Wprowadzenie do farmakodynamiki inozyny pranobeksu

Inozyny pranobeks, substancja czynna leku Akvir, jest syntetyczną pochodną puryny sklasyfikowaną w grupie farmakoterapeutycznej leków przeciwwirusowych do stosowania ogólnego, działających bezpośrednio na wirusy (kod ATC: J05AX05). Każda tabletka leku zawiera 500 mg inozyny pranobeksu, czyli kompleksu zawierającego inozynę oraz 4-acetamidobenzoesan 2-hydroksypropylodimetyloamoniowy w stosunku molowym 1:3.¹

Substancja ta wykazuje podwójny mechanizm działania – immunostymulujący oraz przeciwwirusowy. Efekt terapeutyczny wynika przede wszystkim z wyraźnego pobudzenia odpowiedzi odpornościowej gospodarza in vivo, co zostało potwierdzone w licznych badaniach klinicznych.²

Działanie immunomodulujące

Inozyny pranobeks wywiera wielokierunkowy wpływ na układ immunologiczny, przywracając prawidłowe funkcjonowanie mechanizmów odporności komórkowej. W badaniach klinicznych wykazano, że substancja ta normalizuje niedostateczne lub wadliwe mechanizmy odporności komórkowej poprzez indukcję odpowiedzi typu Th1.³

Wpływ na limfocyty T

Działanie immunomodulujące inozyny pranobeksu obejmuje kilka mechanizmów związanych z funkcjonowaniem limfocytów T:

• Stymulacja dojrzewania i różnicowania limfocytów T
• Nasilenie indukowanych reakcji limfoproliferacyjnych w komórkach aktywowanych mitogenem lub antygenem
• Regulacja mechanizmów cytotoksyczności limfocytów T
• Modulacja funkcjonowania limfocytów supresorowych T8 oraz pomocniczych T4

Ponadto, udowodniono, że inozyny pranobeks zwiększa poziom immunoglobulin klasy G (IgG) oraz powierzchniowych markerów dopełniacza.⁴

Wpływ na cytokiny

W badaniach in vitro wykazano, że inozyny pranobeks nasila wytwarzanie cytokin prozapalnych: interleukiny-1 (IL-1) oraz interleukiny-2 (IL-2), jednocześnie zwiększając ekspresję receptora IL-2. W warunkach in vivo obserwuje się znamienne zwiększenie endogennego wydzielania interferonu gamma (IFN-γ), przy jednoczesnym zmniejszeniu wytwarzania interleukiny-4 (IL-4).⁵

Wpływ na funkcje komórkowe

Istotnym aspektem działania immunomodulującego inozyny pranobeksu jest wpływ na funkcje komórek żernych. Wykazano, że substancja ta nasila:

• Chemotaksję neutrofili, monocytów i makrofagów
• Fagocytozę neutrofili, monocytów i makrofagów
• Aktywność cytotoksyczną komórek NK (Natural Killer)

Efekty te przyczyniają się do zwiększenia skuteczności mechanizmów nieswoistej odpowiedzi immunologicznej.⁶

Działanie przeciwwirusowe

Inozyny pranobeks wykazuje bezpośrednie działanie przeciwwirusowe, które zostało udokumentowane w badaniach in vivo i in vitro. Mechanizm tego działania opiera się na hamowaniu replikacji wirusów poprzez wpływ na syntezę kwasów nukleinowych.⁷

Mechanizmy działania przeciwwirusowego

W badaniach in vivo wykazano, że inozyny pranobeks wzmaga pobudzenie obniżonej syntezy mRNA białek limfocytów oraz sprawność procesu translacji, jednocześnie hamując syntezę wirusowego RNA. Do potencjalnych mechanizmów tego działania należą:

1. Włączanie związanego z inozyną kwasu orotowego do polirybosomów
2. Hamowanie dołączania łańcucha poliadenylowego do wirusowego RNA przekaźnikowego
3. Reorganizacja limfocytarnych cząsteczek wewnątrzbłonowych (IMP, ang. intramembrane plasma particles), prowadząca do niemal trzykrotnego zwiększenia ich gęstości

Należy zaznaczyć, że udział poszczególnych mechanizmów w działaniu przeciwwirusowym wymaga dalszych badań.⁸

Hamowanie fosfodiesterazy cGMP

W badaniach in vitro zaobserwowano, że inozyny pranobeks hamuje fosfodiestrazę cGMP, jednak efekt ten występuje jedynie przy zastosowaniu dużych stężeń substancji. Działanie to nie ma znaczenia klinicznego, ponieważ nie występuje przy stężeniach leku zapewniających działanie immunofarmakologiczne in vivo.⁹

Skuteczność w zakażeniach herpeswirusami

W badaniach in vitro wykazano, że inozyny pranobeks skutecznie hamuje replikację wirusa opryszczki typu I (HSV-1). Jest to istotne z klinicznego punktu widzenia, ponieważ zakażenia wywoływane przez HSV-1 charakteryzują się tendencją do nawrotów, co jest związane z przechodzeniem wirusa w formę latentną w zwojach nerwowych po zakażeniu pierwotnym.¹⁰

Objawy i przebieg zakażeń HSV-1

Początkowe objawy zakażenia wirusem opryszczki typu I obejmują ból, mrowienie i swędzenie, które występują przed pojawieniem się widocznych uszkodzeń skóry. W wyniku zakażenia pierwotnego dochodzi do wytworzenia przeciwciał anty-HSV-1, jednak nie zapobiegają one całkowicie reaktywacji wirusa.¹¹

Po zakażeniu pierwotnym herpeswirusy pozostają w zwojach nerwowych w postaci utajonej, z możliwością reaktywacji poprzez replikację. Klinicznie objawia się to zmianami nawracającymi w postaci opryszczki wargowej. Częstotliwość nawrotów jest zróżnicowana i uzależniona od poziomu aktywności układu odpornościowego, przy czym może występować od 1 do ponad 12 razy w ciągu roku.¹²

Czynniki prowokujące nawroty

Wtórne epizody opryszczki manifestują się zmianami w pobliżu miejsc pierwotnego zakażenia i mogą być prowokowane przez różne czynniki osłabiające funkcjonowanie układu odpornościowego, takie jak:

• Osłabienie układu odpornościowego
• Zmiany hormonalne
• Stres psychiczny i fizyczny
• Urazy mechaniczne
• Ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe (UV)

Działanie immunostymulujące inozyny pranobeksu może więc pośrednio wpływać na częstość nawrotów opryszczki poprzez wzmacnianie odpowiedzi immunologicznej organizmu.¹³