Właściwości farmakodynamiczne cefuroksymu

Cefuroksym to antybiotyk należący do grupy cefalosporyn drugiej generacji, klasyfikowany według kodu ATC jako J01DC02. Produkt leczniczy Furocef zawiera cefuroksymu aksetyl, który ulega przekształceniu w organizmie do aktywnej formy – cefuroksymu.¹

Mechanizm działania

Działanie przeciwbakteryjne cefuroksymu opiera się na specyficznym mechanizmie molekularnym. Po podaniu, cefuroksymu aksetyl jest hydrolizowany przez enzymy esterazy do aktywnej postaci leku – cefuroksymu. Aktywny cefuroksym wykazuje działanie bakteriobójcze poprzez hamowanie syntezy ściany komórkowej bakterii. Mechanizm ten realizowany jest przez wiązanie się antybiotyku z białkami wiążącymi penicyliny (PBP). Wskutek tego dochodzi do zaburzenia procesu biosyntezy peptydoglikanu, co prowadzi do osłabienia struktury ściany komórkowej, a w konsekwencji do lizy i śmierci komórki bakteryjnej.²

Mechanizmy oporności

Oporność bakterii na cefuroksym może wynikać z różnych mechanizmów. Do najważniejszych należą:³

• Enzymatyczna hydroliza przez beta-laktamazy, w tym beta-laktamazy o rozszerzonym spektrum substratowym (ESBL) oraz enzymy Amp-C, które mogą być indukowane lub podlegać trwałej derepresji u niektórych gatunków tlenowych bakterii Gram-ujemnych⁴
• Zmniejszone powinowactwo białek wiążących penicyliny (PBP) do cefuroksymu, co ogranicza skuteczność antybiotyku⁵
• Nieprzepuszczalność błony zewnętrznej bakterii Gram-ujemnych, która ogranicza dostęp cefuroksymu do miejsc docelowego działania⁶
• Aktywne usuwanie leku z komórki bakteryjnej przez pompy efflux⁷

Istotne klinicznie jest zjawisko oporności krzyżowej. Bakterie, które wykształciły oporność na inne cefalosporyny podawane pozajelitowo, prawdopodobnie będą również oporne na cefuroksym. Ponadto, w zależności od mechanizmu oporności, drobnoustroje oporne na penicyliny mogą wykazywać zmniejszoną wrażliwość lub pełną oporność na cefuroksym.⁸

Stężenia graniczne cefuroksymu aksetylu

Ocena wrażliwości drobnoustrojów na cefuroksym opiera się na wartościach granicznych minimalnych stężeń hamujących (MIC) ustalonych przez Europejską Komisję Testowania Wrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST).⁹

Objaśnienia do tabeli:

1. Stężenia graniczne cefalosporyn dla Enterobacteriacae uwzględniają wszystkie klinicznie istotne mechanizmy oporności, w tym te związane z ESBL i plazmidową AmpC. Stosując te kryteria, niektóre szczepy produkujące beta-laktamazy mogą być klasyfikowane jako wrażliwe lub średnio wrażliwe na cefalosporyny 3. i 4. generacji, i tak należy je raportować, niezależnie od obecności ESBL. W wielu regionach wykrywanie i charakterystyka ESBL są zalecane lub wymagane dla optymalnego prowadzenia terapii.¹⁰
2. Dotyczy wyłącznie niepowikłanych zakażeń dróg moczowych (zapalenie pęcherza moczowego).¹¹
3. O wrażliwości gronkowców na cefalosporyny wnioskuje się na podstawie wrażliwości na metycylinę. Wyjątkami są ceftazydym, cefiksym i ceftibuten, dla których nie ustalono stężeń granicznych i których nie należy stosować w zakażeniach wywołanych przez gronkowce.¹²
4. O wrażliwości paciorkowców beta-hemolizujących z grup A, B, C i G na antybiotyki beta-laktamowe wnioskuje się na podstawie wrażliwości na penicylinę.¹³
5. BDD – Brak dostatecznych dowodów, że dany gatunek bakterii jest właściwym celem leczenia opisanym lekiem. Można zgłaszać wartość MIC z komentarzem, ale bez przyporządkowania do kategorii wrażliwości.¹⁴

W=wrażliwe, O=oporne¹⁵

Wrażliwość mikrobiologiczna

Należy podkreślić, że częstość występowania nabytej oporności wśród drobnoustrojów może wykazywać zmienność geograficzną i czasową. Dlatego zaleca się uzyskiwanie lokalnych danych dotyczących profilu oporności, szczególnie w przypadku leczenia ciężkich zakażeń. W sytuacjach wątpliwych, gdy lokalna częstość występowania oporności może podważać skuteczność cefuroksymu aksetylu przynajmniej w niektórych rodzajach zakażeń, wskazana jest konsultacja ze specjalistą.¹⁶

Drobnoustroje zazwyczaj wrażliwe na cefuroksym

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:

• Staphylococcus aureus (wrażliwe na metycylinę)*
• Streptococcus pyogenes
• Streptococcus agalactiae

Tlenowe bakterie Gram-ujemne:

• Haemophilus influenzae
• Haemophilus parainfluenzae
• Moraxella catarrhalis

Krętki:

• Borrelia burgdorferi

¹⁷

Drobnoustroje, wśród których może wystąpić problem oporności nabytej

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:

• Streptococcus pneumoniae

Tlenowe bakterie Gram-ujemne:

• Citrobacter freundii
• Enterobacter aerogenes
• Enterobacter cloacae
• Escherichia coli
• Klebsiella pneumoniae
• Proteus mirabilis
• Bakterie z rodzaju Proteus (z wyłączeniem P. vulgaris)
• Bakterie z rodzaju Providencia

Beztlenowe bakterie Gram-dodatnie:

• Bakterie z rodzaju Peptostreptococcus
• Bakterie z rodzaju Propionibacterium

Beztlenowe bakterie Gram-ujemne:

• Bakterie z rodzaju Fusobacterium
• Bakterie z rodzaju Bacteroides

¹⁸

Drobnoustroje o oporności wrodzonej

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:

• Enterococcus faecalis
• Enterococcus faecium

Tlenowe bakterie Gram-ujemne:

• Bakterie z rodzaju Acinetobacter
• Bakterie z rodzaju Campylobacter
• Morganella morganii
• Proteus vulgaris
• Pseudomonas aeruginosa
• Serratia marcescens

Beztlenowe bakterie Gram-ujemne:

• Bacteroides fragilis

Inne:

• Bakterie z rodzaju Chlamydia
• Bakterie z rodzaju Mycoplasma
• Bakterie z rodzaju Legionella

¹⁹

* Wszystkie szczepy S. aureus oporne na metycylinę należy uznać za oporne również na cefuroksym.²⁰