Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania produktu leczniczego Aripilek

Stosowanie produktu leczniczego Aripilek wymaga zachowania szczególnej ostrożności ze względu na szereg potencjalnych zagrożeń związanych z terapią arypiprazolem. Pacjent powinien pozostawać pod ścisłą obserwacją szczególnie w początkowym okresie leczenia, gdyż poprawa kliniczna może nastąpić w ciągu kilku dni do kilku tygodni od rozpoczęcia terapii¹.

Zachowania samobójcze

Należy zwrócić szczególną uwagę na ryzyko zachowań samobójczych, gdyż są one ściśle związane z chorobami psychicznymi i zaburzeniami nastroju. Zgłaszano przypadki takich zachowań wkrótce po rozpoczęciu lub zmianie leczenia przeciwpsychotycznego, w tym terapii arypiprazolem. Pacjenci z grupy wysokiego ryzyka powinni być poddani ścisłemu nadzorowi w trakcie leczenia².

Zaburzenia sercowo-naczyniowe

Szczególną ostrożność należy zachować przy podawaniu produktu leczniczego Aripilek pacjentom z chorobami układu sercowo-naczyniowego. Dotyczy to pacjentów z:

• zawałem mięśnia sercowego w wywiadzie
• chorobą niedokrwienną serca
• niewydolnością serca
• zaburzeniami przewodzenia
• chorobą naczyń mózgowych

Ostrożność jest wskazana również w stanach predysponujących do niedociśnienia, takich jak odwodnienie, zmniejszenie objętości krwi krążącej, a także podczas równoczesnego stosowania leków przeciwnadciśnieniowych. Należy zachować ostrożność również u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, w tym postępującym lub złośliwym³.

Ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej

Po zastosowaniu leków przeciwpsychotycznych obserwowano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (VTE – venous thromboembolism). U pacjentów leczonych lekami przeciwpsychotycznymi często występują nabyte czynniki ryzyka VTE, dlatego przed rozpoczęciem oraz w trakcie leczenia produktem Aripilek należy zidentyfikować wszystkie możliwe czynniki ryzyka i wdrożyć odpowiednie środki zapobiegawcze⁴.

Wydłużenie odstępu QT

W badaniach klinicznych częstość występowania wydłużenia odstępu QT podczas terapii arypiprazolem była porównywalna z placebo. Jednakże należy zachować ostrożność podczas stosowania produktu Aripilek u pacjentów, u których w wywiadzie rodzinnym stwierdzono wydłużenie odstępu QT⁵.

Zaburzenia pozapiramidowe

Późne dyskinezy

W badaniach klinicznych trwających nie dłużej niż rok niezbyt często zgłaszano przypadki dyskinez związanych z leczeniem arypiprazolem. Jeżeli u pacjentów leczonych produktem Aripilek wystąpią objawy przedmiotowe lub podmiotowe późnych dyskinez, należy rozważyć zmniejszenie dawki lub odstawienie leku. Istotne jest, że objawy te mogą się czasami nasilić lub nawet pojawić dopiero po zakończeniu terapii⁶.

Inne objawy pozapiramidowe

W badaniach klinicznych u dzieci i młodzieży leczonych arypiprazolem obserwowano objawy takie jak akatyzja oraz parkinsonizm. W przypadku wystąpienia objawów przedmiotowych i podmiotowych zaburzeń pozapiramidowych u pacjenta przyjmującego produkt Aripilek, należy rozważyć redukcję dawki oraz wprowadzić ścisłą kontrolę kliniczną⁷.

