość tych reakcji występowała w ciągu pierwszych 10 dni leczenia.²²

Należy:²³

• Poinformować pacjenta o objawach podmiotowych i przedmiotowych AGEP
• Doradzić pacjentowi, aby zgłosił się do lekarza, jeśli wystąpią u niego takie objawy
• Natychmiast przerwać stosowanie morfiny i rozważyć alternatywne leczenie jeśli wystąpią objawy wskazujące na AGEP

Interakcje z innymi lekami

Ryfampicyna: Może zmniejszać stężenie morfiny w osoczu. Należy obserwować działanie przeciwbólowe morfiny oraz odpowiednio dostosować dawkowanie morfiny w trakcie i po zakończeniu leczenia ryfampicyną.²⁴

Inhibitory P2Y12: W pierwszym dniu leczenia skojarzonego inhibitorem P2Y12 i morfiną obserwowano zmniejszenie skuteczności leczenia inhibitorem P2Y12, co może mieć istotne znaczenie kliniczne, szczególnie u pacjentów z ostrym zespołem wieńcowym.²⁵

Zawartość substancji pomocniczych o znanym działaniu

Produkt Morphini sulfas WZF zawiera:²⁶

• Sodu pirosiarczyn (E 223) – rzadko może powodować ciężkie reakcje nadwrażliwości i skurcz oskrzeli

Zawartość sodu w produkcie:²⁷

Produkt może być rozcieńczany w 0,9% roztworze NaCl lub w wodzie do wstrzykiwań. Zawartość sodu pochodzącego z rozcieńczalnika powinna być brana pod uwagę w obliczeniu całkowitej zawartości sodu w przygotowanym rozcieńczeniu produktu. W celu uzyskania dokładnej informacji dotyczącej zawartości sodu w roztworze wykorzystanym do rozcieńczenia produktu, należy zapoznać się z charakterystyką produktu leczniczego stosowanego rozcieńczalnika.²⁸