Działania niepożądane leku AKIS

Lek AKIS zawierający diklofenak sodowy (25 mg/ml, 50 mg/ml lub 75 mg/ml) w postaci roztworu do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce może wywoływać szereg działań niepożądanych, które należy dokładnie monitorować. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę możliwych działań niepożądanych, ich charakterystykę oraz częstość występowania.¹

Obserwacje z badań klinicznych

W badaniach klinicznych najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi leku AKIS były reakcje ze strony przewodu pokarmowego oraz reakcje w miejscu podania. Większość tych reakcji miała charakter łagodny i krótkotrwały. Warto zauważyć, że częstość występowania działań niepożądanych w miejscu podania była znacząco mniejsza przy zastosowaniu dawek 25 i 50 mg w porównaniu do dawki 75 mg.²

Po wstrzyknięciu dożylnym (bolus) dawki 75 mg w czasie 5-30 sekund, pacjenci zgłaszali uczucie dyskomfortu w okolicy wstrzyknięcia. Dodatkowo odnotowano następujące objawy ze strony przewodu pokarmowego: nudności, wymioty, biegunkę i zaparcie.³

Obserwacje po wprowadzeniu leku do obrotu

Po wprowadzeniu produktu AKIS do obrotu, zgłaszano reakcje niepożądane związane z podaniem domięśniowym i podskórnym, obejmujące głównie reakcje w miejscu wstrzyknięcia (ból, rumień, wysypka). W niektórych przypadkach odnotowano reakcje nadwrażliwości z objawami uogólnionymi.⁴

Ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych

Dane z badań klinicznych i epidemiologicznych wskazują, że stosowanie diklofenaku, szczególnie w dużych dawkach (150 mg/dobę) i w leczeniu długotrwałym, wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zakrzepicy tętnic, w tym zawału mięśnia sercowego i udaru mózgu.⁵

Szczegółowa klasyfikacja działań niepożądanych

Działania niepożądane leku AKIS zostały skategoryzowane według układów i narządów oraz częstości występowania, zgodnie z klasyfikacją MedDRA. Kategorie częstości to: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (<1/10 000) oraz częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych).⁶

Reakcje w miejscu podania

Do najczęstszych reakcji związanych z podaniem leku AKIS należą reakcje w miejscu wstrzyknięcia, które są sklasyfikowane jako bardzo częste. Poważnym powikłaniem może być embolia cutis medicamentosa (zespół Nicolaua).⁷ Często obserwuje się również ból w miejscu podania, stwardnienie, obrzęk, a niekiedy martwicę w miejscu wstrzyknięcia.⁸ Bardzo rzadko może wystąpić ropień w miejscu podania.⁹

Działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego

Często występującymi działaniami niepożądanymi ze strony przewodu pokarmowego są: nudności, wymioty, biegunka, zaparcie, zapalenie żołądka i niedokrwienne zapalenie okrężnicy.¹⁰ Dodatkowo, często obserwuje się dyspepsję, ból brzucha, wzdęcia i anoreksję.¹¹

Do rzadkich powikłań należą: krwotok z przewodu pokarmowego, krwawe wymioty, biegunka krwotoczna, krew w kale oraz choroba wrzodowa przewodu pokarmowego (z krwawieniem lub perforacją albo bez).¹²

Bardzo rzadko mogą wystąpić poważne powikłania, jak: zapalenie jelita grubego (w tym krwotoczne zapalenie jelita grubego i zaostrzenie wrzodziejącego zapalenia jelita grubego lub choroby Leśniowskiego-Crohna), zapalenie błony śluzowej jamy ustnej (w tym wrzodziejące zapalenie błony śluzowej jamy ustnej), zapalenie języka, zaburzenia w obrębie przełyku, przeponopodobne zwężenia jelita oraz zapalenie trzustki.¹³

Działania niepożądane ze strony układu nerwowego

Niezbyt często u pacjentów stosujących AKIS obserwowano oszołomienie i ból głowy.¹⁴ Częstymi objawami są również zawroty głowy oraz senność.¹⁵