Złośliwy Zespół Neuroleptyczny (NMS)

Złośliwy Zespół Neuroleptyczny (NMS) jest potencjalnie śmiertelnym zespołem objawów, który może wystąpić w związku ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych. W badaniach klinicznych odnotowano rzadkie przypadki NMS w trakcie leczenia arypiprazolem. Charakterystyczne objawy kliniczne NMS obejmują:

• bardzo wysoką gorączkę – jeden z podstawowych objawów, który może być też jedynym wczesnym symptomem
• sztywność mięśni – utrudniającą poruszanie się i zmiany pozycji ciała
• zaburzenia świadomości – od splątania do śpiączki
• objawy niestabilności autonomicznego układu nerwowego:
  • nieregularne tętno
  • wahania ciśnienia krwi
  • częstoskurcz
  • obfite pocenie się
  • zaburzenia rytmu serca

Mogą wystąpić również objawy dodatkowe, jak: zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatynowej, mioglobinuria (rabdomioliza) oraz ostra niewydolność nerek. Należy jednak zauważyć, że zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatynowej i rabdomioliza mogą wystąpić również niezależnie od NMS. W przypadku pojawienia się wyżej wymienionych objawów lub niewyjaśnionej wysokiej gorączki, nawet bez dodatkowych objawów NMS, należy przerwać podawanie wszystkich leków przeciwpsychotycznych, w tym produktu Aripilek⁸.

Drgawki

W badaniach klinicznych niezbyt często notowano przypadki napadów drgawkowych podczas terapii arypiprazolem. Z tego powodu produkt Aripilek należy stosować z ostrożnością u pacjentów, u których w przeszłości występowały napady drgawek lub u których stwierdzono choroby predysponujące do ich wystąpienia⁹.

Pacjenci w podeszłym wieku z psychozą związaną z demencją

Zwiększona śmiertelność

Badania kliniczne przeprowadzone z udziałem pacjentów w podeszłym wieku z psychozą związaną z chorobą Alzheimera (średnia wieku: 82,4 lata; zakres: 56-99 lat) wykazały zwiększone ryzyko zgonu u osób leczonych arypiprazolem w porównaniu z grupą otrzymującą placebo. Częstość zgonów wynosiła 3,5% w grupie arypiprazolu w porównaniu do 1,7% w grupie placebo. Mimo że przyczyny zgonów były zróżnicowane, większość z nich wydawała się być związana z chorobami układu krążenia (np. niewydolność serca, nagłe zgony) lub infekcjami (np. zapalenie płuc)¹⁰.

Działania niepożądane dotyczące krążenia mózgowego

W tych samych badaniach odnotowano także działania niepożądane związane z krążeniem mózgowym (np. udar, przejściowe napady niedokrwienia), w tym o przebiegu zakończonym zgonem (średnia wieku pacjentów: 84 lata; zakres: 78-88 lat). W badaniach tych u 1,3% pacjentów leczonych arypiprazolem wystąpiły działania niepożądane dotyczące krążenia mózgowego w porównaniu z 0,6% osób otrzymujących placebo. Różnica ta nie była statystycznie istotna. Należy jednak podkreślić, że w jednym z badań z zastosowaniem ustalonego dawkowania zaobserwowano istotną zależność między dawką arypiprazolu a częstością występowania działań niepożądanych ze strony krążenia mózgowego¹¹.

Produkt leczniczy Aripilek nie jest wskazany w leczeniu pacjentów z psychozą związaną z demencją¹².

Hiperglikemia i cukrzyca

U pacjentów leczonych lekami przeciwpsychotycznymi, w tym arypiprazolem, obserwowano przypadki hiperglikemii, niekiedy bardzo ciężkiej, przebiegającej z kwasicą ketonową, śpiączką hiperosmotyczną lub prowadzącej do zgonu. Do czynników zwiększających ryzyko wystąpienia ciężkich powikłań należą otyłość oraz cukrzyca w wywiadzie rodzinnym. W badaniach klinicznych z arypiprazolem nie wykazano istotnych różnic w częstości występowania działań niepożądanych związanych z hiperglikemią (w tym cukrzycy) lub nieprawidłowych wartości laboratoryjnych stężenia glukozy w porównaniu do placebo¹³.

Należy jednak zaznaczyć, że nie jest dostępna dokładna ocena ryzyka wystąpienia działań niepożądanych związanych z hiperglikemią, która pozwalałaby na bezpośrednie porównanie ryzyka podczas leczenia arypiprazolem i innymi atypowymi lekami przeciwpsychotycznymi. Pacjenci leczeni jakimkolwiek lekiem przeciwpsychotycznym, w tym produktem Aripilek, powinni być obserwowani pod kątem wystąpienia objawów związanych z hiperglikemią, takich jak:

• nadmierne pragnienie
• wielomocz
• nadmierny apetyt
• osłabienie

Pacjenci z cukrzycą lub czynnikami ryzyka jej rozwoju powinni być regularnie monitorowani w celu oceny kontroli glikemii¹⁴.

