Przedawkowanie leku APAP dla dzieci FORTE 40 mg/ml

Przedawkowanie paracetamolu, substancji czynnej zawartej w leku APAP dla dzieci FORTE, stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta. Szczególnie niebezpieczne jest to, że objawy zatrucia mogą pojawić się z opóźnieniem wynoszącym od 24 do 48 godzin od momentu przyjęcia zbyt dużej dawki leku. Pomimo początkowego braku wyraźnych objawów, w organizmie zachodzą procesy prowadzące do poważnego uszkodzenia wątroby.¹

Mechanizm uszkodzenia wątroby

Przyjęcie nadmiernej ilości paracetamolu może prowadzić do dysfunkcji wątroby, martwicy komórek wątrobowych, a w skrajnych przypadkach – do śpiączki wątrobowej, która może zakończyć się zgonem. Konsekwencją niewydolności wątroby może być również ostra niewydolność nerek, chociaż rzadziej niewydolność nerek może wystąpić także niezależnie od uszkodzenia wątroby.²

Dawki toksyczne i czynniki ryzyka

Uszkodzenie wątroby jest możliwe u dorosłych po przyjęciu 10 g lub więcej paracetamolu w dawce jednorazowej. U pacjentów z określonymi czynnikami ryzyka nawet dawka 5 g może spowodować hepatotoksyczność.³

Do czynników zwiększających ryzyko hepatotoksyczności należą:

• Długotrwała terapia lekami indukującymi enzymy wątrobowe – takimi jak karbamazepina, fenobarbital, fenytoina, prymidon, ryfampicyna czy ziele dziurawca⁴
• Regularne spożywanie alkoholu w ilościach przekraczających zalecane⁵
• Stany niedoboru glutationu – występujące np. w zaburzeniach odżywiania, mukowiscydozie, zakażeniu HIV, głodzeniu czy wyniszczeniu organizmu⁶

Szczególnie narażone na rozwój hepatotoksyczności są osoby z chorobą alkoholową w wywiadzie oraz pacjenci przyjmujący leki indukujące enzymy.⁷

Fazy kliniczne przedawkowania paracetamolu

Przedawkowanie paracetamolu charakteryzuje się trzema następującymi po sobie fazami klinicznymi:⁸

1. Faza I (12-14 godzin po przedawkowaniu) – pacjenci często manifestują bladość, nudności, wymioty, nasilone pocenie, senność oraz ogólne złe samopoczucie.⁹
2. Faza II (24-48 godzin) – obserwuje się subiektywne zmniejszenie intensywności objawów, jednak pojawiają się pierwsze oznaki uszkodzenia wątroby: lekki ból brzucha, powiększenie wątroby, wzrost aktywności aminotransferaz, zwiększenie stężenia bilirubiny, wydłużenie czasu protrombinowego oraz skąpomocz.¹⁰
3. Faza III (po 48 godzinach) – aktywność aminotransferaz osiąga wartości maksymalne, pojawia się żółtaczka, zaburzenia krzepnięcia krwi, hipoglikemia, może rozwinąć się śpiączka wątrobowa.¹¹

Oprócz wymienionych objawów, w literaturze opisywano również przypadki zaburzeń rytmu serca towarzyszące przedawkowaniu paracetamolu.¹²

Dawki potencjalnie śmiertelne

U dorosłych hepatotoksyczność może wystąpić po jednorazowym przyjęciu 10-15 g paracetamolu (co odpowiada 150-250 mg/kg masy ciała). Dawki 20-25 g lub wyższe są potencjalnie śmiertelne. Przypadki zgonów są rzadkie przy dawkach niższych niż 15 g paracetamolu.¹³

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Właściwe postępowanie w przypadku przedawkowania paracetamolu wymaga natychmiastowego działania. Pomimo braku wczesnych objawów pacjent powinien być niezwłocznie przewieziony do szpitala na oddział ratunkowy w celu podjęcia odpowiedniego leczenia.¹⁴

Procedura leczenia obejmuje następujące etapy:

• Opróżnienie żołądka – poprzez odessanie lub płukanie żołądka, jeśli od zatrucia upłynęło mniej niż 4 godziny, a dawka wynosi co najmniej 10 g¹⁵
• Podanie węgla aktywowanego – tylko w przypadku, gdy odtrutka będzie podawana drogą dożylną, gdyż węgiel aktywowany hamuje wchłanianie odtrutki podanej doustnie¹⁶
• Oznaczenie stężenia paracetamolu w osoczu – powinno być wykonane jak najszybciej, ale nie wcześniej niż po 4 godzinach od przyjęcia leku (aby zapewnić, że maksymalne stężenie zostało już osiągnięte)¹⁷
• Podanie odtrutki – acetylocysteiny – należy rozpocząć jak najszybciej, nie czekając na wyniki badań laboratoryjnych, jeśli od przedawkowania nie upłynęło więcej niż 24 godziny. Skuteczność terapii jest najwyższa, gdy acetylocysteina zostanie podana w ciągu pierwszych 16 godzin, szczególnie w ciągu pierwszych 8 godzin. Istnieją jednak doniesienia o skutecznym leczeniu nawet przy rozpoczęciu podawania acetylocysteiny 36 godzin po przedawkowaniu¹⁸
• Alternatywne drogi podania odtrutki – w przypadku wymiotów, które uniemożliwiają doustne przyjęcie acetylocysteiny, można umieścić sondę dwunastniczą. Inną opcją jest doustne podanie metioniny, jeżeli pacjent nie wymiotuje i jest przytomny¹⁹
• Podanie dożylne roztworu glukozy – u pacjentów z niewydolnością wątroby w celu zapobiegania hipoglikemii²⁰

Objawy przedawkowania paracetamolu

Dawki toksyczne i potencjalnie letalne paracetamolu