Właściwości farmakodynamiczne
Dalacin C 75 mg/5 ml

Właściwości farmakodynamiczne leku Dalacin C

Klindamycyna, substancja czynna preparatu Dalacin C (75 mg/5 ml, granulat do sporządzania syropu), należy do grupy farmakoterapeutycznej linkozamidów – antybiotyków stosowanych ogólnie, sklasyfikowanych kodem ATC J01FF01. Lek charakteryzuje się szerokim spektrum działania przeciwbakteryjnego, które obejmuje zarówno bakterie tlenowe, jak i beztlenowe, a także niektóre pierwotniaki i grzyby.¹

Mechanizm działania

Klindamycyna działa poprzez hamowanie syntezy ściany komórkowej bakterii. Jej mechanizm działania opiera się na wiązaniu z podjednostką 50S rybosomu bakteryjnego, co wpływa zarówno na proces składania rybosomu, jak i na proces translacji białek. Istotne jest to, że pomimo braku aktywności fosforanu klindamycyny w warunkach in vitro, związek ten ulega szybkiej hydrolizie in vivo, przekształcając się w farmakologicznie czynną formę klindamycyny. W standardowych dawkach terapeutycznych klindamycyna wykazuje działanie bakteriostatyczne in vitro.²

Działanie farmakodynamiczne

Skuteczność przeciwbakteryjna klindamycyny jest ściśle związana z czasem, przez który jej stężenie we krwi przewyższa wartość minimalnego stężenia hamującego (MIC, ang. minimum inhibitory concentration) wyznaczonego dla konkretnego drobnoustroju chorobotwórczego. Parametr ten, wyrażany jako %T/MIC, stanowi kluczowy wskaźnik efektywności terapeutycznej leku.³

Mechanizmy oporności bakteryjnej

Oporność bakterii na klindamycynę rozwija się poprzez kilka mechanizmów, z których najczęstsze to:⁴

• Mutacje rybosomalnego miejsca wiązania antybiotyku w rRNA
• Metylacja określonych nukleotydów w obrębie RNA 23S podjednostki 50S rybosomu
• Zmiany w białkach rybosomalnych (mechanizm występujący sporadycznie)
• Modyfikacja struktury antybiotyku
• Aktywne wypompowywanie leku z wnętrza komórki bakteryjnej (rzadko występujący mechanizm)

Wspomniane zmiany w strukturze rybosomalnej mogą prowadzić do oporności krzyżowej na makrolidy i streptograminy B, co określane jest jako fenotyp MLSB. Istotnym zjawiskiem klinicznym jest także oporność indukowalna przez makrolidy, występująca w izolatach bakterii opornych na tę grupę antybiotyków. Można ją wykryć metodą dyfuzji krążkowej lub metodą rozcieńczeń w bulionie. Klindamycyna i linkomycyna wykazują całkowitą oporność krzyżową.⁵

Częstość występowania oporności na klindamycynę jest zróżnicowana i zależy od gatunku bakterii oraz regionu geograficznego. Wyższy poziom oporności obserwuje się w przypadku izolatów gronkowca opornego na metycylinę (MRSA) oraz pneumokoków opornych na penicylinę w porównaniu do szczepów wrażliwych na te antybiotyki.⁶

Spektrum aktywności przeciwdrobnoustrojowej

Klindamycyna wykazuje aktywność przeciwbakteryjną wobec szerokiego spektrum drobnoustrojów, co potwierdzono w badaniach in vitro. Spektrum działania obejmuje następujące grupy patogenów:⁷

Bakterie tlenowe

Bakterie Gram-dodatnie:

• Staphylococcus aureus (izolaty wrażliwe na metycylinę)
• Gronkowce koagulazo-ujemne (izolaty wrażliwe na metycylinę)
• Streptococcus pneumoniae (izolaty wrażliwe na penicylinę)
• Paciorkowce beta-hemolizujące grupy A, B, C i G
• Paciorkowce zieleniące
• Corynebacterium spp.

Bakterie Gram-ujemne:

• Chlamydia trachomatis

Bakterie beztlenowe

Bakterie Gram-dodatnie:

• Actinomyces spp.
• Clostridioides spp. (z wyjątkiem Clostridioides difficile)
• Eggerthella (Eubacterium) spp.
• Peptococcus spp.
• Peptostreptococcus spp. (Finegoldia magna, Micromonas micros)
• Propionibacterium acnes

Bakterie Gram-ujemne:

• Bacteroides spp.
• Fusobacterium spp.
• Gardnerella vaginalis
• Prevotella spp.

Grzyby i pierwotniaki

Grzyby:

• Pneumocystis jirovecii

Pierwotniaki:

• Toxoplasma gondii
• Plasmodium falciparum

Powyższe zestawienie obejmuje drobnoustroje, wobec których klindamycyna wykazuje aktywność in vitro.⁸

Wartości graniczne MIC

Rozpowszechnienie oporności nabytej u poszczególnych gatunków drobnoustrojów może znacząco różnić się w zależności od lokalizacji geograficznej oraz zmieniać się w czasie. Z tego powodu, podczas podejmowania decyzji terapeutycznych, szczególnie w przypadku ciężkich zakażeń, zaleca się kierowanie lokalnymi danymi dotyczącymi oporności bakterii. W sytuacjach wątpliwości co do przydatności klindamycyny w leczeniu określonych infekcji, wskazana jest konsultacja z ekspertem.⁹

W przypadku ciężkich zakażeń oraz gdy dotychczasowe leczenie nie przynosi oczekiwanych efektów, rekomendowana jest diagnostyka mikrobiologiczna połączona z weryfikacją czynnika etiologicznego i określeniem jego wrażliwości na klindamycynę.¹⁰

Interpretacja wyników badań wrażliwości na klindamycynę opiera się na wartościach granicznych minimalnych stężeń hamujących (MIC) ustalonych przez Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST) dla antybiotyków podawanych ogólnie.¹¹

S (ang. susceptible) – wrażliwy; R (ang. resistant) – oporny
a zawartość klindamycyny w krążku — 2 µg

Powyższa tabela przedstawia wartości graniczne MIC oraz wartości graniczne średnicy stref zahamowania wzrostu w metodzie dyfuzyjno-krążkowej dla różnych grup drobnoustrojów. ^{S ≥ R 12}

Dla zapewnienia kontroli jakości badań wrażliwości na klindamycynę, EUCAST opracował akceptowalne zakresy wartości MIC oraz średnicy stref zahamowania wzrostu dla szczepów referencyjnych, co prezentuje poniższa tabela.¹³

ATCC® to zastrzeżony znak towarowy American Type Culture Collection

Ta tabela zawiera zakresy referencyjne dla dwóch szczepów kontrolnych: Staphylococcus aureus ATCC 29213 oraz Streptococcus pneumoniae ATCC 49619, które są wykorzystywane do walidacji wyników badań lekowrażliwości.¹⁴