Złamanie nosa
Epidemiologia
Złamanie nosa (fractura ossis nasalis) stanowi około 40% wszystkich urazów kostnych twarzoczaszki i 50% złamań twarzoczaszki u dorosłych, z przewagą mężczyzn (74,8%) i szczytem zachorowań w wieku 15-39 lat. Diagnostyka obrazowa, zwłaszcza RTG, ma ograniczoną wartość ze względu na niską czułość (60-70%) i specyficzność. Etiologia złamań nosa jest zróżnicowana i zależy od wieku: u dzieci dominują urazy sportowe (59,3%) i bójki (10,8%), u dorosłych bójki (36,3%), wypadki komunikacyjne (20,8%) i sport (15,3%), natomiast u osób starszych (65+) głównymi przyczynami są upadki (51,3%) i wypadki komunikacyjne (25%). Tępy uraz odpowiada za około 90% złamań nosa, a przegroda nosowa jest uszkodzona w 20% przypadków. Powikłania, takie jak deformacje kosmetyczne, krwawienia, krwiaki przegrody nosowej (0,8-1,6%) i niedrożność dróg oddechowych, są częstsze przy złamaniach obustronnych, wieloodłamowych i z przemieszczeniem.
Epidemiologia złamania nosa
Złamanie nosa (łac. kości nosowej” class=”to-tag” data-termid=”89577″>fractura ossis nasalis) to jedno z najczęstszych urazów w obrębie twarzoczaszki, stanowiące około 40% wszystkich urazów kostnych w tej okolicy1 i około 50% wszystkich złamań twarzoczaszki u dorosłych23. Kości nosowe są jednymi z najczęściej łamanych kości w ludzkim ciele, ustępując jedynie złamaniom obojczyka i nadgarstka4. Szacuje się, że w Stanach Zjednoczonych ponad 50 000 osób rocznie doznaje złamania nosa5.
Rzeczywista częstość występowania złamań nosa jest trudna do oszacowania, ponieważ wielu pacjentów z niewielkimi urazami nie szuka pomocy medycznej6. Dodatkowo, rentgen nosa nie jest zalecany w diagnostyce, gdyż wnosi niewiele do procesu leczenia, a charakteryzuje się niską czułością (60-70%) i swoistością7.
Różnice płciowe i wiekowe
Złamania nosa występują prawie dwukrotnie częściej u mężczyzn niż u kobiet8. Analiza krajowa czynników ryzyka złamań nosa w Stanach Zjednoczonych wykazała, że prawie 3 na 4 osoby zgłaszające się na oddział ratunkowy z powodu złamania nosa to mężczyźni (74,8%), przy średniej wieku 45,6 lat9. Podobnie, w badaniu przeprowadzonym w Brazylii, mężczyźni stanowili 80,2% pacjentów ze złamaniem nosa10.
Największa częstość występowania złamań nosa obserwowana jest w grupie wiekowej 15-39 lat1112. W szczególności, szczyt zachorowań przypada na wiek 20-30 lat13 lub, według niektórych badań, 11-30 lat14. W badaniu przeprowadzonym przez Hwang i współpracowników, grupa wiekowa 11-20 lat miała najwyższą częstość występowania złamań kości twarzy związanych z uprawianiem sportu (40,3%), z wyraźną przewagą mężczyzn we wszystkich grupach wiekowych (stosunek 13,75:1)15.
U dzieci ryzyko złamania nosa jest ogólnie niższe niż u dorosłych, ponieważ niedojrzałe kości dziecka są zwykle mniej kruche i bardziej elastyczne16. Jednakże, gdy już dochodzi do urazów twarzoczaszki u dzieci, złamania nosa są najczęstsze (51,3%), a następnie kompleks jarzmowo-oczodołowy (25,4%)17.
Etiologia złamania nosa
Tępy uraz jest przyczyną około 90% wszystkich złamań nosa18. Etiologia i epidemiologia złamań kości nosa różnią się znacznie w zależności od obszaru geograficznego, środowiska życia oraz kontekstu społecznego, kulturowego, edukacyjnego i ekonomicznego analizowanej populacji19.
Główne przyczyny złamania nosa
W badaniu przeprowadzonym przez Erdmanna i współpracowników, którzy analizowali dokumentację medyczną 437 pacjentów z 929 złamaniami twarzy, najczęstszą przyczyną urazu twarzy była napaść (36%), a następnie wypadki komunikacyjne (32%), upadki (18%), sport (11%), wypadki w pracy (3%) i rany postrzałowe (2%)20.
