Właściwości farmakodynamiczne
Benodil 0,5 mg/ml

Podstawowa charakterystyka farmakodynamiczna budezonidu

Budezonid jest glikokortykosteroidem o silnym miejscowym działaniu przeciwzapalnym, przeciwalergicznym, przeciwwysiękowym i przeciwobrzękowym, charakteryzującym się mniejszą częstością występowania i nasileniem działań niepożądanych w porównaniu do kortykosteroidów doustnych. Substancja należy do grupy farmakoterapeutycznej: inne leki stosowane w chorobach obturacyjnych dróg oddechowych podawane drogą wziewną, glikokortykosteroidy (kod ATC: R03BA02).¹

Mechanizm działania na drogi oddechowe

Budezonid wywiera wielokierunkowe działanie na drogi oddechowe poprzez:²

• Hamowanie powstawania, gromadzenia i uwalniania mediatorów z komórek tucznych, granulocytów zasadochłonnych i makrofagów³
• Zmniejszenie nadmiernej wrażliwości oskrzeli na bodźce egzogenne⁴
• Hamowanie bodźców cholinergicznych, co prowadzi do zmniejszenia wytwarzania wydzieliny⁵
• Uszczelnienie nabłonka i śródbłonka⁶
• Zmniejszenie objawów zapalenia (obrzęk, naciek komórkowy)⁷
• Zwiększenie skuteczności beta-2-sympatykomimetyków (działanie permisywne)⁸

Molekularny mechanizm działania

Specyficzny mechanizm działania budezonidu związany jest z indukcją specyficznych białek, takich jak makrokortyna. Biosynteza tych białek wymaga czasu, co wyjaśnia opóźnione wystąpienie pełnej skuteczności terapeutycznej substancji. Makrokortyna działa poprzez hamowanie fosfolipazy A2 w procesie przemiany kwasu arachidonowego, zapobiegając syntezie mediatorów reakcji zapalnej, w tym leukotrienów.⁹

Szczegółowy mechanizm przeciwzapalnego działania glikokortykosteroidów w terapii astmy nie został w pełni poznany. Kluczowe znaczenie mają prawdopodobnie reakcje przeciwzapalne, w tym hamowanie uwalniania mediatorów zapalnych oraz hamowanie odpowiedzi immunologicznej zależnej od cytokin.¹⁰

Bezpieczeństwo systemowe

Nawet przy długotrwałym stosowaniu budezonidu nie przewiduje się wystąpienia znaczących klinicznie działań niepożądanych ogólnoustrojowych, co jest związane z szybkim metabolizmem wątrobowym przypadkowo spożytej lub wstrzykniętej substancji. W trakcie długotrwałej terapii nie zaobserwowano zaniku błony śluzowej oskrzeli.¹¹

Wpływ na oś podwzgórze-przysadka-nadnercza

Badania z udziałem zdrowych ochotników wykazały zależny od dawki wpływ budezonidu na stężenie kortyzolu w osoczu i moczu. Budezonid w postaci suchego proszku podawanego przez Turbuhaler w zalecanych dawkach wykazuje istotnie mniejszy wpływ na czynność kory nadnerczy niż prednizon w dawce 10 mg, co potwierdzono w testach z ACTH.¹²

W badaniach budezonidu stosowanego w postaci proszku do inhalacji u zdrowych ochotników zaobserwowano zależny od dawki wpływ na stężenie kortyzolu w osoczu i w moczu. Budezonid podawany wziewnie w zalecanych dawkach wywiera znacząco mniejszy wpływ na czynność kory nadnerczy w porównaniu z prednizonem w dawce 10 mg, co potwierdzono w badaniu z ACTH.¹³

Skuteczność kliniczna i czas wystąpienia efektu

Początek działania terapeutycznego

Po podaniu pojedynczej dawki budezonidu w postaci wziewnej za pomocą inhalatora proszkowego, poprawa czynności płuc jest obserwowana już w ciągu kilku godzin. W warunkach terapeutycznych, poprawa parametrów płucnych następuje w ciągu dwóch dni od rozpoczęcia leczenia, chociaż maksymalna skuteczność może być osiągnięta dopiero po 4 tygodniach terapii.¹⁴

