Właściwości farmakodynamiczne

Bisoprolol należy do grupy farmakoterapeutycznej selektywnych leków beta-adrenolitycznych (kod ATC: C07AB07). Jest to substancja czynna o wysokiej selektywności względem receptorów beta-1-adrenergicznych, która nie wykazuje wewnętrznej aktywności sympatykomimetycznej ani działania stabilizującego błony komórkowe. ¹

Mechanizm działania

Bisoprolol charakteryzuje się niewielkim powinowactwem do receptorów beta-2-adrenergicznych zlokalizowanych w mięśniach gładkich oskrzeli i naczyń krwionośnych, a także do receptorów beta-2 uczestniczących w regulacji metabolicznej. Dzięki tej właściwości, bisoprolol zazwyczaj nie wpływa na opór w drogach oddechowych ani na procesy metaboliczne zależne od receptorów beta-2-adrenergicznych. Selektywność wobec receptorów beta-1 utrzymuje się również poza terapeutycznym zakresem dawkowania. ²

Wskazania terapeutyczne i działanie kliniczne

Bisoprolol znajduje zastosowanie w leczeniu trzech głównych schorzeń układu sercowo-naczyniowego: nadciśnienia tętniczego, dławicy piersiowej oraz niewydolności serca. Mimo prowadzonych badań, dokładny mechanizm przeciwnadciśnieniowego działania bisoprololu, podobnie jak innych beta-1-adrenolityków, pozostaje nie w pełni wyjaśniony. Zaobserwowano jednak, że bisoprolol znacząco obniża aktywność reninową osocza. ³

Działanie przeciwdławicowe bisoprololu wynika z hamowania receptorów beta w sercu, co prowadzi do osłabienia odpowiedzi na pobudzenie współczulne. Efektem tego jest zwolnienie akcji serca oraz zmniejszenie kurczliwości mięśnia sercowego, co skutkuje redukcją zapotrzebowania mięśnia sercowego na tlen. ⁴

Przy podaniu doraźnym u pacjentów z chorobą wieńcową bez współistniejącej przewlekłej niewydolności serca, bisoprolol powoduje spowolnienie rytmu serca oraz zmniejszenie objętości wyrzutowej, co prowadzi do obniżenia pojemności minutowej i zużycia tlenu. Podczas długotrwałej terapii początkowo zwiększony opór obwodowy ulega zmniejszeniu. ⁵

Badania kliniczne w niewydolności serca

Skuteczność bisoprololu w leczeniu niewydolności serca została potwierdzona w kluczowych badaniach klinicznych. W badaniu CIBIS II uczestniczyło 2647 pacjentów, z których 83% (n=2202) zakwalifikowano do III klasy według klasyfikacji NYHA, a 17% (n=445) do klasy IV. Wszyscy pacjenci cierpieli na stabilną, objawową niewydolność skurczową serca z frakcją wyrzutową lewej komory ≤35% potwierdzoną w badaniu echokardiograficznym. ⁶

Wyniki badania CIBIS II wykazały istotne korzyści kliniczne ze stosowania bisoprololu:

• Zmniejszenie umieralności ogólnej z 17,3% do 11,8% (względna redukcja o 34%)
• Zmniejszenie częstości nagłych zgonów z 6,3% do 3,6% (względna redukcja o 44%)
• Zmniejszenie liczby hospitalizacji z powodu zaostrzenia niewydolności serca z 17,6% do 12% (względna redukcja o 36%)
• Znacząca poprawa stanu czynnościowego pacjentów według klasyfikacji NYHA

Podczas rozpoczynania leczenia bisoprololem i zwiększania jego dawki odnotowano przypadki hospitalizacji z powodu: bradykardii (0,53%), niedociśnienia tętniczego (0,23%) oraz ostrej dekompensacji niewydolności serca (4,97%). Częstość tych zdarzeń nie była jednak większa niż w grupie placebo (odpowiednio: 0%, 0,3% i 6,74%). W całym okresie badania liczba udarów mózgu prowadzących do zgonu lub inwalidztwa wyniosła 20 w grupie leczonej bisoprololem i 15 w grupie otrzymującej placebo. ⁷

Kolejne istotne badanie, CIBIS III, objęło 1010 pacjentów w wieku ≥65 lat z łagodną do umiarkowanej przewlekłą niewydolnością serca (klasa II lub III według NYHA), frakcją wyrzutową lewej komory ≤35%, którzy nie byli wcześniej leczeni inhibitorami ACE, lekami beta-adrenolitycznymi ani antagonistami receptora angiotensyny. Protokół badania obejmował początkowy 6-miesięczny okres leczenia bisoprololem lub enalaprylem, a następnie 6-24 miesięczny okres terapii skojarzonej oboma lekami. ⁸

W badaniu CIBIS III zaobserwowano zwiększoną tendencję do nasilania niewydolności serca u pacjentów, którzy w pierwszych 6 miesiącach przyjmowali bisoprolol. Analiza per protocol nie wykazała jednak, aby leczenie rozpoczęte od bisoprololu było gorsze w porównaniu z terapią rozpoczętą od enalaprylu. Złożony punkt końcowy (zgon lub hospitalizacja) na koniec badania występował z podobną częstością w obu grupach – 32,4% w grupie rozpoczynającej terapię od bisoprololu vs. 33,1% w grupie rozpoczynającej od enalaprylu (populacja per protocol). Badanie to potwierdziło, że bisoprolol może być z powodzeniem stosowany u osób w podeszłym wieku z przewlekłą niewydolnością serca o nasileniu łagodnym do umiarkowanego. ⁹