W zależności od grupy wiekowej, główne przyczyny złamań nosa różnią się:21
- U dzieci: sport (59,3%), bójki (10,8%)
- U dorosłych: bójki (36,3%), wypadki komunikacyjne (20,8%), sport (15,3%)
- U osób starszych: upadki (51,3%), wypadki komunikacyjne (25%)
Warto zauważyć, że przyczyny złamań nosa są powiązane z grupą wiekową23. Badanie przeprowadzone w Iranie wykazało, że 26,6% pacjentów doznało złamań nosa w wyniku wypadków drogowych, 25,5% w wyniku upadków, a 19,4% w wyniku kłótni i konfliktów24.
Urazy sportowe
W badaniu pacjentów, którzy zgłosili się na oddziały ratunkowe w USA z powodu złamania nosa związanego ze sportem lub rekreacją, Xiao i współpracownicy ustalili, że najczęstszymi przyczynami urazu były: koszykówka (23,2%), baseball (17,1%), softball (9,8%), piłka nożna (7,4%) i futbol amerykański (7%). Wśród pacjentów pediatrycznych najczęstszą przyczyną był baseball (25,1%)25.
W badaniu fińskim dotyczącym złamań nosa związanych ze sportem, większość złamań (56%) była związana ze sportami zespołowymi, a kontakt z innym zawodnikiem był najczęstszą przyczyną urazu (52% złamań). Wśród sportów zespołowych koszykówka stwarzała najwyższe ryzyko złamania nosa26.
Z analizy 128 izolowanych złamań nosa w jednym szpitalu, piłka nożna odpowiadała za 39% tych urazów, baseball za 18%, koszykówka za 12,5%, sztuki walki za 5%, a narciarstwo lub snowboarding za 5%27.
Urazy u osób starszych
U osób starszych (powyżej 65 roku życia) wzorzec złamań nosa różni się od obserwowanego u dzieci, ale wykazuje podobieństwa do młodych i dorosłych w średnim wieku28. Dwie główne przyczyny złamań nosa u pacjentów w podeszłym wieku to upadki lub poślizgnięcia oraz wypadki drogowe, które łącznie stanowią ponad trzy czwarte złamań nosa, a odsetek pacjentów z tymi urazami był znacznie wyższy niż w innych grupach wiekowych29.
Osoby starsze mają gorszą znajomość zasad ruchu drogowego, niższe przestrzeganie przepisów oraz mniejszą gotowość na ryzyko i wrażliwość na ryzyko w niebezpiecznych warunkach drogowych30. W badaniu Plaweckiego i współpracowników oceniono częstość występowania złamań twarzy związanych z aktywnością rekreacyjną u 20 519 pacjentów w wieku 55 lat lub starszych, którzy zgłosili się na oddział ratunkowy. Badanie wykazało, że roczna częstość występowania złamań twarzy wzrosła o 45,3% w latach 2011-2015. Złamania nosa były najczęstszym miejscem złamania (65,4%), a kolarstwo (26,6%) było najczęstszą przyczyną w tej kohorcie starszych pacjentów31.
Wpływ czynników socjoekonomicznych
Badania wykazują, że istnieje związek między poziomem wykształcenia, zatrudnieniem i miejscem zamieszkania a ryzykiem złamania nosa. W badaniu irańskim 37,5% wszystkich pacjentów było samozatrudnionych, a większość z nich pochodziła z obszarów miejskich32. Wypadki komunikacyjne z udziałem pojazdów, motocykli i rowerów były głównymi przyczynami złamań nosa, które były częstsze u młodych, samozatrudnionych mężczyzn z wykształceniem na poziomie dyplomu lub niższym33.
U kobiet najczęstszymi przyczynami złamań nosa były upadki, przypadkowe uderzenia i pobicia, co było częstsze u młodych gospodyń domowych z niższym poziomem wykształcenia34. Główną etiologią złamań kości nosa była przemoc międzyludzka, która dotykała głównie mężczyzn w wieku 20-39 lat, z niskim poziomem wykształcenia, mieszkających na obszarach miejskich35.
Wpływ pandemii COVID-19
Badanie przeprowadzone przez Guptę i współpracowników w brytyjskim głównym centrum urazowym wykazało, że pandemia COVID-19 mogła zmniejszyć liczbę pacjentów zgłaszających się na oddział ratunkowy z powodu złamań nosa. Badacze stwierdzili, że liczba pacjentów z podejrzeniem lub potwierdzonym złamaniem nosa w 2020 roku była o 51,4% niższa niż w 2019 roku3637.
