Właściwości farmakodynamiczne leku Hydroxyzinum VP

Hydroxyzinum VP (chlorowodorek hydroksyzyny) należy do grupy farmakoterapeutycznej leków psycholeptycznych, podgrupy anksjolityków (kod ATC: N05BB01). Jest pochodną difenylometanu, chemicznie niezwiązaną z fenotiazynami, rezerpiną, meprobamatem czy benzodiazepinami, co determinuje jego specyficzny profil farmakodynamiczny.¹

Mechanizm działania

Chlorowodorek hydroksyzyny charakteryzuje się złożonym mechanizmem działania. Lek nie hamuje czynności kory mózgowej, a jego działanie najprawdopodobniej wynika z hamowania aktywności określonych obszarów podkorowych ośrodkowego układu nerwowego. Mechanizm ten odróżnia hydroksyzynę od wielu innych leków o działaniu anksjolitycznym.²

Spektrum działania farmakodynamicznego

Działanie farmakodynamiczne hydroksyzyny obejmuje szereg efektów terapeutycznych potwierdzonych zarówno w badaniach doświadczalnych, jak i klinicznych. Działanie przeciwhistaminowe i rozszerzające oskrzela zostało wykazane doświadczalnie i potwierdzone klinicznie, co stanowi istotny element profilu terapeutycznego leku. Z kolei działanie przeciwwymiotne udokumentowano przy zastosowaniu specjalistycznych metod badawczych, takich jak próba apomorfinowa i próba veriloidowa.³

Warto podkreślić, że badania farmakologiczne i kliniczne wykazały, iż hydroksyzyna stosowana w dawkach terapeutycznych nie zwiększa wydzielania ani kwasowości kwasu żołądkowego, a w większości przypadków wykazuje łagodne działanie przeciwwydzielnicze. Jest to istotna cecha odróżniająca hydroksyzynę od niektórych innych leków o podobnym spektrum zastosowań.⁴

Efekty przeciwhistaminowe

Badania kliniczne udokumentowały skuteczność hydroksyzyny w zmniejszaniu odpowiedzi organizmu na histaminę. U zdrowych dorosłych ochotników oraz u dzieci wykazano zmniejszenie odczynu bąbel-rumień po śródskórnym podaniu histaminy lub antygenów. Ta właściwość farmakodynamiczna przekłada się na skuteczność kliniczną leku w zmniejszaniu świądu w różnych schorzeniach dermatologicznych, takich jak pokrzywka, wyprysk i zapalenie skóry.⁵

Szczególną uwagę należy zwrócić na utrzymywanie się działania przeciwhistaminowego u pacjentów z niewydolnością wątroby. W tej grupie chorych efekt przeciwhistaminowy po zastosowaniu pojedynczej dawki hydroksyzyny może się utrzymywać nawet do 96 godzin od podania leku, co ma istotne znaczenie przy planowaniu terapii w tej grupie pacjentów.⁶

Działanie anksjolityczno-sedacyjne

Badania elektrokardiograficzne (EKG) przeprowadzone u zdrowych ochotników przyjmujących hydroksyzynę potwierdziły, że lek wykazuje działanie anksjolityczno-sedacyjne. Ten efekt terapeutyczny został dodatkowo zweryfikowany u pacjentów przy użyciu różnych klasycznych testów psychometrycznych, co potwierdza jego znaczenie kliniczne w leczeniu stanów lękowych.⁷

Polisomnograficzne badania snu u pacjentów cierpiących na zaburzenia lękowe i bezsenność wykazały korzystny wpływ hydroksyzyny na parametry snu. Po podaniu 50 mg hydroksyzyny na dobę (w jednorazowej dawce lub w dawkach podzielonych) zaobserwowano:

• Wydłużenie całkowitego czasu snu
• Skrócenie całkowitego czasu przebudzeń w nocy
• Skrócenie czasu zasypiania

⁸

U pacjentów z zaburzeniami lękowymi zaobserwowano także zmniejszenie napięcia mięśniowego po zastosowaniu dawki dobowej 3 x 50 mg. Co istotne, w trakcie terapii nie stwierdzono zaburzeń pamięci, a po 4 tygodniach leczenia pacjentów z zaburzeniami lękowymi nie wystąpiły objawy odstawienne. Brak zespołu odstawiennego jest ważną zaletą hydroksyzyny w porównaniu z innymi lekami anksjolitycznymi, szczególnie z grupy benzodiazepin.⁹

Czas działania i początek efektu terapeutycznego

Profil farmakokinetyczny hydroksyzyny charakteryzuje się zróżnicowanym czasem wystąpienia poszczególnych efektów farmakodynamicznych w zależności od rodzaju działania i postaci farmaceutycznej:

¹⁰

Dodatkowe efekty farmakodynamiczne

Hydroksyzyna wykazuje również inne działania farmakodynamiczne, które rozszerzają spektrum jej zastosowań klinicznych:

• Działanie spazmolityczne – zmniejszające napięcie mięśni gładkich
• Działanie sympatykolityczne – hamujące część współczulną układu autonomicznego
• Łagodne działanie przeciwbólowe – wspomagające terapię dolegliwości bólowych

Ważną cechą profilu farmakodynamicznego hydroksyzyny jest jej niewielkie powinowactwo do receptorów muskarynowych, co przekłada się na ograniczone działanie cholinolityczne w porównaniu z innymi lekami przeciwhistaminowymi pierwszej generacji.¹¹