Nadwrażliwość

Podczas stosowania arypiprazolu mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości charakteryzujące się objawami alergicznymi¹⁵.

Zwiększenie masy ciała

Zwiększenie masy ciała, obserwowane u pacjentów ze schizofrenią i zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym, jest zwykle spowodowane współistniejącymi chorobami, stosowaniem leków przeciwpsychotycznych o znanym wpływie na masę ciała oraz nieprawidłowym stylem życia. Może ono prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych. Po wprowadzeniu referencyjnego produktu do obrotu obserwowano przypadki zwiększenia masy ciała u pacjentów leczonych arypiprazolem, głównie przy współistnieniu istotnych czynników ryzyka, takich jak cukrzyca, zaburzenia tarczycy lub gruczolak przysadki. W badaniach klinicznych arypiprazol nie powodował istotnego klinicznie zwiększenia masy ciała u dorosłych¹⁶.

Natomiast badania kliniczne z udziałem młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym wykazały związek arypiprazolu ze zwiększeniem masy ciała po 4 tygodniach leczenia. U nastolatków z tym zaburzeniem należy kontrolować przyrost masy ciała. Jeżeli jest on znaczący klinicznie, należy rozważyć zmniejszenie dawki leku¹⁷.

Dysfagia

Ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych, w tym produktu Aripilek, wiąże się spowolnienie motoryki przełyku i ryzyko aspiracji treści pokarmowej do dróg oddechowych. Dlatego arypiprazol należy stosować ostrożnie u pacjentów zagrożonych rozwojem zachłystowego zapalenia płuc¹⁸.

Patologiczne uzależnienie od hazardu i inne zaburzenia kontroli impulsów

Podczas przyjmowania arypiprazolu u pacjentów mogą pojawiać się zwiększone popędy, szczególnie dotyczące:

• hazardu (patologiczny hazard)
• zachowań seksualnych (zwiększenie popędów seksualnych)
• wydawania pieniędzy (kompulsywne zakupy)
• jedzenia (objadanie się, kompulsywne jedzenie)
• innych impulsywnych i kompulsywnych zachowań

Bardzo istotne jest, aby lekarz prowadzący aktywnie pytał pacjentów lub ich opiekunów o pojawienie się nowych lub nasilenie istniejących popędów podczas terapii arypiprazolem. Należy pamiętać, że objawy zaburzenia kontroli impulsów mogą być związane z chorobą podstawową, jednak w niektórych przypadkach odnotowano ich ustąpienie po zmniejszeniu dawki lub odstawieniu leku. Zaburzenia kontroli impulsów mogą być szkodliwe zarówno dla pacjenta, jak i jego otoczenia, jeśli nie zostaną w porę rozpoznane. Lekarz powinien rozważyć modyfikację dawki lub odstawienie produktu leczniczego w przypadku wystąpienia takich objawów¹⁹.

Laktoza

Tabletki Aripilek zawierają laktozę. W związku z tym produkt nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy²⁰.

Pacjenci ze współistniejącym zespołem nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD)

Pomimo częstego współwystępowania zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I oraz zespołu nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD), dane dotyczące bezpieczeństwa jednoczesnego stosowania arypiprazolu ze stymulantami są bardzo ograniczone. Z tego powodu należy zachować wyjątkową ostrożność podczas równoczesnego podawania tych leków²¹.

Upadki

Arypiprazol może wywoływać działania niepożądane, które zwiększają ryzyko upadków, takie jak:

• senność
• niedociśnienie ortostatyczne
• niestabilność ruchowa
• zaburzenia czuciowe

Należy zachować szczególną ostrożność podczas leczenia pacjentów z podwyższonym ryzykiem upadków i rozważyć zmniejszenie dawki początkowej, zwłaszcza u osób w podeszłym wieku lub osłabionych²².