Powikłania i współtowarzyszące urazy
Niezależnie od klasyfikacji złamania nosa, przegroda nosowa jest zaangażowana w 20% urazów38. Częstość występowania powikłań jest najwyższa w złamaniach obustronnych, złamaniach wieloodłamowych i złamaniach z ciężkim odchyleniem przegrody nosowej. Gdy złamania nosa nie są leczone, pacjenci są narażeni na deformację kosmetyczną, krwawienie z nosa, wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego, krwiak przegrody nosowej, deformację siodełkowatą nosa i niedrożność dróg oddechowych39.
Krwiaki przegrody nosowej są rzadkie, ale mogą dotyczyć każdej grupy wiekowej. Nie ma dokładnych danych na temat częstości ich występowania, ponieważ wiele przypadków pozostaje niezdiagnozowanych. Jednak wśród pacjentów, którzy odwiedzili klinikę otolaryngologiczną z powodu krwiaków przegrody nosowej, odsetek ten wynosił od 0,8% do 1,6%40.
Stopień przesunięcia złamanych fragmentów kostnych jest bezpośrednio proporcjonalny do częstości powikłań pooperacyjnych41. Częstość występowania towarzyszących urazów tkanek miękkich koreluje ze stopniem przemieszczenia kości i związkiem z zewnętrznym środowiskiem złamań nosa, wykazując zwiększoną częstość występowania wszystkich urazów tkanek miękkich w przypadku złamań przemieszczonych i otwartych42.
Zapobieganie i implikacje zdrowia publicznego
Unikanie konfliktów fizycznych może zapobiec złamaniom nosa, ponieważ bójki są główną przyczyną złamań nosa wśród dorosłych43. Zwiększone stosowanie pełnych osłon twarzy i ochronnych masek na twarz w ostatnich latach przyczyniło się do znacznego zmniejszenia liczby złamań nosa wśród sportowców44.
Zwiększone stosowanie pasów bezpieczeństwa i poduszek powietrznych w ciągu ostatnich trzech dekad dramatycznie zmniejszyło liczbę osób, które łamią nos uderzając w deskę rozdzielczą podczas wypadku samochodowego45.
Wdrażanie praw mających na celu zwalczanie agresji międzyludzkiej i podnoszenie poziomu edukacji ludności prowadziłoby do znacznego zmniejszenia częstości występowania tej patologii46. W świetle charakterystycznych wzorców występujących u pacjentów w podeszłym wieku, konieczne jest podjęcie kroków w celu zmniejszenia częstości występowania i ciężkości złamań poprzez wzmocnienie indywidualnych czynników bezpieczeństwa i rozszerzenie sieci bezpieczeństwa społecznego47.
Okresowe badania epidemiologiczne są konieczne w celu wdrożenia niezbędnych środków zapobiegania tej patologii, redystrybucji zasobów finansowych w opiece zdrowotnej i zapewnienia wysokiej jakości zdrowia publicznego48.
Nadzór epidemiologiczny
Ze względu na różnice w etiologii i epidemiologii złamań nosa w zależności od regionu geograficznego i czynników społeczno-ekonomicznych, istotne jest prowadzenie regularnego nadzoru epidemiologicznego. Określenie etiologii, epidemiologii, wzorca i leczenia złamań kości nosowej oraz towarzyszących urazów tkanek miękkich w populacji będzie korzystne dla zapobiegania, szybkiej i prawidłowej diagnozy oraz odpowiedniego zarządzania tą patologią w celu zminimalizowania powikłań pooperacyjnych49.
Konieczne jest podjęcie kroków w celu poprawy jakości życia osób starszych i przygotowania się na nadchodzące społeczeństwo super-starzejące się poprzez podjęcie kroków w celu zmniejszenia częstości występowania i ciężkości złamań50. Może to obejmować edukację w zakresie indywidualnej świadomości bezpieczeństwa, dostępność i wykorzystanie urządzeń bezpieczeństwa oraz strefy ochronne dla osób starszych51.
| Grupa wiekowa | Główne przyczyny złamania nosa | Odsetek | Płeć dominująca |
|---|---|---|---|
| Dzieci | Sport Bójki |
59,3% 10,8% |
Chłopcy |
| Dorośli | Bójki Wypadki komunikacyjne Sport |
36,3% 20,8% 15,3% |
Mężczyźni (80,2%) |
| Osoby starsze (65+) | Upadki Wypadki komunikacyjne |
51,3% 25,0% |
Bardziej równomierny rozkład płci |
| Wszystkie grupy (średnia) | Napaść Wypadki komunikacyjne Upadki Sport |
36% 32% 18% 11% |
Mężczyźni (74,8%) |
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.