Wpływ wenlafaksyny na płodność, ciążę i laktację

Stosowanie wenlafaksyny u kobiet w wieku reprodukcyjnym, szczególnie w okresie ciąży i laktacji, wymaga szczególnej uwagi lekarza prowadzącego ze względu na potencjalne ryzyko dla płodu i noworodka. Produkt leczniczy Lafactin zawierający wenlafaksynę w dawkach 37,5 mg, 75 mg lub 150 mg w postaci kapsułek o przedłużonym uwalnianiu wymaga dokładnej analizy stosunku korzyści do ryzyka przed zastosowaniem u kobiet ciężarnych lub karmiących piersią.¹

Stosowanie wenlafaksyny w ciąży

Obecnie dostępne dane kliniczne dotyczące stosowania wenlafaksyny u kobiet ciężarnych są niewystarczające do pełnej oceny bezpieczeństwa.² Badania przedkliniczne na modelach zwierzęcych wykazały szkodliwy wpływ na rozród, jednak rzeczywiste zagrożenie dla człowieka pozostaje nieznane.³

Wenlafaksyna, podobnie jak inne leki z grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI) oraz selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), może powodować objawy odstawienne u noworodków, gdy jest stosowana w okresie ciąży, szczególnie w III trymestrze lub krótko przed porodem.⁴

Ryzyko dla noworodków eksponowanych na wenlafaksynę w okresie prenatalnym

U noworodków, których matki przyjmowały wenlafaksynę w końcowym okresie III trymestru ciąży, mogą wystąpić poważne komplikacje zdrowotne, które w niektórych przypadkach wymagają:⁵

• Wspomagania oddychania – ze względu na zaburzenia funkcji oddechowych
• Karmienia przez zgłębnik – w przypadku trudności z normalnym przyjmowaniem pokarmu
• Długotrwałej hospitalizacji – niezbędnej do monitorowania stanu noworodka i wdrożenia odpowiedniego postępowania

Powyższe powikłania zazwyczaj pojawiają się bezpośrednio po urodzeniu.⁶

Ryzyko przetrwałego nadciśnienia płucnego u noworodków

Dane epidemiologiczne wskazują na zwiększone ryzyko wystąpienia przetrwałego nadciśnienia płucnego u noworodków (PPHN) po ekspozycji na leki z grupy SSRI w zaawansowanej ciąży. Mimo że dotychczas nie przeprowadzono badań ukierunkowanych na związek pomiędzy PPHN a wenlafaksyną, nie można wykluczyć podobnego ryzyka, biorąc pod uwagę zbliżony mechanizm działania wenlafaksyny polegający na hamowaniu wychwytu zwrotnego serotoniny.⁷

Objawy obserwowane u noworodków po ekspozycji na SSRI/SNRI

Noworodki, których matki stosowały leki z grupy SSRI lub SNRI w końcowym okresie ciąży, mogą prezentować następujące objawy:⁸

• Drażliwość – nadmierna reaktywność na bodźce zewnętrzne
• Drżenie – mimowolne oscylacyjne ruchy kończyn lub całego ciała
• Hipotonia – obniżone napięcie mięśniowe
• Nieustający płacz – trudny do uspokojenia
• Trudności ze ssaniem – problemy z prawidłowym karmieniem
• Zaburzenia snu – trudności z zasypianiem lub utrzymaniem snu

Objawy te mogą być efektem działania serotoninergicznego lub stanowić manifestację zespołu odstawiennego po narażeniu na wenlafaksynę w okresie prenatalnym. Zazwyczaj występują natychmiast po urodzeniu lub w ciągu pierwszych 24 godzin życia.⁹

Ryzyko krwawienia poporodowego

Dane obserwacyjne wskazują na zwiększone ryzyko (mniej niż dwukrotne) wystąpienia krwawienia poporodowego u pacjentek, które były eksponowane na leki z grupy SSRI/SNRI w okresie miesiąca poprzedzającego poród. Należy uwzględnić to ryzyko podczas podejmowania decyzji o stosowaniu wenlafaksyny u kobiet w zaawansowanej ciąży.¹⁰

Stosowanie wenlafaksyny podczas karmienia piersią

Zarówno wenlafaksyna, jak i jej aktywny metabolit O-demetylowenlafaksyna przenikają do mleka kobiecego.¹¹ Po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszano przypadki występowania następujących działań niepożądanych u niemowląt karmionych piersią przez matki przyjmujące wenlafaksynę:¹²

• Nasilony płacz – trudny do uspokojenia
• Drażliwość – zwiększona pobudliwość
• Zaburzenia rytmu snu – problemy z zasypianiem, częste wybudzanie

Co istotne, po zakończeniu karmienia piersią u niemowląt eksponowanych wcześniej na wenlafaksynę poprzez mleko matki, obserwowano objawy przypominające zespół odstawienny, analogiczne do objawów występujących u pacjentów przerywających leczenie wenlafaksyną.¹³

Nie można wykluczyć ryzyka wystąpienia działań niepożądanych u dzieci karmionych piersią przez matki stosujące wenlafaksynę. W takiej sytuacji lekarz powinien dokładnie przeanalizować i przedyskutować z pacjentką:

1. korzyści dla dziecka wynikające z karmienia naturalnego
2. korzyści dla matki wynikające z leczenia wenlafaksyną
3. potencjalne ryzyko dla dziecka związane z ekspozycją na lek

Na podstawie powyższej analizy należy podjąć decyzję o kontynuacji lub zaprzestaniu karmienia piersią bądź modyfikacji leczenia wenlafaksyną.¹⁴

Wpływ wenlafaksyny na płodność

W badaniach przedklinicznych zaobserwowano zmniejszenie płodności u szczurów obu płci poddanych działaniu O-demetylowenlafaksyny, aktywnego metabolitu wenlafaksyny. Kliniczne znaczenie tej obserwacji dla ludzi nie zostało jednoznacznie ustalone i wymaga dalszych badań.¹⁵

Zalecenia dla lekarzy prowadzących pacjentki w wieku rozrodczym

Podczas przepisywania wenlafaksyny kobietom w wieku rozrodczym, lekarz powinien:

1. Poinformować pacjentkę o potencjalnym ryzyku stosowania wenlafaksyny w okresie ciąży, szczególnie w III trymestrze
2. Rozważyć alternatywne metody leczenia w przypadku pacjentek planujących ciążę
3. W przypadku konieczności stosowania wenlafaksyny w ciąży – dokładnie monitorować stan pacjentki i płodu
4. Poinformować neonatologa o stosowaniu wenlafaksyny przez matkę w okresie ciąży
5. Przygotować pacjentkę na możliwość wystąpienia zespołu odstawiennego u noworodka
6. Omówić z pacjentką zagrożenia i korzyści wynikające z karmienia piersią podczas leczenia wenlafaksyną
7. Monitorować stan noworodka pod kątem objawów niepożądanych, jeśli matka stosuje wenlafaksynę podczas karmienia piersią

Ostateczna decyzja dotycząca stosowania wenlafaksyny u kobiet w ciąży lub karmiących piersią powinna być podejmowana indywidualnie, po dokładnej analizie stosunku korzyści do ryzyka, z uwzględnieniem stanu klinicznego pacjentki, nasilenia zaburzeń psychicznych i dostępnych alternatywnych metod leczenia.¹⁶