Bardzo rzadko mogą występować: parestezje, zaburzenia pamięci, drgawki, lęk, drżenie, aseptyczne zapalenie opon mózgowych oraz epizody naczyniowo-mózgowe.¹⁶

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Często obserwuje się zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (aminotransferaz).¹⁷ Rzadziej mogą wystąpić: zapalenie wątroby, żółtaczka oraz zaburzenia czynności wątroby.¹⁸

Do bardzo rzadkich, ale poważnych powikłań zalicza się piorunujące zapalenie wątroby, martwicę wątroby oraz niewydolność wątroby.¹⁹

Reakcje nadwrażliwości

Rzadko mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości.²⁰ Obejmują one nadwrażliwość, reakcje anafilaktyczne i rzekomoanafilaktyczne (w tym niedociśnienie tętnicze i wstrząs) oraz obrzęk naczynioruchowy (w tym obrzęk twarzy).²¹

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Często obserwuje się wysypkę skórną.²² Niezbyt często może wystąpić świąd.²³ Rzadziej obserwuje się pokrzywkę.²⁴

Bardzo rzadko mogą wystąpić poważne reakcje skórne, takie jak: wysypki pęcherzowe, wyprysk, rumień, rumień wielopostaciowy, zespół Stevensa-Johnsona, martwica toksyczno-rozpływna naskórka (zespół Lyell), złuszczające zapalenie skóry, łysienie, reakcje nadwrażliwości na światło, plamica oraz plamica alergiczna.²⁵

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Bardzo rzadko mogą wystąpić: ostra niewydolność nerek, krwiomocz, białkomocz, zespół nerczycowy, śródmiąższowe zapalenie nerek oraz martwica brodawek nerkowych.²⁶

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Bardzo rzadko występują: małopłytkowość, leukopenia, niedokrwistość (w tym niedokrwistość hemolityczna i aplastyczna) oraz agranulocytoza.²⁷

Zaburzenia serca i naczyń

Bardzo rzadko mogą wystąpić: palpitacje, ból w klatce piersiowej, niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego oraz zespół Kounisa (alergiczny zawał serca).²⁸ W tej samej kategorii częstości mogą pojawić się nadciśnienie tętnicze i zapalenie naczyń.²⁹

Zaburzenia oka i ucha

Bardzo rzadko mogą wystąpić zaburzenia widzenia, niewyraźne widzenie oraz podwójne widzenie.³⁰ Zawroty głowy są częstymi działaniami niepożądanymi, natomiast bardzo rzadko mogą wystąpić szumy uszne i zaburzenia słuchu.³¹

Zaburzenia układu oddechowego

Rzadko mogą wystąpić astma (w tym duszność) oraz zapalenie płuc.³²

Tabela działań niepożądanych leku AKIS

Monitorowanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego AKIS do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Działania niepożądane należy zgłaszać do odpowiednich instytucji nadzorujących bezpieczeństwo farmakoterapii.³³

Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego.³⁴

Wnioski i zalecenia dla praktyki klinicznej

Diklofenak sodowy w postaci roztworu do wstrzykiwań (AKIS) wykazuje szeroki profil działań niepożądanych obejmujących różne układy i narządy. Większość z nich ma charakter łagodny i przemijający, jednak niektóre mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta.

Podczas stosowania leku AKIS należy zwrócić szczególną uwagę na:

• Reakcje w miejscu podania – częstość ich występowania jest zależna od dawki (mniejsza przy dawkach 25 i 50 mg w porównaniu do 75 mg)
• Działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego – od łagodnych dolegliwości do poważnych powikłań krwotocznych
• Ryzyko sercowo-naczyniowe – zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu dużych dawek
• Możliwość ciężkich reakcji skórnych – w tym zagrażające życiu zespoły Stevensa-Johnsona i Lyella
• Potencjalne zaburzenia funkcji wątroby i nerek

Przed zastosowaniem leku AKIS należy dokładnie ocenić stosunek korzyści do ryzyka, uwzględniając indywidualne czynniki ryzyka pacjenta. Podczas terapii wskazane jest monitorowanie pacjenta pod kątem możliwych działań niepożądanych, szczególnie w grupach wysokiego ryzyka.