Porównanie skuteczności wg drogi podania

W badaniu klinicznym z udziałem pacjentów z astmą, porównującym skuteczność budezonidu podawanego wziewnie i doustnie w dawkach zapewniających podobną biodostępność ogólnoustrojową, wykazano statystycznie istotną przewagę formy wziewnej nad placebo, przy braku podobnej zależności dla formy doustnej. Sugeruje to, że działanie terapeutyczne standardowych dawek budezonidu wziewnego wynika w znacznym stopniu z bezpośredniego oddziaływania na drogi oddechowe.¹⁵

Wpływ na reaktywność dróg oddechowych

Wykazano, że budezonid zmniejsza reaktywność dróg oddechowych na histaminę i metacholinę u pacjentów z nadreaktywnością oskrzeli.¹⁶

W badaniu prowokacyjnym udowodniono, że wcześniejsze leczenie budezonidem przez cztery tygodnie prowadzi do zmniejszenia zwężenia oskrzeli zarówno w natychmiastowych, jak i opóźnionych reakcjach astmatycznych.¹⁷

Zastosowanie w astmie wysiłkowej

Przewlekłe leczenie budezonidem w postaci wziewnej wykazuje skuteczność w zapobieganiu napadom astmy indukowanym wysiłkiem fizycznym.¹⁸

Wpływ na wzrost u dzieci i młodzieży

Obserwacje kliniczne wykazały początkowe, niewielkie i zazwyczaj przemijające zmniejszenie wzrostu (o około 1 cm), występujące głównie w pierwszym roku terapii budezonidem. Dane z długoterminowych badań sugerują, że dzieci i młodzież leczone wziewnym budezonidem ostatecznie osiągają swój przewidywany wzrost w wieku dorosłym.¹⁹

Jednak w długotrwałym podwójnie zaślepionym badaniu klinicznym, w którym dawka budezonidu nie była stopniowo zmniejszana do najmniejszej dawki skutecznej, dzieci i młodzież leczone wziewnym budezonidem były w wieku dorosłym średnio o 1,2 cm niższe niż osoby z grupy placebo.²⁰

Skuteczność kliniczna w różnych grupach pacjentów

Skuteczność w astmie

Efektywność budezonidu została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych, które wykazały jego skuteczność zarówno u dorosłych, jak i u dzieci, przy stosowaniu raz lub dwa razy na dobę w leczeniu profilaktycznym przewlekłej astmy.²¹

Skuteczność w zespole krupu

Budezonid był porównywany z placebo w szeregu badań klinicznych u dzieci z zespołem krupu.²²

W randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu klinicznym kontrolowanym placebo u 87 dzieci (w wieku od 7 miesięcy do 9 lat) hospitalizowanych z klinicznym rozpoznaniem zespołu krupu oceniano skuteczność budezonidu w łagodzeniu objawów i skracaniu czasu hospitalizacji. Pacjenci otrzymywali początkowo 2 mg budezonidu lub placebo, a następnie co 12 godzin 1 mg budezonidu albo placebo. W grupie leczonej budezonidem zaobserwowano statystycznie znamienną poprawę punktacji objawów zespołu krupu po 12 oraz po 24 godzinach stosowania. Dodatkowo, w podgrupie pacjentów z początkową punktacją objawów zespołu krupu powyżej 3, poprawa była widoczna już po 2 godzinach od podania leku. Czas hospitalizacji uległ skróceniu o 33%.²³

W innym randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu klinicznym kontrolowanym placebo porównywano skuteczność budezonidu i placebo u 83 niemowląt i dzieci (w wieku od 6 miesięcy do 8 lat) hospitalizowanych z powodu umiarkowanego do ciężkiego zespołu krupu. Pacjenci otrzymywali 2 mg budezonidu lub placebo co 12 godzin, przez okres nie dłuższy niż 36 godzin lub do momentu wypisania ze szpitala. Łączna punktacja objawów zespołu krupu była oceniana w 0, 2, 6, 12, 24, 36 oraz 48 godzin po podaniu pierwszej dawki. Po 2 godzinach zarówno grupa otrzymująca budezonid, jak i placebo wykazywały podobną poprawę w zakresie punktacji objawów zespołu krupu, bez statystycznie istotnych różnic. Natomiast po 6 godzinach od podania punktacja objawów w grupie leczonej budezonidem uległa statystycznie znamiennej poprawie w porównaniu z grupą placebo, a poprawa ta utrzymywała się po 12 oraz po 24 godzinach.²⁴