Właściwości farmakodynamiczne
Cefazolin MIP Pharma 2 g

Właściwości farmakodynamiczne cefazoliny

Cefazolina należy do grupy farmakoterapeutycznej cefalosporyn pierwszej generacji (kod ATC: J01DB04) i wykazuje działanie bakteriobójcze, co oznacza, że aktywnie zabija drobnoustroje, a nie tylko hamuje ich wzrost. Lek podawany jest w postaci pozajelitowej jako proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań lub infuzji, zawierający 2096,72 mg cefazoliny sodowej, co odpowiada 2000 mg substancji czynnej – cefazoliny.¹

Mechanizm działania

Cefalosporyny, w tym cefazolina, działają poprzez hamowanie syntezy ściany komórkowej bakterii w fazie wzrostu. Mechanizm ten polega na blokowaniu aktywności białek wiążących penicylinę (PBP), takich jak transpeptydazy, które są kluczowe dla prawidłowego formowania się ściany komórkowej bakterii. Zakłócenie tego procesu prowadzi do śmierci komórki bakteryjnej, co stanowi podstawę bakteriobójczego działania leku.²

Zależność farmakodynamiczno-farmakokinetyczna (PK/PD)

Dla skuteczności cefalosporyn, w tym cefazoliny, kluczowym parametrem farmakodynamicznym jest czas, w którym stężenie leku w postaci niezwiązanej utrzymuje się powyżej minimalnego stężenia hamującego (MIC) dla danego patogenu. Parametr ten wyrażany jest jako procent okresu dawkowania (%T>MIC) i stanowi najważniejszy wskaźnik korelujący ze skutecznością in vivo.^MIC).”>3

Wartości graniczne PK/PD nieodnoszące się do gatunku zostały ustalone na poziomie:

• ≤ 1 mg/l – szczepy wrażliwe ^{2 mg/l”>4}
• > 2 mg/l – szczepy oporne ^{2 mg/l”>5}

Mechanizmy oporności bakterii na cefazolinę

Oporność bakterii na cefazolinę może rozwijać się poprzez kilka mechanizmów:⁶

1. Inaktywacja przez beta-laktamazy – cefazolina charakteryzuje się wysoką odpornością na penicylinazy bakterii Gram-dodatnich, natomiast wykazuje niską odporność na beta-laktamazy kodowane na plazmidach (np. beta-laktamazy o rozszerzonym spektrum działania) oraz beta-laktamazy typu AmpC kodowane chromosomalnie.⁷
2. Zmniejszenie powinowactwa PBP – zmniejszone powinowactwo białek wiążących penicylinę do cefazoliny może wynikać z mutacji. Ten mechanizm odpowiada za nabytą oporność pneumokoków i innych paciorkowców. W przypadku gronkowców metycylinoopornych i oksacylinoopornych, oporność wynika z wytwarzania dodatkowego PBP o zmniejszonym powinowactwie do cefazoliny.⁸
3. Ograniczona penetracja leku – niewystarczające przenikanie cefazoliny przez ścianę komórkową bakterii Gram-ujemnych może ograniczać dostęp do miejsca działania, co prowadzi do niedostatecznego zahamowania białek PBP.⁹
4. Aktywne usuwanie leku – pompy błonowe mogą aktywnie wypompowywać cefazolinę z wnętrza komórki bakteryjnej, obniżając jej wewnątrzkomórkowe stężenie i skuteczność.¹⁰

Warto zaznaczyć, że między cefazoliną a innymi cefalosporynami i penicylinami występuje częściowa lub całkowita oporność krzyżowa, co oznacza, że bakterie oporne na jeden z tych antybiotyków mogą wykazywać oporność również na cefazolinę.¹¹

Wartości graniczne MIC

Według wytycznych Europejskiego Komitetu Badania Wrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST, 2013-02-11), minimalne stężenia hamujące (MIC) określające wrażliwość lub oporność drobnoustrojów na cefazolinę przedstawiają się następująco:¹²

Uwaga A: Wrażliwość gronkowców na cefalosporyny jest wnioskowana na podstawie wrażliwości na cefoksytynę, z wyjątkiem ceftazydymu, cefiksymu i ceftibutenu, które nie cechują się wartościami granicznymi i nie należy ich stosować w przypadku zakażeń gronkowcowych. Niektóre szczepy S. aureus oporne na metycylinę są wrażliwe na ceftarolinę.¹³

Uwaga B: Wrażliwość paciorkowców grup A, B, C i G na antybiotyki beta-laktamowe jest wnioskowana na podstawie wrażliwości na penicylinę.¹⁴

Spektrum przeciwbakteryjne

Spektrum przeciwbakteryjne cefazoliny obejmuje różne drobnoustroje, sklasyfikowane na podstawie danych z badań in vitro oraz in vivo. Należy zauważyć, że część drobnoustrojów wykazuje wrażliwość na cefazolinę w warunkach laboratoryjnych (in vitro), ale nie ma to znaczenia klinicznego – takie drobnoustroje klasyfikuje się jako oporne.¹⁵

Częstość występowania nabytej oporności może różnić się w zależności od regionu geograficznego i czasu wyizolowania danego drobnoustroju. Dlatego istotne jest posiadanie aktualnych informacji o lokalnej oporności, szczególnie przy leczeniu ciężkich zakażeń. W razie wątpliwości co do skuteczności cefazoliny w kontekście lokalnych danych o oporności, wskazana jest konsultacja ze specjalistą. W przypadku ciężkich zakażeń lub niepowodzenia terapii zaleca się przeprowadzenie badania mikrobiologicznego, obejmującego identyfikację drobnoustroju i określenie jego wrażliwości na cefazolinę.¹⁶

Kategorie drobnoustrojów według wrażliwości na cefazolinę

Drobnoustroje powszechnie wrażliwe:

• Bakterie Gram-dodatnie tlenowe
  • Staphylococcus aureus (wrażliwe na metycylinę)¹⁷

Drobnoustroje, u których oporność nabyta może stanowić problem:

• Bakterie Gram-dodatnie tlenowe
  • Beta-hemolizujące paciorkowce grupy A, B, C i G¹⁸
  • Staphylococcus epidermidis (wrażliwe na metycylinę)¹⁹
  • Streptococcus pneumoniae²⁰

Drobnoustroje oporne:

• Bakterie Gram-dodatnie tlenowe
  • Staphylococcus aureus (oporne na metycylinę)²¹
• Bakterie Gram-ujemne tlenowe
  • Citrobacter spp.²²
  • Enterobacter spp.²³
  • Klebsiella pneumoniae²⁴
  • Morganella morganii²⁵
  • Proteus mirabilis²⁶
  • Proteus stuartii²⁷
  • Proteus vulgaris²⁸
  • Pseudomonas aeruginosa²⁹
  • Serratia spp.³⁰