Właściwości farmakodynamiczne
Imikeraderm 50 mg/g

Właściwości farmakodynamiczne leku Imikeraderm

Imikwimod, substancja czynna preparatu Imikeraderm 50 mg/g krem, należy do grupy farmakoterapeutycznej obejmującej chemioterapeutyki do stosowania miejscowego o działaniu przeciwwirusowym (kod ATC: D06B B10). Lek ten działa jako modulator odpowiedzi immunologicznej, co oznacza, że wpływa na funkcjonowanie układu odpornościowego organizmu.¹

Mechanizm działania

Badania wysycenia wiązań sugerują, że na komórkach odpowiedzi immunologicznej istnieje receptor błonowy dla imikwimodu. Istotną cechą substancji jest brak bezpośredniej aktywności przeciwwirusowej. Mechanizm działania imikwimodu opiera się głównie na indukcji interferonu alfa oraz innych cytokin, co potwierdzono zarówno w modelowych badaniach na zwierzętach, jak i w badaniach klinicznych po zastosowaniu kremu na brodawki narządów płciowych.²

W badaniach farmakokinetycznych wykazano, że miejscowe zastosowanie imikwimodu prowadzi do wzrostu stężenia interferonu alfa i innych cytokin w organizmie, co stanowi podstawę jego działania przeciwwirusowego i przeciwnowotworowego obserwowanego w modelach zwierzęcych.³

Skuteczność kliniczna w leczeniu rogowacenia słonecznego

Skuteczność imikwimodu w leczeniu rogowacenia słonecznego została potwierdzona w szeregu badań klinicznych. W dwóch badaniach prowadzonych metodą podwójnie ślepej próby z grupą kontrolną otrzymującą podłoże kremu, imikwimod stosowano 3 razy w tygodniu w jednym lub dwóch 4-tygodniowych cyklach leczenia z 4-tygodniową przerwą. Badania obejmowały pacjentów z typowymi, widocznymi gołym okiem, niewielkimi zmianami charakterystycznymi dla rogowacenia słonecznego, bez cech hiperkeratozy i przerostu, zlokalizowanymi na ciągłym obszarze twarzy lub owłosionej skóry głowy o powierzchni 25 cm². Leczeniu poddano od 4 do 8 ognisk rogowacenia słonecznego.⁴

Całkowity odsetek wyleczenia (różnica między imikwimodem a placebo) dla wszystkich badań wyniósł 46,1% (przedział ufności CI: 39,0%, 53,1%). Łączna analiza danych z dwóch badań obejmujących roczną obserwację pacjentów wykazała, że częstość występowania nawrotów choroby po 12 miesiącach wyniosła 27% (35/128 pacjentów) u uczestników badania kontrolnego, u których ustąpiły objawy kliniczne po 1 lub 2 cyklach leczenia. Częstość nawrotów pojedynczych zmian wyniosła natomiast 5,6% (41/737). Dla porównania, odsetek występowania nawrotów u pacjentów, którym podano samo podłoże, wyniósł odpowiednio 47% (8/17 pacjentów) i 7,5% (6/80 ognisk).⁵

Porównanie imikwimodu z diklofenakiem w leczeniu rogowacenia słonecznego

Przeprowadzono dwa kontrolowane, randomizowane badania kliniczne oraz badanie z otwartą próbą, porównujące długotrwałe wyniki leczenia imikwimodem do leczenia diklofenakiem stosowanym miejscowo u pacjentów z rogowaceniem słonecznym. Szczególną uwagę zwrócono na ryzyko przekształcenia się zmian w postać przedinwazyjną (in situ) lub inwazyjną raka płaskonabłonkowego. Leczenie stosowano zgodnie z oficjalnymi zaleceniami, z możliwością rozpoczęcia dodatkowych okresów leczenia w przypadku niecałkowitego ustąpienia zmian rogowacenia słonecznego. Wszyscy pacjenci byli obserwowani przez okres do 3 lat po randomizacji.⁶

Z łącznej liczby 482 pacjentów włączonych do badania, 481 otrzymało leczenie, w tym 243 pacjentów leczono imikwimodem, a 238 diklofenakiem stosowanym miejscowo. Leczone obszary rogowacenia słonecznego o ciągłej powierzchni około 40 cm² były zlokalizowane na nieowłosionej skórze głowy lub twarzy. W obu grupach terapeutycznych średnia liczba początkowych zmian rogowacenia słonecznego o typowym przebiegu klinicznym wynosiła 7. W badaniu uzyskano doświadczenie kliniczne z 3-letniego okresu obserwacji, podczas którego u 90 pacjentów zastosowano 3 lub więcej okresów leczenia imikwimodem, a u 80 pacjentów zastosowano 5 lub więcej okresów leczenia tym preparatem.⁷

