Właściwości farmakodynamiczne fosfomycyny

Fosfomycyna należy do grupy farmakoterapeutycznej: leki przeciwbakteryjne do stosowania ogólnego, inne leki przeciwbakteryjne, oznaczonej kodem ATC: J01XX01. Jest to antybiotyk o szerokim spektrum działania, stosowany głównie w leczeniu zakażeń układu moczowego.¹

Mechanizm działania

Fosfomycyna wykazuje działanie bakteriobójcze wobec namnażających się patogenów poprzez hamowanie syntezy ściany komórkowej bakterii. Jej mechanizm działania polega na blokowaniu pierwszego etapu wewnątrzkomórkowej syntezy ściany komórkowej bakterii przez hamowanie syntezy peptydoglikanu – kluczowego składnika ściany komórkowej bakterii. Aby przedostać się do wnętrza komórki bakteryjnej, fosfomycyna wykorzystuje dwa różne systemy transportu: system transportu sn-glicerolo-3-fosforanu oraz system transportu heksozy-6.²

Działanie farmakodynamiczne

Na podstawie dostępnych, ograniczonych danych, działanie fosfomycyny jest najprawdopodobniej zależne od czasu. Oznacza to, że skuteczność antybiotyku zależy od czasu, przez jaki stężenie leku w miejscu zakażenia utrzymuje się powyżej minimalnego stężenia hamującego (MIC) dla danego patogenu.³

Mechanizmy oporności

Główny mechanizm oporności bakterii na fosfomycynę opiera się na mutacji chromosomalnej, która powoduje zmianę w systemach transportu leku przez bakterie. Bez funkcjonalnych systemów transportu fosfomycyna nie może przedostać się do wnętrza komórki bakteryjnej i wywrzeć swojego działania bakteriobójczego.

Istnieją również dodatkowe mechanizmy oporności, które są kodowane przez plazmidy lub transpozony. Powodują one odpowiednio:

• Inaktywację enzymatyczną fosfomycyny poprzez wiązanie jej cząsteczki z glutationem
• Rozpad wiązania węgiel-fosfor w cząsteczce fosfomycyny

Mechanizmy te umożliwiają bakteriom neutralizację działania antybiotyku.⁴

Oporność krzyżowa

Jedną z istotnych zalet fosfomycyny jest brak znanej oporności krzyżowej z innymi klasami antybiotyków. Oznacza to, że bakterie oporne na inne antybiotyki mogą pozostać wrażliwe na fosfomycynę. Ta właściwość czyni fosfomycynę cennym antybiotykiem w dobie rosnącej oporności bakterii na leki przeciwbakteryjne.⁵

Wartości graniczne oznaczenia lekowrażliwości

Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST) określił wartości graniczne oznaczenia lekowrażliwości dla fosfomycyny (wersja 11.0, obowiązująca od 2021-01-01). Dla bakterii z rodziny Enterobacteriaceae (wyłącznie E. coli) wartość graniczna dla szczepów wrażliwych wynosi ≤8 mg/mL, a dla szczepów opornych >8 mg/mL.⁶

Należy zaznaczyć, że występowanie oporności nabytej u poszczególnych gatunków bakterii może być zróżnicowane geograficznie i zmieniać się w czasie. Z tego powodu niezbędne jest gromadzenie informacji na poziomie lokalnym dotyczących oporności bakterii, szczególnie w celu zapewnienia odpowiedniego leczenia ciężkich zakażeń.⁷

Spektrum przeciwbakteryjne

Na podstawie danych uzyskanych z programów obserwacji oraz badań klinicznych, spektrum przeciwbakteryjne fosfomycyny można podzielić na następujące kategorie:

Powyższe dane dotyczą organizmów właściwych dla zatwierdzonych wskazań do stosowania fosfomycyny.⁸

Warto podkreślić, że Staphylococcus saprophyticus – bakteria często powodująca niepowikłane zakażenia układu moczowego, zwłaszcza u młodych kobiet – wykazuje oporność pierwotną na fosfomycynę, co należy uwzględnić przy wyborze terapii empirycznej.⁹