Właściwości farmakodynamiczne ezomeprazolu

Ezomeprazol należy do grupy farmakoterapeutycznej obejmującej leki stosowane w zaburzeniach związanych z nadkwaśnością, a dokładniej – jest inhibitorem pompy protonowej (kod ATC: A02B C05). Jego działanie opiera się na swoistym mechanizmie zmniejszania wydzielania kwasu żołądkowego. Warto podkreślić, że ezomeprazol jest S-izomerem omeprazolu, przy czym zarówno izomer R, jak i S omeprazolu wykazują podobną aktywność farmakodynamiczną.¹

Mechanizm działania

Ezomeprazol funkcjonuje jako słaba zasada, która w silnie kwasowym środowisku kanalików wydzielniczych komórek okładzinowych ulega gromadzeniu i przemianie do postaci czynnej. W tej formie skutecznie hamuje działanie enzymu H+/K+-ATP-azy, czyli tzw. pompy protonowej. Poprzez ten mechanizm lek blokuje zarówno podstawowe, jak i stymulowane wydzielanie kwasu żołądkowego.²

Efekty farmakodynamiczne

Badania kliniczne wykazały wyraźny wpływ ezomeprazolu na pH wewnątrzżołądkowe. U pacjentów z objawową chorobą refluksową przełyku po 5 dniach doustnego podawania ezomeprazolu w dawce 20 mg i 40 mg pH w świetle żołądka utrzymywało się powyżej wartości 4 przez odpowiednio średnio 13 i 17 godzin w ciągu doby. Istotne jest, że efekt ten jest podobny niezależnie od drogi podania leku – doustnej czy dożylnej.³

Analiza parametru AUC (pole pod krzywą) jako wskaźnika zastępczego dla stężenia w osoczu wykazała wyraźny związek między zahamowaniem wydzielania kwasu żołądkowego a ekspozycją na ezomeprazol po podaniu doustnym.⁴

W badaniach na zdrowych ochotnikach, którym podawano ezomeprazol dożylnie w dawce 80 mg w formie infuzji (bolus) trwającej 30 minut, a następnie w ciągłej infuzji dożylnej w dawce 8 mg/godz. przez 23,5 godziny, zaobserwowano utrzymywanie się pH w świetle żołądka powyżej 4 przez średnio 21 godzin w ciągu doby. Co więcej, pH powyżej 6 utrzymywało się przez 11–13 godzin w ciągu doby.⁵

Skuteczność kliniczna

Doustne podawanie ezomeprazolu w dawce 40 mg prowadzi do wygojenia refluksowego zapalenia błony śluzowej przełyku u około 78% pacjentów po 4 tygodniach leczenia. Wydłużenie terapii do 8 tygodni zwiększa ten odsetek do 93%, co potwierdza wysoką skuteczność leku.⁶

Przeprowadzono również istotne badanie kliniczne dotyczące krwawienia z wrzodu trawiennego. Było to randomizowane, kontrolowane placebo badanie prowadzone metodą podwójnie ślepej próby, w którym uczestniczyli pacjenci z potwierdzonym endoskopowo krwawieniem z wrzodu trawiennego o różnym stopniu nasilenia według klasyfikacji Forresta:

• stopień Ia – 9% pacjentów
• stopień Ib – 43% pacjentów
• stopień IIa – 38% pacjentów
• stopień IIb – 10% pacjentów

Pacjentów zrandomizowano do dwóch grup: otrzymującej ezomeprazol w postaci roztworu do infuzji (n = 375) lub otrzymującej placebo (n = 389). Po uzyskaniu hemostazy endoskopowej pacjenci z grupy badanej otrzymali ezomeprazol w dawce 80 mg w postaci infuzji dożylnej trwającej 30 minut, a następnie ciągłą infuzję dożylną w dawce 8 mg/godz. przez 72 godziny. Grupa kontrolna otrzymywała placebo przez ten sam okres. Po początkowym leczeniu trwającym 72 godziny wszyscy pacjenci otrzymywali ezomeprazol doustnie w dawce 40 mg przez 27 dni w celu utrzymania zahamowania wydzielania kwasu żołądkowego.⁷

Wyniki badania wykazały, że częstość nawrotów krwawienia w ciągu pierwszych 3 dni wyniosła 5,9% w grupie leczonej ezomeprazolem i 10,3% w grupie otrzymującej placebo. W dłuższej perspektywie, w okresie 30 dni po leczeniu, nawrót krwawienia nastąpił u 7,7% pacjentów leczonych ezomeprazolem w porównaniu do 13,6% pacjentów z grupy placebo. Dane te wskazują na istotną klinicznie przewagę ezomeprazolu nad placebo w zapobieganiu nawrotom krwawienia z wrzodu trawiennego.⁸

Efekty endokrynologiczne

Podczas leczenia lekami przeciwwydzielniczymi, w tym ezomeprazolem, obserwuje się fizjologiczne zwiększenie stężenia gastryny w surowicy, co stanowi odpowiedź organizmu na zmniejszenie wydzielania kwasu solnego. Ponadto, z powodu zmniejszonej kwaśności żołądka, zwiększa się również stężenie chromograniny A (CgA). Jest to istotna informacja kliniczna, ponieważ zwiększone stężenie CgA może zakłócać badania wykrywające obecność guzów neuroendokrynnych.⁹

Dostępne dane kliniczne wskazują, że leczenie inhibitorami pompy protonowej powinno zostać przerwane na okres od pięciu dni do dwóch tygodni przed planowanymi pomiarami stężenia CgA. Przerwa ta ma na celu umożliwienie powrotu stężenia CgA, które mogło zostać mylnie zwiększone w wyniku leczenia inhibitorami pompy protonowej, do zakresu referencyjnego.¹⁰

Efekty długotrwałego stosowania

Długotrwałe stosowanie ezomeprazolu, zarówno u dzieci, jak i u dorosłych, wiąże się z kilkoma obserwacjami klinicznymi:

1. Zwiększenie liczby komórek ECL (enterochromaffinopodobnych) – efekt ten najprawdopodobniej jest związany ze zwiększonym stężeniem gastryny w surowicy. Aktualne dane wskazują, że obserwacje te nie mają istotnego znaczenia klinicznego.¹¹
2. Nieco zwiększona częstość występowania torbieli gruczołowych żołądka – zmiany te są uznawane za fizjologiczną konsekwencję silnego zahamowania wydzielania kwasu żołądkowego. Mają one charakter łagodny i wydają się być odwracalne.¹²

Wpływ na mikroflorę przewodu pokarmowego

Zmniejszona kwaśność wewnątrz żołądka, niezależnie od przyczyny tego stanu, prowadzi do zwiększenia liczby bakterii, które w warunkach fizjologicznych występują w przewodzie pokarmowym. W związku z tym, stosowanie inhibitorów pompy protonowej, w tym ezomeprazolu, może prowadzić do nieznacznego zwiększenia ryzyka zakażeń przewodu pokarmowego wywoływanych przez bakterie takie jak Salmonella i Campylobacter. U pacjentów hospitalizowanych zwiększa się również prawdopodobieństwo zakażenia Clostridium difficile.¹³