Wyniki porównania imikwimodu z diklofenakiem

Głównym punktem końcowym badania była ocena histologicznej progresji zmian. Wykazano, że w ciągu 3 lat do histologicznej progresji zmian do postaci przedinwazyjnej (in situ) lub inwazyjnej raka płaskonabłonkowego doszło u 13 spośród 242 pacjentów (5,4%) w grupie leczonej imikwimodem oraz u 26 spośród 237 pacjentów (11,0%) w grupie leczonej diklofenakiem. Różnica wynosiła -5,6% (95% CI: -10,7% do -0,7%). Histologiczną progresję zmian do postaci inwazyjnej raka płaskonabłonkowego w okresie 3 lat wykazano u 4 spośród 242 pacjentów (1,7%) w grupie leczonej imikwimodem i u 7 spośród 237 pacjentów (3,0%) w grupie leczonej diklofenakiem.⁸

Całkowite ustąpienie objawów klinicznych w leczonych obszarach rogowacenia słonecznego po upływie 20 tygodni (tj. około 8 tygodni od zakończenia pierwszego okresu leczenia) stwierdzono u 126 spośród 242 pacjentów leczonych imikwimodem (52,1%) oraz u 84 spośród 237 pacjentów leczonych diklofenakiem stosowanym miejscowo (35,4%), co daje różnicę wynoszącą 16,6% (95% CI: 7,7% do 25,1%).⁹

Nawroty zmian po leczeniu

Pacjenci z całkowitym ustąpieniem objawów klinicznych w leczonych obszarach rogowacenia słonecznego byli oceniani pod kątem nawrotu zmian. W badaniach jako nawrót u pacjenta uznawano zaobserwowanie przynajmniej jednej zmiany rogowacenia słonecznego w obszarze, gdzie wcześniej nastąpiło całkowite ustąpienie zmian. Należy podkreślić, że zmiana, która nawróciła, mogła być zlokalizowana w tym samym miejscu co zmiana, która poprzednio ustąpiła, lub mogła być nowo zidentyfikowaną zmianą gdziekolwiek w leczonym obszarze rogowacenia słonecznego.¹⁰

Ryzyko nawrotu zmian rogowacenia słonecznego w leczonym obszarze w okresie do 12 miesięcy wynosiło 39,7% (50 spośród 126 pacjentów) u pacjentów leczonych imikwimodem w porównaniu z 50,0% (42 spośród 84 pacjentów) u pacjentów leczonych diklofenakiem stosowanym miejscowo, co daje różnicę wynoszącą -10,3% (95% CI: -23,6% do 3,3%). W okresie do 36 miesięcy ryzyko nawrotu wynosiło 66,7% (84 spośród 126 pacjentów) u leczonych imikwimodem i 73,8% (62 spośród 84 pacjentów) u leczonych diklofenakiem stosowanym miejscowo, co daje różnicę wynoszącą -7,1% (95% CI: -19,0% do 5,7%).¹¹

Szczególnie istotnym wskaźnikiem skuteczności terapii jest prawdopodobieństwo całkowitego ponownego ustąpienia zmian u pacjenta z nawrotem rogowacenia słonecznego. Po kolejnym dodatkowym okresie leczenia imikwimodem prawdopodobieństwo to wynosi około 80%, podczas gdy po ponownym leczeniu diklofenakiem stosowanym miejscowo – około 50%.¹²

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Rogowacenie słoneczne, będące zatwierdzonym wskazaniem do stosowania preparatu Imikeraderm, to schorzenie, które na ogół nie występuje u dzieci i młodzieży, dlatego też nie było badane w tej grupie wiekowej. Przeprowadzono jednak cztery randomizowane badania, metodą podwójnie ślepej próby z grupą kontrolną otrzymującą podłoże kremu, oceniające skuteczność imikwimodu w formie kremu w leczeniu mięczaka zakaźnego u dzieci w wieku od 2 do 15 lat (imikwimod: n=576, podłoże: n=313). Badania te nie wykazały skuteczności imikwimodu w żadnym z testowanych schematów dawkowania (3 razy w tygodniu przez ≤ 16 tygodni i 7 razy w tygodniu przez ≤ 8 tygodni).¹³